Đây là miền đất của xứ Đoài văn hiến, nơi ngàn xưa vẫn vọng lại từ những trầm tích văn hóa sâu dày, từ những công trình kiến trúc cổ kính đến những tập quán, phong tục đã thấm đẫm vào máu thịt của bao thế hệ người dân xã Hưng Đạo, thành phố Hà Nội. Vùng đất này không chỉ được bao bọc bởi cảnh sơn thủy hữu tình với thế đất linh thiêng hội tụ tứ linh Long - Ly - Quy - Phượng, mà còn được ấp ôm bởi dòng sông Đáy hiền hòa, chảy trôi cùng những dòng họ đã bao đời đi vào lịch sử và những người con quê hương luôn góp phần dựng xây đất nước đẹp giàu.
Trái tim của vùng đất ấy chính là ngôi đình làng So, một kiệt tác kiến trúc nội công ngoại quốc với quy mô đồ sộ và bề thế, được mệnh danh là đệ nhất danh đình của đất Bắc. Ngôi đình gần bốn trăm năm tuổi không chỉ là một khối kiến trúc gỗ lim và đá quế tinh xảo, mà còn là nơi tôn nghiêm phụng thờ những huyền tích hào hùng về tam vị Đại vương có công phò vua Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn mười hai sứ quân. Những trang Ngọc phả linh thiêng cùng hệ thống bốn mươi hai sắc phong quý giá vẫn được lưu giữ cẩn mật như một minh chứng cho sự tiếp nối không ngừng nghỉ của dòng chảy lịch sử, gắn kết những dòng họ, những con người làng So trong một đức tin bền bỉ về lòng trung quân ái quốc và tinh thần giữ nước quật cường của cha ông.
Sự linh thiêng ấy đã đi vào văn thơ hò vè, từ hình ảnh “Sông Đáy chậm nguồn qua Phủ Quốc/Sáo diều khuya khuắt thổi đêm trăng” trong thơ Tản Đà năm xưa, đến những cung bậc cảm xúc của một hương quê tươi mới hiện lên thật tươi đẹp giữa lòng Thủ đô ngàn năm văn hiến anh hùng. Bước chân vào không gian lễ hội, mỗi người như được mời gọi bởi câu ca đã có từ ngàn đời rằng: “Một lời xin nhớ nhắc ai, hội làng mồng tám tháng hai thì về”, để rồi cùng hòa mình vào đám hội tấp nập cờ hoa, nơi những điệu hát cửa đình dập dìu và những trò diễn xướng dân gian náo nhiệt làm rộn ràng cả một vùng quê yên bình.
Về miền di sản danh thắng xứ Đoài
Đan xen trong mạch sống ấy là hệ thống những quán, những miếu, những điếm canh đê cổ kính, nơi mỗi địa danh, tên đất, tên làng đều gắn chặt với ký ức của bao nhiêu thế hệ, là những mảnh ghép không thể tách rời của một vùng làng Việt cổ đã đi vào những trang sử hào hùng của quê hương dân tộc. Gắn liền với không gian tâm linh ấy còn có Văn Chỉ, nơi lưu dấu danh tính của những người con thành đạt, những bậc hiền tài đã làm rạng danh quê hương bằng con đường học vấn và sự nghiệp kinh bang tế thế.
Bên cạnh đó là mái chùa cổ kính, nơi che chở hồn dân tộc qua bao thăng trầm, nơi tiếng chuông chùa vang vọng mỗi sớm mai và mỗi buổi chiều tà như đưa lòng người trở về với nét thanh tịnh, gột rửa những ưu phiền của đời sống nhân gian. Chàng trai làng So dẫn lối cô gái phương xa đi trong ngày vui của làng, kể về miền ký ức hào hùng nơi cha ông từng làm nên buổi lễ khao quân vang dội để giải vây cho vua Đinh Bộ Lĩnh tại chùa Bối Khê, góp phần thống nhất giang sơn năm 968 và kiến tạo nên nhà nước Đại Cồ Việt rạng rỡ.
Tìm lại trong kho tàng văn thơ và những trang sử cũ, người ta thấy hiện lên một diện mạo đầy kiêu hãnh của "Kẻ So" – cách gọi thân thương nhưng cũng đầy trọng vọng dành cho những người dân có tiếng của ngoại thành Hà Nội. Người Kẻ So vốn nổi danh khéo léo, tài hoa, góp phần bồi đắp nên những nét văn hóa đặc sắc cho Kẻ Chợ Thăng Long một thời.
Sức sống ấy gắn liền với phong vị ẩm thực đậm đà, mà nổi tiếng nhất là câu ca "Tiệc yến miến So". Đặc sản này đã đi cùng chiều dài đất nước hàng ngàn năm qua những biến thiên, từ tên gọi bún xưa kia đến sợi miến dai giòn, trắng trong hôm nay, luôn là thức quà quý dâng lên trong các dịp tế lễ long trọng. Bên cạnh bánh dày truyền thống, làng So còn có bánh hòn đặc trưng, chè kho vàng óng, hay món cá kho đậm đà phong vị quê hương. Thương hiệu đậu So cùng những món ăn dân dã đã cùng năm tháng làm nên tinh hoa Kẻ So. Ngày nay, dù có thêm nhiều làng nghề mới với những thanh âm nhịp sống hiện đại, nhưng những giá trị ẩm thực ấy vẫn tiếp tục lan tỏa, trở thành các sản phẩm OCOP rạng danh, mang vẻ đẹp của một miền di sản đến khắp mọi miền.
Hương quê ấy còn được dệt nên từ những ký ức tuổi thơ trong trẻo, nơi dòng sông uốn quanh nhẹ nhàng ru làng So yên bình dưới bóng tre. Trong tâm thức của mỗi người con quê hương, làng So là nơi lớn lên với những giấc mơ tươi đẹp ngày thơ, nơi mỗi bước chân đều in dấu những nụ cười sâu đậm trong đáy lòng. Đó là vùng đất thần tiên với hàng tre xanh, mái tranh hiền, nơi chiều nghiêng dáng đổ bóng trà hoa và lời ru ấm áp của mẹ hiền luôn vang vọng. Khi trăng lên soi sáng làng bên sông, tiếng hát đêm hè nhịp khoan thai hòa cùng những giọt mưa mùa màng tươi tốt, làm cho tình quê thêm bền chặt và sống mãi trong ta.
Trong bối cảnh hiện nay, vùng đất xưa mang tên mới Hưng Đạo đang mang theo khát vọng về sự thịnh vượng, sự hưng thịnh của đạo học và đạo làm người vốn đã kết tinh ngàn đời. Vị thế của đình So vẫn nằm ở tâm điểm, chứng kiến bao sự đổi thay của quê hương đất nước từ nông thôn mới đẹp giàu đến sự hội nhập sâu rộng. Khí thế của Trang Sơn Lộ năm xưa dường như đang trỗi dậy hừng hực, nối tiếp truyền thống của ông cha trong một tâm thế mới để cùng đất nước vươn mình mạnh mẽ./.
