Với sự đa dạng trong các ngành nghề từ khảm trai, sơn mài đến may mặc và giày da, xã đã khẳng định được vị thế của một trung tâm tiểu thủ công nghiệp trọng điểm phía Nam Thủ đô. Đề án này được xây dựng nhằm đánh giá toàn diện bức tranh phát triển kinh tế làng nghề gắn liền với thực trạng bảo vệ môi trường, từ đó đề ra các giải pháp chiến lược nhằm hài hòa giữa lợi ích tăng trưởng và mục tiêu bảo tồn di sản sinh thái bền vững.
Đặc điểm điều kiện tự nhiên và bối cảnh kinh tế xã hội
Xã Chuyên Mỹ tọa lạc tại địa bàn huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội, sở hữu vị trí địa lý thuận lợi khi là cửa ngõ phía Nam của Thủ đô. Nằm cách trung tâm Hà Nội khoảng 35km dọc theo quốc lộ 1A và tuyến cao tốc Cầu Giẽ - Pháp Vân, xã có tiền đề lý tưởng để giao thương, phát triển kinh tế và các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp.
Sau quá trình sáp nhập đơn vị hành chính, xã Chuyên Mỹ hiện nay có tổng diện tích tự nhiên đạt 35,54 km2 với quy mô dân số khoảng 44.859 người, phân bố tại 35 thôn làng. Hệ thống sông ngòi trên địa bàn tương đối phong phú với hơn 11km sông Nhuệ và sông Duy Tiên chảy qua, đóng vai trò huyết mạch đối với đời sống sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và điều hòa môi trường sinh thái địa phương. Về hạ tầng xã hội, xã hiện có hệ thống giáo dục hoàn chỉnh với 16 trường học công lập các cấp cùng một trạm y tế hoạt động hiệu quả, phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân tại chỗ.
Lịch sử hình thành và tiến trình phát triển các làng nghề tiêu biểu
Bản sắc văn hóa của Chuyên Mỹ được khẳng định qua hệ thống các làng nghề có bề dày lịch sử hàng nghìn năm, trong đó tiêu biểu nhất là làng nghề khảm trai phát tích từ thế kỷ XI. Nghề khảm trai được hình thành dưới thời nhà Lý, gắn liền với công lao truyền dạy kỹ thuật của danh tướng Trương Công Thành. Trải qua các thời kỳ phong kiến và bao cấp, nghề đã chuyển mình từ quy mô hộ gia đình, dòng họ sang mô hình tổ sản xuất và hợp tác xã. Đến giai đoạn đổi mới hiện nay, làng nghề phát triển mạnh mẽ, kết hợp tinh hoa khảm trai với sơn mài mỹ nghệ để tạo ra sản phẩm đa dạng phục vụ xuất khẩu. Bên cạnh đó, xã còn ghi nhận sự đóng góp của làng nghề may mặc Vân Từ hình thành từ cuối thế kỷ XX, làng nghề giày da Phú Yên phát triển từ những năm 1990 và nghề mộc truyền thống Tân Dân. Các làng nghề này đã từng bước hiện đại hóa, đầu tư máy móc thiết bị để nâng cao năng suất và tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Thực trạng kinh doanh và hiệu quả tăng trưởng kinh tế
Sức sống của các làng nghề truyền thống đã mang lại những con số tăng trưởng ấn tượng cho kinh tế địa phương. Hiện nay, toàn xã có 5.515 cơ sở kinh doanh cùng 168 doanh nghiệp và hợp tác xã đang hoạt động sôi động. Tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn năm 2025 ước đạt 6.923,36 tỷ đồng, ghi nhận mức tăng trưởng 8,63% so với năm 2024. Trong cơ cấu kinh tế, lĩnh vực dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn nhất với 37,44%, tiếp theo là công nghiệp với 35,16%, xây dựng đạt 16,31% và nông lâm nghiệp thủy sản chiếm 11,09%. Với đà phát triển này, xã dự kiến sẽ hoàn thành vượt mức các mục tiêu kinh tế đã đề ra, khẳng định vị thế của một trung tâm tiểu thủ công nghiệp trọng điểm phía Nam Thủ đô.
Bên cạnh những thành tựu về kinh tế, vấn đề môi trường làng nghề cũng được Đảng ủy và UBND xã đặc biệt quan tâm. Hiện nay có bốn nhóm ngành nghề sản xuất chính có tác động đến môi trường sinh thái trên địa bàn. Qua công tác rà soát, đã có 97% hộ kinh doanh chủ động thực hiện các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm, tuy nhiên vẫn còn 3% số hộ chưa tuân thủ triệt để, tiềm ẩn nguy cơ gây hại cho môi trường. Để chấn chỉnh thực trạng này, Ban Thường vụ Đảng ủy xã đã ban hành Nghị quyết số 03-NQ/ĐU và UBND xã triển khai Kế hoạch số 25/KH-UBND nhằm tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác vệ sinh môi trường. Chính quyền địa phương cũng đã kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm hành chính, tiêu biểu là việc xử phạt các trường hợp đổ rác thải không đúng nơi quy định để răn đe và làm sạch không gian sống.
Định hướng giải pháp và lộ trình bảo vệ môi trường bền vững
Để giải quyết tận gốc các thách thức về môi trường, xã Chuyên Mỹ đã triển khai hệ thống giải pháp đồng bộ từ ngắn hạn đến dài hạn. Trước mắt, xã tập trung tuyên truyền nhân dân lắp đặt thiết bị giảm thiểu bụi và khí thải, đồng thời tăng cường tuần tra, giám sát công tác thu gom chất thải thông qua các cơ quan chuyên trách và đa dạng hóa hình thức truyền thông qua đài truyền thanh, mạng xã hội hay ứng dụng iHanoi. Về lâu dài, địa phương ưu tiên lập dự án đầu tư công để nâng cấp hạ tầng thu gom rác thải và đẩy nhanh tiến độ hình thành các cụm công nghiệp làng nghề tập trung. Việc đưa các cơ sở sản xuất vào khu tập trung không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình xử lý chất thải mà còn là bước đi chiến lược để bảo tồn giá trị văn hóa làng nghề gắn với mục tiêu phát triển bền vững trong tương lai.
