Trong hơn ba thập niên hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đã khẳng định vai trò là một mắt xích ngày càng quan trọng trong bản đồ sản xuất thế giới. Nhờ vào việc tham gia các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới và làn sóng dịch chuyển dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Việt Nam tiếp tục đón nhận nguồn đầu tư lớn từ các quốc gia như Singapore, Hàn Quốc, Trung Quốc và Nhật Bản. Tại diễn đàn vừa diễn ra, TS. Hà Khắc Minh nhận định rằng sự điều chỉnh chiến lược của chuỗi cung ứng toàn cầu đang mở ra cơ hội vàng để Việt Nam tái định vị kinh tế, dựa trên những lợi thế cốt lõi như sự ổn định chính trị, vị trí địa lý chiến lược và chi phí lao động hợp lý.
Tuy nhiên, khối nội địa nhìn chung vẫn đang chứng kiến sự sụt giảm kết nối với khu vực FDI và gặp nhiều khó khăn khi tham gia sâu vào các công đoạn giá trị gia tăng cao. Đánh giá về thực trạng này, TS. Đỗ Diệu Hương thẳng thắn chỉ ra rằng tăng trưởng xuất khẩu chưa đồng nghĩa với việc nâng cao khả năng tạo giá trị nội địa của nền kinh tế. Doanh nghiệp Việt Nam hiện chủ yếu vẫn tham gia ở các công đoạn hạ nguồn có giá trị gia tăng thấp như gia công, lắp ráp và phụ thuộc lớn vào việc nhập khẩu nguyên liệu đầu vào. Thêm vào đó, việc các nhà mua hàng quốc tế liên tục thắt chặt các tiêu chuẩn khắt khe về phát thải carbon và tiêu chí ESG đang tạo ra một "khoảng cách tiêu chuẩn" rất lớn mà các doanh nghiệp nội buộc phải thu hẹp.
Để hiện thực hóa và biến các tiềm năng này thành những giá trị kinh tế bền vững, ông Nguyễn Tuấn Việt đặc biệt lưu ý các doanh nghiệp cần phân biệt rõ ràng giữa "sự quan tâm" của thị trường và "đơn hàng" thực tế. Việc các đối tác quốc tế đến khảo sát chỉ mới dừng lại ở mức độ cơ hội, doanh nghiệp phải nâng cao năng lực đàm phán, kỹ thuật và cam kết giao hàng mới có thể tạo ra dòng tiền.
Đứng ở góc độ vĩ mô, TS. Nguyễn Anh Dương đề xuất Việt Nam cần chuyển đổi mạnh mẽ chiến lược thu hút FDI theo hướng có chọn lọc, ưu tiên các dự án công nghệ cao và có tính liên kết chặt chẽ để thúc đẩy doanh nghiệp nội địa cùng phát triển. Đồng tình với quan điểm này, GS.TS Hoàng Văn Cường khuyên các doanh nghiệp trong nước cần chủ động thay đổi tư duy quản trị, dồn lực đầu tư vào các khâu có giá trị gia tăng cao để cải thiện năng lực cạnh tranh cốt lõi.
Bên cạnh giải pháp từ phía doanh nghiệp, cơ chế chính sách từ Nhà nước đóng vai trò đòn bẩy quyết định. Bà Lê Thị Duyên Hải kiến nghị cần chuyển trọng tâm ưu đãi thuế gắn liền với kết quả thực chất và hiệu quả đầu tư công nghệ, thay vì chỉ dựa vào quy mô vốn như trước đây. Sự hỗ trợ đồng bộ này sẽ giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao năng lực xanh, chuyển hóa lợi thế địa chính trị thành những đơn hàng dài hạn và bền vững trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
