Phóng viên đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Nguyễn Văn Y, chuyên gia nghiên cứu về văn hóa, xoay quanh câu chuyện làm từ thiện và trách nhiệm phát ngôn trên mạng xã hội.
Phóng viên: Thưa Tiến sĩ, nhiều năm gần đây, các hoạt động thiện nguyện thường được chia sẻ rộng rãi trên Facebook, TikTok hay YouTube. Theo ông, điều này mang lại những tác động như thế nào?
Tiến sĩ Nguyễn Văn Y: Mạng xã hội đã tạo ra một bước chuyển rất lớn trong hoạt động thiện nguyện. Chỉ với một bài viết hoặc một đoạn video, lời kêu gọi có thể tiếp cận hàng triệu người trong thời gian ngắn. Đây là lợi thế rất đáng ghi nhận vì giúp huy động nguồn lực xã hội nhanh chóng, hỗ trợ người gặp khó khăn đúng thời điểm.
Tuy nhiên, bất kỳ công cụ nào cũng có hai mặt. Nếu người thực hiện quá chú trọng vào hình ảnh cá nhân, chạy theo lượt xem, lượt chia sẻ hoặc biến hoạt động từ thiện thành nội dung gây chú ý thì giá trị nhân văn ban đầu rất dễ bị giảm sút. Khi đó, dư luận sẽ quan tâm nhiều hơn đến những tranh cãi xung quanh người làm từ thiện thay vì những người đang thực sự cần được giúp đỡ.
Phóng viên: Thời gian qua, dư luận từng dành nhiều sự chú ý đến những tranh luận trên mạng xã hội liên quan đến các nhân vật có sức ảnh hưởng như "Vua Quạt" hay Huấn Hoa Hồng. Ông nhìn nhận những hiện tượng này ra sao?
Tiến sĩ Nguyễn Văn Y: Đây là những trường hợp cho thấy sức mạnh cũng như áp lực của truyền thông số. Các nội dung liên quan đến hoạt động thiện nguyện hoặc những phát ngôn của các cá nhân nổi tiếng có thể nhanh chóng trở thành chủ đề được bàn luận rộng rãi. Trong nhiều trường hợp, dư luận xuất hiện những quan điểm khác nhau và có cả những tranh cãi kéo dài.
Điều cần nhấn mạnh là xã hội nên tiếp cận những vấn đề như vậy bằng tinh thần khách quan, tôn trọng thông tin đã được kiểm chứng và các kết luận của cơ quan có thẩm quyền nếu có. Không nên vội vàng quy kết hay lan truyền những thông tin chưa được xác minh. Bài học quan trọng ở đây không chỉ dành cho những người có sức ảnh hưởng mà còn dành cho mỗi người sử dụng mạng xã hội: phát ngôn cần có trách nhiệm và chia sẻ thông tin cần dựa trên sự thật.
Phóng viên: Theo ông, văn hóa cá nhân trên mạng xã hội cần được hiểu như thế nào?
Tiến sĩ Nguyễn Văn Y: Văn hóa cá nhân trên không gian mạng chính là sự phản ánh văn hóa ngoài đời thực. Một người có học thức, có trách nhiệm sẽ thể hiện điều đó qua cách lựa chọn ngôn từ, thái độ tranh luận và khả năng tôn trọng người khác dù có quan điểm khác biệt.
Phóng viên: Ông muốn gửi gắm thông điệp gì đến cộng đồng?
Tiến sĩ Nguyễn Văn Y: Tôi cho rằng, điều xã hội cần nhất hiện nay không phải là những cuộc tranh luận xem ai làm từ thiện nhiều hơn, mà là làm thế nào để ngày càng có nhiều người sẵn sàng chia sẻ với cộng đồng bằng những hành động thiết thực. Từ thiện không nên trở thành một cuộc cạnh tranh về hình ảnh hay sự nổi tiếng.
Mỗi người khi tham gia mạng xã hội cần ghi nhớ rằng mọi phát ngôn đều để lại dấu ấn và có thể tạo ra ảnh hưởng đối với người khác. Vì vậy, hãy lựa chọn ngôn từ văn minh, kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ và tôn trọng pháp luật cũng như quyền, lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức.
Một xã hội văn minh được xây dựng từ những hành động tử tế, sự minh bạch trong việc làm và trách nhiệm trong từng lời nói. Khi mỗi cá nhân, người có sức ảnh hưởng và doanh nghiệp cùng hướng đến những chuẩn mực đó, mạng xã hội sẽ thực sự trở thành môi trường lan tỏa lòng nhân ái, củng cố niềm tin xã hội và góp phần xây dựng văn hóa ứng xử tích cực trong thời đại số.
