Cúm vẫn đang bị nhiều người nhầm lẫn với tình trạng cảm lạnh thông thường. Tuy nhiên, nếu cảm lạnh có thể tự khỏi, cúm lại có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở người cao tuổi và người mắc bệnh nền.
Theo các số liệu được các chuyên gia chia sẻ tại hội thảo khoa học do Hội Lão khoa Việt Nam tổ chức tại Hà Nội, mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng một tỷ người mắc cúm, trong đó khoảng 5 triệu ca diễn tiến nặng và ước tính 650.000 người tử vong do các bệnh hô hấp liên quan đến cúm.
Đông Nam Á cũng được xem là khu vực trọng điểm về sự xuất hiện và lây lan của các chủng virus cúm mới. Mật độ dân số cao, điều kiện khí hậu đa dạng cùng vị trí địa lý đặc thù khiến khu vực này có nguy cơ chịu ảnh hưởng đáng kể bởi dịch cúm.
Cúm có thể khởi phát hàng loạt biến cố nguy hiểm
Bất kỳ ai cũng có thể mắc cúm, song người cao tuổi là một trong những nhóm có nguy cơ cao gặp biến chứng nặng và tử vong. Các báo cáo được dẫn tại hội thảo cho thấy khoảng 70% ca nhập viện và 85% ca tử vong liên quan đến cúm thuộc nhóm người cao tuổi.
Theo các chuyên gia, mối nguy của cúm không chỉ nằm ở tổn thương đường hô hấp. Nhiễm cúm có thể trở thành yếu tố kích hoạt một loạt biến cố cấp tính ở người lớn tuổi, vốn thường có nhiều bệnh nền và khả năng đáp ứng miễn dịch suy giảm.
Cụ thể, cúm có thể làm tăng gấp 10 lần nguy cơ đau tim, nhồi máu cơ tim cấp; tăng 24% tỷ lệ nhập viện do suy tim và làm tăng gấp 8 lần nguy cơ đột quỵ. Bệnh cũng được cho là làm tăng 74% các biến cố đường huyết bất thường. Đáng chú ý, khoảng 23% người bệnh có thể suy giảm hoặc mất khả năng sinh hoạt tự chủ sau mắc cúm.
Những tác động này đặc biệt đáng lo ngại trong bối cảnh Việt Nam là một trong các quốc gia có tốc độ già hóa nhanh. Đột quỵ, bệnh mạch vành, bệnh phổi mạn tính và đái tháo đường hiện nằm trong nhóm nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam, trong khi cúm có thể thúc đẩy cả bốn tình trạng này diễn tiến nặng hơn, dẫn đến nhập viện.
Một dữ liệu ước tính cũng cho thấy mỗi năm Việt Nam có khoảng 34.500 trường hợp người trên 65 tuổi nhập viện do các nhiễm trùng hô hấp cấp tính liên quan đến cúm.
Người cao tuổi rơi vào “khoảng trống bảo vệ”
Dù nguy cơ nhập viện và tử vong cao, tỷ lệ bao phủ vắc xin cúm ở người cao tuổi tại Việt Nam vẫn thấp, theo các chuyên gia.
PGS.TS.BS Vũ Thị Thanh Huyền, Tổng thư ký Hội Lão khoa Việt Nam, cho biết hiện chưa có số liệu thống kê chính thức từ cơ quan quản lý. Tuy nhiên, dựa trên số lượng vắc xin cúm được sử dụng trong năm 2023, tỷ lệ bao phủ ở người cao tuổi tại Việt Nam được ước tính chỉ khoảng 5%.
Theo bà Huyền, con số này cho thấy một “khoảng trống bảo vệ” đáng lo ngại đối với nhóm dân số dễ tổn thương trước những biến cố sức khỏe có thể phòng ngừa.
Tại hội thảo, các chuyên gia trong và ngoài nước thảo luận về việc đưa tiêm phòng cúm định kỳ trở thành một phần trong tiêu chuẩn chăm sóc sức khỏe thường quy cho người cao tuổi. Giải pháp này cần sự phối hợp liên chuyên khoa giữa lão khoa, tim mạch, hô hấp, nội tiết và y học dự phòng.
Dr. Litjen (L.J.) Tan, Giám đốc Chính sách và Đối tác tại Immunize.org, cho biết tiêm vắc xin cúm là biện pháp quan trọng bảo vệ những người có nguy cơ cao. Các nghiên cứu cho thấy tiêm phòng có thể giúp giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim và các biến cố tim mạch nghiêm trọng ở người mắc bệnh tim, giảm nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân ở người cao tuổi mắc đái tháo đường, đồng thời giảm nguy cơ nhập viện do cúm ở người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
Tuy nhiên, quá trình lão hóa của hệ miễn dịch có thể làm suy giảm đáp ứng với các loại vắc xin cúm thông thường. Hiện nay, một số loại vắc xin được thiết kế cho người cao tuổi nhằm cải thiện khả năng bảo vệ nhóm này trước cúm và các biến chứng liên quan.
Theo chuyên gia, để chuyển những lợi ích của vắc xin thành hiệu quả bảo vệ trong thực tế, vai trò chủ động của nhân viên y tế là rất quan trọng. Bác sĩ cần tích cực tư vấn, khuyến nghị và tạo điều kiện để người cao tuổi được tiêm phòng ngay trong quá trình thăm khám khi phù hợp.
“Vắc xin chỉ có thể bảo vệ mạng sống của chúng ta thông qua hành động tiêm chủng”, Dr. Tan nói.
Các chuyên gia nhận định, thay vì xem cúm là căn bệnh theo mùa có thể tự khỏi, người cao tuổi và gia đình cần nhìn nhận đúng mức về nguy cơ của bệnh. Việc bác sĩ chủ động tư vấn các giải pháp phòng ngừa, trong đó có tiêm chủng phù hợp, có thể góp phần giảm các biến cố nghiêm trọng, hạn chế nhập viện và giúp người cao tuổi duy trì chất lượng cuộc sống.
