Phát triển nghề muối tỉnh Cà Mau từ nền tảng di sản, hạ tầng đến liên kết chuỗi giá trị

Trong giai đoạn hiện nay, ngành muối nước ta đang đứng trước những yêu cầu đổi mới mạnh mẽ để nâng cao giá trị gia tăng và bảo đảm sinh kế bền vững cho cộng đồng diêm dân. Để đạt được những mục tiêu chiến lược đó, ngành muối rất cần có sự phối hợp đồng bộ và chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương cùng các tổ chức nghiên cứu. Trong thành tích chung của ngành diêm nghiệp cả nước, có sự đóng góp thiết thực từ công tác chỉ đạo, quản lý sát sao của các cơ quan chuyên môn tại các địa phương, tiêu biểu là Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau – địa phương ven biển nơi nghề làm muối đã gắn bó mật thiết qua nhiều thế hệ.

Nghề làm muối trên địa bàn tỉnh Cà Mau có lịch sử hình thành và phát triển hơn một thế kỷ, gắn liền với đời sống và sinh kế của nhiều thế hệ người dân vùng ven biển. Giá trị văn hóa và kinh tế của nghề muối địa phương đã được khẳng định khi sản phẩm “Muối ăn Bạc Liêu” được cấp Chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý vô thời hạn trên toàn lãnh thổ Việt Nam từ năm 2013, đồng thời nghề muối cũng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2020. Những danh hiệu này không chỉ ghi nhận giá trị truyền thống mà còn tạo nền tảng pháp lý và thương hiệu quan trọng cho hạt muối địa phương.

Tình hình sản xuất muối và đầu tư nâng cấp hạ tầng đồng muối

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, tình hình sản xuất muối vụ mùa 2025-2026 ghi nhận tổng diện tích toàn tỉnh đạt 1.554,67 ha, tập trung chủ yếu tại các xã Vĩnh Hậu, Đông Hải, Long Điền, Gành Hào, Định Thành, Tân Thuận và phường Hiệp Thành. Trong đó, diện tích sản xuất muối trải bạt đạt 291,98 ha và diện tích sản xuất theo phương thức truyền thống đạt 1.262,69 ha. Tổng sản lượng muối thu hoạch đạt 40.885,85 tấn, bao gồm 11.845 tấn muối trải bạt và 29.040,85 tấn muối truyền thống. Hoạt động sản xuất này có sự tham gia trực tiếp của 792 hộ dân với 1.321 lao động, mức giá muối dao động từ 1.200 đến 2.000 đồng mỗi kilôgam.

img-2315-1795249459.jpeg
Công ty Cổ phần Muối Bạc Liêu đã cam kết tiêu thụ toàn bộ 2.500 tấn muối trải bạt trên diện tích 35 ha tại xã Điền Hải.

Công tác đầu tư cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất cũng được chú trọng triển khai nhằm tạo động lực phát triển kinh tế vùng ven biển. Theo các số liệu từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, dự án cải tạo, nâng cấp cơ sở hạ tầng đồng muối Đông Hải với tổng mức vốn ngân sách nhà nước là 127,390 triệu đồng đã hoàn thành thi công và bàn giao đưa vào sử dụng. Với tổng vốn đã bố trí là 103,185 triệu đồng và tỷ lệ giải ngân đạt 97,628 triệu đồng, dự án đã hoàn thành nâng cấp tuyến đường đê bao kết hợp đường giao thông loại B dài 11,98 km, xây dựng mới 4 cầu bêtông cốt thép dự ứng lực, 15 cầu thép và 24 cống thoát nước qua đường. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ kết tinh trên nền sân bạt đã giúp năng suất muối tăng hơn 20% so với phương pháp truyền thống, đồng thời địa phương cũng đẩy mạnh quảng bá tại các hội chợ, triển lãm và trên nền tảng số, giúp các sản phẩm chế biến sâu như muối ớt, muối tôm, muối tiêu từng bước xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản và Hàn Quốc.

Thiệt hại do mưa trái mùa và chính sách hỗ trợ khôi phục sản xuất

Tuy nhiên, hoạt động sản xuất muối luôn phải đối mặt với những biến động bất thường của điều kiện thời tiết. Khi diêm dân vừa hoàn thành các công đoạn cải tạo đồng muối, đưa nước vào hệ thống ô chạt, sân kết tinh và chuẩn bị bước vào kỳ thu hoạch chính vụ thì thiên tai bất ngờ ập đến.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau từ ngày 26 đến ngày 28 tháng 2 năm 2026, trên địa bàn tỉnh Cà Mau đã xảy ra đợt mưa trái mùa trên diện rộng với lượng mưa đo được từ 8 mm đến 127,2 mm kèm theo gió mạnh, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến 1.538,71 ha trên tổng số 1.554,67 ha diện tích đang sản xuất, chiếm khoảng 98% diện tích toàn tỉnh. Đợt thiên tai này đã tác động trực tiếp đến 634 hộ diêm dân, làm thiệt hại ước tính khoảng 10.792,58 tấn muối với giá trị thiệt hại khoảng 14.983,13 triệu đồng.

img-2316-1795249947.jpeg
Một sản phẩm muối của Công ty Cổ phần Muối Đông Hải (Cà Mau).

Trước tình hình đó, thực hiện các nghị định của Chính phủ và nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh về chính sách hỗ trợ sản xuất nông nghiệp để khôi phục vùng bị thiệt hại do thiên tai, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau đã khẩn trương rà soát, tổng hợp thiệt hại và tham mưu UBND tỉnh Cà Mau đã ban hành Quyết định số 1356/QĐ-UBND ngày 15 tháng 4. Theo đó, tỉnh đã hỗ trợ kinh phí khôi phục sản xuất với số tiền 6.132.740.000 đồng từ nguồn dự phòng ngân sách, phân bổ trực tiếp cho các xã bị ảnh hưởng gồm Vĩnh Hậu, Đông Hải, Long Điền, Định Thành, Gành Hào và Tân Thuận nhằm giúp diêm dân nhanh chóng khắc phục hậu quả, ổn định đời sống và tái thiết sản xuất.

Liên kết tiêu thụ sản phẩm và hoạt động của các hợp tác xã muối

Việc xây dựng chuỗi liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ muối giữa các hợp tác xã và doanh nghiệp theo Nghị định 98/2018/NĐ-CP vẫn còn gặp một số khó khăn nhất định. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, hạ tầng giao thông chưa đồng bộ khiến việc vận chuyển muối từ đồng ruộng đến cơ sở chế biến gặp trở ngại, làm tăng chi phí giá thành và chất lượng muối của diêm dân chưa hoàn toàn đáp ứng yêu cầu khắt khe của doanh nghiệp.

img-2317-1795250316.jpeg

Sản phẩm muối đạt chuẩn OCOP là cơ sở giúp Cà Mau nâng cao giá trị hạt muối.

Dẫu vậy, nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã đã nỗ lực thực hiện các hợp đồng bao tiêu sản phẩm. Công ty Cổ phần Muối Bạc Liêu đã cam kết tiêu thụ toàn bộ 2.500 tấn muối trải bạt trên diện tích 35 ha tại xã Điền Hải, trong khi Công ty Cổ phần Muối Đông Hải thực hiện thu mua từ 5.000 đến 7.000 tấn muối cho diêm dân. Cùng với đó, Hợp tác xã sản xuất muối và dịch vụ chế biến muối công nghệ cao Đông Hải bao tiêu toàn bộ 2.731 tấn muối cho thành viên, và Hợp tác xã Muối Cà Mau dù mới triển khai hoạt động chế biến từ giữa năm 2024 nhưng cũng đã bước đầu liên kết tiêu thụ khoảng 20 tấn muối hạt trên địa bàn xã Tân Thuận.

Toàn tỉnh Cà Mau hiện có 10 hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực diêm nghiệp với 221 thành viên và 429,68 ha diện tích sản xuất. Nhờ khai thác lợi thế từ chỉ dẫn địa lý “Muối ăn Bạc Liêu” và Chương trình Mỗi xã một sản phẩm, toàn tỉnh đã có 19 sản phẩm muối, sơ chế và chế biến đạt chứng nhận OCOP từ 3 đến 5 sao. Thông qua các đơn vị tiêu biểu như Hợp tác xã Doanh Điền và Hợp tác xã sản xuất muối và dịch vụ chế biến muối công nghệ cao Đông Hải, kinh tế tập thể đã phát huy vai trò đầu mối hỗ trợ diêm dân tiếp cận chính sách, ứng dụng kỹ thuật trải bạt và mở rộng thị trường, tạo tiền đề quan trọng cho sự phát triển bền vững của ngành muối địa phương.