Bộ Công Thương mới ban hành Thông tư 61, đưa ra các yêu cầu kỹ thuật đối với trụ và trạm sạc dành cho xe điện. Một trong những nội dung đáng chú ý là hạ tầng sạc phải đáp ứng điều kiện về đầu nối, phương thức sạc cùng các thông số liên quan, qua đó cho phép những mẫu xe tương thích có thể sử dụng chung.
Theo quy định, hệ thống quản lý và điều khiển tại trạm không được tự đặt ra những giới hạn khiến phương tiện thuộc cấu hình đã được xác nhận tương thích không thể sạc, trong trường hợp các yêu cầu về kỹ thuật, xác thực và an toàn vẫn được đáp ứng đầy đủ.
Phạm vi áp dụng bao gồm các điểm sạc bố trí tại nơi công cộng, khu vực giữ xe tập trung và các trạm dừng nghỉ. Những trạm đặt ngoài trời hoặc nằm dưới mái che độc lập cũng phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật phục vụ khả năng sử dụng chung giữa các phương tiện phù hợp. Riêng hạ tầng sạc trong tầng hầm, nhà để xe hoặc bãi đỗ nằm bên trong công trình không thuộc nhóm này.
Bên cạnh đó, quy chuẩn loại trừ một số trường hợp như trạm sạc phục vụ mục đích nội bộ, hệ thống sạc không dây, thiết bị sạc đi kèm phương tiện cũng như một số loại thiết bị dùng cho nghiên cứu hoặc thử nghiệm.
Điểm cần lưu ý là quy định tập trung vào yêu cầu tương thích về mặt kỹ thuật. Thông tư không nêu nghĩa vụ buộc đơn vị vận hành phải cung cấp dịch vụ cho xe của tất cả thương hiệu, đồng thời cũng không có điều khoản cấm doanh nghiệp giới hạn đối tượng khách hàng theo từng hãng xe.
Đối với các trạm hoạt động theo mô hình kinh doanh dịch vụ, việc vận hành còn phải đáp ứng đầy đủ những quy định chuyên ngành có liên quan đến xây dựng, hệ thống điện và công tác phòng cháy, chữa cháy.
Hạ tầng sạc xe điện tại Việt Nam hiện được phát triển chủ yếu bởi ba nhóm, gồm các nhà sản xuất ô tô, đơn vị phân phối và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ sạc độc lập. Chính sách khai thác giữa các hệ thống không hoàn toàn giống nhau: có mạng lưới tiếp nhận phương tiện từ nhiều thương hiệu, nhưng cũng có nơi chỉ dành cho xe thuộc hệ sinh thái của đơn vị đầu tư.
Theo yêu cầu của Bộ Công Thương, các trạm cung cấp dịch vụ sạc phải minh bạch thông tin về đơn giá, phương thức tính phí và sản lượng điện mà khách hàng sử dụng trong từng lần sạc. Dữ liệu phát sinh từ giao dịch đồng thời phải được bảo vệ, không để xảy ra tình trạng can thiệp, chỉnh sửa hoặc xóa trái phép.
Về an toàn vận hành, trạm sạc phải được trang bị cơ chế cảnh báo tự động và có khả năng ngắt nguồn điện khi xuất hiện các tình huống như hỏa hoạn, ngập nước hoặc nhiệt độ vượt ngưỡng cho phép.
Đối với thiết bị sạc được sản xuất, lắp ráp trong nước hoặc đưa vào Việt Nam qua đường nhập khẩu, yêu cầu bắt buộc là phải có tem, thực hiện công bố hợp quy và hoàn tất quá trình kiểm tra, nghiệm thu trước khi đưa vào sử dụng.
-152150.jpg)
Những trạm đã được lắp đặt trước tháng 7/2027 vẫn có thể tiếp tục khai thác, với điều kiện được bảo dưỡng và duy trì các yêu cầu về an toàn. Các cơ sở đang vận hành phải hoàn thành việc kiểm tra, đánh giá an toàn trong thời hạn 6 tháng, đồng thời có tối đa 24 tháng tính từ ngày 1/7/2027 để xử lý những tồn tại được phát hiện. Mọi hạng mục sửa chữa, nâng cấp hoặc mở rộng thực hiện sau mốc này đều phải tuân theo quy chuẩn mới.
Nếu phát sinh sự cố hoặc dấu hiệu có thể trực tiếp đe dọa an toàn của trạm, đơn vị vận hành phải tạm ngừng khu vực liên quan hoặc cô lập phần bị ảnh hưởng để tiến hành khắc phục. Trong trường hợp không thể tách riêng khu vực gặp vấn đề, toàn bộ trạm phải dừng hoạt động cho đến khi lỗi được xử lý hoàn toàn.
Việt Nam hiện có khoảng 6,7 triệu ô tô, trong đó xe điện chiếm xấp xỉ 3%. Với xe máy, tổng số phương tiện vào khoảng 70 triệu chiếc và tỷ lệ chạy điện đạt khoảng 4,3%. Do phần lớn xe điện đang tập trung tại các thành phố lớn, áp lực về bãi đỗ và hệ thống sạc ngày càng gia tăng.
Trong chiến lược hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Việt Nam đặt ra lộ trình đến năm 2030 với 50% phương tiện tại khu vực đô thị sử dụng điện, đồng thời toàn bộ xe buýt và taxi chuyển sang loại hình này.
Theo tính toán của Ngân hàng Thế giới (World Bank), để đáp ứng quá trình chuyển đổi trên, Việt Nam có thể cần khoảng 2,2 tỷ USD cho hạ tầng sạc vào năm 2030. Đến năm 2050, tổng vốn đầu tư cho mạng lưới này được ước tính tăng lên khoảng 32,6 tỷ USD.
