Trước thời điểm xăng E10 được mở bán trên toàn quốc từ 1/6, không ít người dùng vẫn băn khoăn rằng loại nhiên liệu này có thể làm xe tốn xăng hơn, giảm độ bốc hoặc ảnh hưởng đến tuổi thọ động cơ sau thời gian dài sử dụng.
Thực tế, những lo ngại này không hề mới. Trước Việt Nam, nhiều thị trường như Mỹ, Australia, Thái Lan và châu Âu cũng từng trải qua giai đoạn tranh luận tương tự khi đưa E10 vào sử dụng rộng rãi.
E10 là nhiên liệu gồm 90% xăng khoáng và 10% ethanol. Ethanol thường được sản xuất từ các nguồn sinh học như ngô, mía đường hoặc nguyên liệu thực vật khác. Đây là lý do E10 được xếp vào nhóm xăng sinh học và được nhiều quốc gia xem là một giải pháp nhằm giảm phát thải, đồng thời giảm một phần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Điểm khiến nhiều người lo ngại nằm ở đặc tính năng lượng của ethanol. Theo dữ liệu của Bộ Năng lượng Mỹ, ethanol có năng lượng riêng theo thể tích thấp hơn khoảng 30% so với xăng khoáng. Hiểu đơn giản, cùng một lít nhiên liệu, ethanol tạo ra ít năng lượng hơn so với xăng truyền thống.
Điểm quan trọng nằm ở tỷ lệ pha trộn. Do E10 chỉ chứa 10% ethanol, mức giảm năng lượng trên mỗi lít nhiên liệu không lớn như nhiều người lo ngại. Các dữ liệu từ Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ và nhiều thử nghiệm tại Mỹ cho thấy, khi sử dụng E10 thay cho xăng khoáng, mức tiêu thụ nhiên liệu thường tăng khoảng 1-3% trong điều kiện vận hành tương đương.
Một số thử nghiệm tại Australia và châu Âu cũng ghi nhận kết quả tương tự. Ngoài ra, nghiên cứu của Phòng thí nghiệm Năng lượng tái tạo quốc gia Mỹ cho thấy mức tăng tiêu hao khi dùng E10 là có, nhưng khá nhỏ.
Trên thực tế, mức chênh vài phần trăm này không dễ nhận ra trong quá trình sử dụng hằng ngày. Mức tiêu hao nhiên liệu của ô tô còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như tình trạng giao thông, tải trọng, điều hòa, áp suất lốp, chất lượng mặt đường và thói quen lái xe.
Một số chuyên gia cho rằng cảm giác xe "yếu" hoặc kém bốc sau khi đổ E10 không hẳn xuất phát trực tiếp từ tỷ lệ ethanol 10%. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân có thể đến từ chất lượng nhiên liệu không đồng đều giữa các cây xăng, trạng thái tâm lý của người lái hoặc sự khác biệt về điều kiện vận hành.
Tại Việt Nam, vấn đề này từng được kiểm chứng trong một nghiên cứu năm 2023 do Đại học Bách khoa Hà Nội phối hợp với Toyota Việt Nam và BSR (Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam) thực hiện. Nhóm nghiên cứu sử dụng Toyota Corolla Cross bản xăng và hybrid để so sánh giữa xăng E10 và RON95-V truyền thống.
Kết quả cho thấy E10 có thể khiến xe giảm nhẹ công suất và khả năng tăng tốc trong một số bài thử. Cụ thể, thời gian tăng tốc từ 10 lên 100 km/h dài hơn khoảng 4,5%. Dù vậy, mức tiêu hao nhiên liệu giữa các loại xăng không chênh lệch đáng kể. Ở một số tình huống vận hành như đi trong điều kiện ùn tắc hoặc chạy trên đại lộ, phiên bản hybrid dùng E10 thậm chí còn ghi nhận mức tiêu thụ thấp hơn so với khi sử dụng RON95-V.
Ngoài yếu tố vận hành, nghiên cứu cũng ghi nhận lợi ích về môi trường. Khi sử dụng E10, lượng khí CO và hydrocarbon chưa cháy hết giảm trên cả xe hybrid lẫn xe động cơ xăng thông thường.
Dù vậy, xăng E10 vẫn có một số hạn chế. Ethanol có đặc tính hút ẩm mạnh hơn xăng khoáng. Nếu nhiên liệu bị lưu trữ quá lâu trong môi trường ẩm, nước có thể tích tụ, làm tăng nguy cơ tách lớp nhiên liệu.
Bên cạnh đó, với một số xe đời cũ sản xuất trước thời điểm nhiên liệu sinh học trở nên phổ biến, các chi tiết như gioăng cao su, ống dẫn nhiên liệu hoặc một số vật liệu trong hệ thống nhiên liệu có thể chưa được tối ưu để dùng với ethanol. Về lâu dài, ethanol có thể khiến những bộ phận này xuống cấp nhanh hơn.
Ngược lại, với phần lớn ô tô hiện đại được sản xuất trong khoảng 20 năm trở lại đây, khả năng tương thích với xăng E10 gần như đã trở thành tiêu chuẩn tại nhiều thị trường lớn.
Mỹ hiện là thị trường sử dụng ethanol lớn nhất thế giới. Tại đây, E10 đã trở thành loại xăng quen thuộc đối với phần lớn xe động cơ xăng. Ở châu Âu, nhiều nước như Anh, Pháp và Đức cũng đã chuyển sang dùng E10 trong vài năm gần đây như một phần trong nỗ lực giảm khí thải CO2 từ phương tiện giao thông.
Trong khi đó, Brazil đã có lịch sử sử dụng xăng pha ethanol từ mía đường suốt nhiều thập niên. Không chỉ dừng ở xăng pha tỷ lệ thấp, thị trường nước này hiện còn phổ biến cả E27 và E100, loại nhiên liệu dành cho xe có khả năng dùng linh hoạt nhiều loại xăng pha cồn khác nhau.
Việc E10 được thúc đẩy tại nhiều quốc gia chủ yếu đến từ lợi ích môi trường. Ethanol có chứa oxy trong thành phần phân tử, nhờ đó hỗ trợ nhiên liệu cháy triệt để hơn. Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy E10 có thể làm giảm lượng khí CO và hydrocarbon chưa cháy hết so với xăng khoáng thông thường.
Tuy nhiên, một số nghiên cứu ghi nhận lượng NOx có thể tăng khi tỷ lệ ethanol trong nhiên liệu vượt quá 10%. Theo báo cáo của Phòng thí nghiệm Quốc gia Argonne tại Mỹ, nhiên liệu ethanol có khả năng giảm phát thải khí nhà kính nếu xét trên toàn bộ vòng đời nhiên liệu, đặc biệt trong trường hợp ethanol được sản xuất từ ngô hoặc mía đường.
