Trải qua gần một thiên niên kỷ hình thành và phát triển, nơi đây không chỉ bảo tồn được kỹ nghệ khảm trai, sơn mài tinh xảo mà còn kiến tạo nên một hệ sinh thái văn hóa, kinh tế và xã hội đặc thù. Những giá trị này được kết tinh từ sự sáng tạo bền bỉ của nhiều thế hệ nghệ nhân, tạo nên một bản sắc riêng biệt, đóng góp quan trọng vào dòng chảy di sản văn hóa của Thủ đô Thăng Long - Hà Nội.
Giá trị dấu ấn lịch sử và văn hóa nghệ thuật
Bề dày lịch sử của vùng đất Chuyên Mỹ gắn liền với những dấu ấn văn hóa sâu sắc, trong đó đền thờ Tổ nghề phụng thờ cụ Trương Công Thành, vị Phó tướng thời nhà Lý tại làng Chuôn Ngọ, là minh chứng sống động nhất cho truyền thống kính trọng nguồn cội. Ngôi đền không chỉ là chốn tôn nghiêm để tôn vinh bậc khởi thủy có công truyền dạy nghề khảm xà cừ, mà còn là một bảo tàng lưu giữ những hiện vật vô giá như bằng công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia, cuốn lịch sử làng nghề cùng các tác phẩm khảm cổ tinh xảo của các bậc tiền nhân. Giá trị di sản này còn hiện hữu qua chiếc kiệu thánh khảm có niên đại hơn một thế kỷ tại nhà thờ Chuôn Trung hay kiến trúc cổ kính của nhà thờ Công giáo Chuôn Thượng, nơi những vật dụng khảm xà cừ đạt đến trình độ điêu luyện về kỹ xảo mỹ thuật.
Đoàn Hội đồng Thủ công Thế giới thăm quan làng nghề khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ.
Đặc biệt, Chuyên Mỹ còn là vùng đất giàu truyền thống yêu nước với những kỷ vật thiêng liêng gắn liền với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Năm 1947, Hội Nhi đồng Chuôn Thượng đã dâng tặng Bác bức chân dung bằng kỹ thuật khảm truyền thần thượng thừa và nhận được thư hồi đáp đầy tình cảm của Người, căn dặn nhi đồng phải biết giữ gìn kỷ luật, siêng học siêng làm, yêu Chúa và yêu nước. Tinh thần quật cường của làng nghề còn được khẳng định qua đình làng Bối Khê, nơi từng là cơ sở bí mật nuôi giấu cán bộ Việt Minh trong kháng chiến chín năm, và cây vừng cứu quốc tại xứ đồng Làn, địa chỉ liên lạc quan trọng nơi cố Tổng bí thư Đỗ Mười từng về chỉ đạo phong trào cách mạng. Sự hội tụ của các giá trị này đã đưa Chuyên Mỹ trở thành một cụm làng nghề tiêu biểu, với tất cả các thôn đều đã được thành phố công nhận danh hiệu Làng nghề truyền thống.
Giá trị kiến trúc, nghệ thuật và không gian làng xã
Sự phát triển hưng thịnh của kinh tế nghề đã trực tiếp thúc đẩy quá trình hiện đại hóa không gian làng xã và kiến trúc hạ tầng tại địa phương. Hiện nay, diện mạo nông thôn Chuyên Mỹ đã thay đổi căn bản với hệ thống đường làng, ngõ xóm được bê tông hóa 100%, đảm bảo môi trường sạch đẹp. Hạ tầng nhà ở của nhân dân được xây dựng kiên cố, khang trang và hiện đại, thể hiện sự khởi sắc về chất lượng cuộc sống của cư dân làng nghề.
Dù không gian sản xuất hiện nay vẫn chủ yếu duy trì theo mô hình hộ gia đình kết hợp nhà ở, song việc hình thành Trung tâm thiết kế sáng tạo và trưng bày sản phẩm làng nghề gắn với du lịch đã đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng. Đây không chỉ là nơi quảng bá tinh hoa nghệ thuật mà còn định hình hướng đi mới, biến xã Chuyên Mỹ trở thành một điểm đến du lịch văn hóa hấp dẫn, nơi lưu giữ và phát huy các bí quyết nghề nghiệp cùng kỹ thuật sáng tạo riêng biệt của mỗi nghệ nhân.
Giá trị kinh tế của làng nghề
Về mặt kinh tế, nghề khảm trai và sơn mài giữ vai trò trụ cột, quyết định sự ổn định và phát triển bền vững của toàn xã. Thống kê thực tế cho thấy thu nhập từ sản xuất thủ công mỹ nghệ chiếm tỷ trọng khoảng 85% nguồn thu của địa phương, khẳng định vai trò chủ đạo của ngành nghề này trong cơ cấu kinh tế.
Xu hướng chuyển dịch lao động tại đây diễn ra rất mạnh mẽ khi trong khoảng 3 đến 5 năm gần đây, số lượng người làm nghề đã có sự biến động đáng kể, từ 50% lên đến 90% người dân trong xã chuyển sang làm nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống. Với mức thu nhập bình quân năm 2024 đạt trên 9,5 triệu đồng mỗi người một tháng, cao gấp hơn hai lần so với thu nhập bình quân của người làm nông nghiệp và dịch vụ khác, nghề thủ công đã trở thành sức hút lớn, khuyến khích lao động địa phương gắn bó và làm giàu ngay tại quê hương.
Giá trị xã hội và sự gắn kết cộng đồng
Giá trị xã hội của làng nghề Chuyên Mỹ được thể hiện qua khả năng giải quyết việc làm quy mô lớn và sự gắn kết cộng đồng bền chặt. Làng nghề hiện thu hút trên 7.000 lao động tại chỗ, bao gồm hơn 2.000 hộ gia đình và gần 10 công ty chuyên sản xuất sản phẩm làng nghề, đồng thời giữ chân thế hệ trẻ gắn bó với di sản cha ông. Nghề nghiệp tạo ra sự phân công lao động gia đình hài hòa, khi nam giới thường đảm nhận các quy trình kỹ thuật khó như cắt tạo hình, tỉa chân dung, còn phụ nữ phụ trách công đoạn đục và gắn xà cừ lên sản phẩm.
Trong quá trình tạo tác, các mẫu mã của nghệ nhân luôn được chia sẻ để mọi người cùng tham gia đóng góp, tạo nên những tác phẩm tinh hoa nhất và thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng. Song hành cùng phát triển kinh tế, công tác bảo vệ môi trường luôn được chú trọng với 100% hộ sản xuất cam kết thực hiện các biện pháp xử lý rác thải, đảm bảo không gian sống văn minh, không để xảy ra dịch bệnh, tạo nên diện mạo làng nghề phát triển bền vững.
