Biển biến động, cá thưa dần
Trong nhiều năm, nghề làm mắm ở Cát Hải vận hành dựa trên nguồn cá đánh bắt tự nhiên từ các tàu gần và xa bờ, chủ yếu là các bến cá nhỏ phục vụ ngư dân địa phương. Cá theo thuyền cập bến, đầy khoang, đủ để ngư dân ổn định cuộc sống bằng cách buôn bán và người làm mắm duy trì sản xuất với số lượng cá dồi dào. Mỗi mùa cá về là một mùa chum được lấp đầy, nhịp làm nghề diễn ra đều đặn theo con nước.
Toàn cảnh đặc khu Cát Hải. Ảnh: Internet
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, đặc biệt từ giai đoạn 2024-2025, khi Chính phủ ban hành Quyết định số 2009/QĐ-TTg ngày 11/9/2025 phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải đến năm 2045, Hải Phòng đẩy mạnh phát triển hạ tầng cảng biển, công nghiệp và logistics tại khu vực Cát Hải. Quá trình này đã tạo ra những biến đổi đáng kể đối với không gian sinh kế truyền thống, trong đó nguồn lợi thủy sản ven bờ có dấu hiệu chịu tác động. Ngoài khơi, hoạt động san lấp, lấn biển phục vụ các khu công nghiệp diễn ra liên tục. Những con tàu phun cát làm biến đổi địa hình đáy biển, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sinh sống của các loài thủy sản, hải sản và cả cuộc sống của ngư dân. Nhiều ngư trường quen thuộc dần thu hẹp do không còn chỗ neo đậu, những con thuyền nằm bến, không còn ra khơi, những tấm lưới cũng được cất lại.
Đại công trường lấp biển ở Đặc khu Cát Hải (Hải Phòng) khiến tàu thuyền không còn chỗ neo đậu. Ảnh: Quỳnh Hương
Cùng với đó, ô nhiễm từ nước thải, rác thải nhựa và hoạt động nuôi trồng ven bờ khiến chất lượng nước biển suy giảm. Nhiều loài cá có xu hướng di chuyển xa bờ hơn, làm thu hẹp ngư trường khai thác truyền thống. Có thời điểm, dù vào mùa cá, sản lượng vẫn không ổn định, nhiều tàu trở về với khoang trống.
Từ chỗ là nguồn nguyên liệu có thể chủ động, cá biển giờ đây trở thành yếu tố phụ thuộc, khiến cả người đi biển lẫn người làm mắm đều phải trông chờ vào những biến động khó lường từ tự nhiên. Những xưởng mắm nơm nớp chờ cá, người làm nghề thấp thỏm theo từng chuyến biển, nỗi lo giữ nghề hiện rõ trên từng gương mặt.
Những chum mắm chưa thể lấp đầy
Theo thông tin từ Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) được công bố trong các báo cáo, đánh giá ngành giai đoạn 2024-2025, nguồn lợi thủy sản ở Việt Nam đang có xu hướng suy giảm sau nhiều năm khai thác liên tục. Trữ lượng giảm khoảng 20-30% so với trước đây, trong khi sản lượng khai thác ven bờ hiện chiếm tới hơn 40% tổng sản lượng. Thực tế này khiến nguồn nguyên liệu cá cho nghề làm mắm tại Cát Hải ngày càng thiếu ổn định, buộc nhiều cơ sở phải thu hẹp quy mô sản xuất hoặc tìm nguồn thay thế. Việc thu mua nguyên liệu theo mẻ lớn - vốn là yêu cầu quan trọng trong sản xuất ngày càng bị động.