Ngày 15/6, HĐND TP Hà Nội đã thông qua Đề án Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1, nằm trong nhóm nghị quyết về khoa học công nghệ và môi trường. Đây là bước đi nhằm kiểm soát phương tiện gây ô nhiễm và chuẩn bị cho việc mở rộng mô hình trong các giai đoạn sau.
Theo kế hoạch, giai đoạn 1 kéo dài từ ngày 1/7 đến hết năm 2026, được thí điểm tại hai khu vực ở phường Hoàn Kiếm. Một khu vực thuộc lõi phố cổ, bao quanh bởi các tuyến như Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Buồm, Mã Mây, Hàng Bạc, Hàng Mắm, Nguyễn Hữu Huân và Lý Thái Tổ. Khu vực còn lại nằm trong phạm vi các tuyến phố Hàng Đậu, Phùng Hưng, Tràng Thi, Hàng Khay, Tràng Tiền, Trần Quang Khải và Trần Nhật Duật.
Cũng trong giai đoạn này, thành phố chưa đặt nặng biện pháp xử lý mà ưu tiên tuyên truyền, vận động người dân, tổ chức và doanh nghiệp làm quen với mô hình mới. Song song đó, Hà Nội sẽ hoàn thiện chính sách, hạ tầng và cơ sở dữ liệu để đánh giá hiệu quả trước khi bước sang giai đoạn 2.
Tại khu vực 1, khu phố đi bộ tiếp tục được duy trì. Các loại ô tô, xe máy không được lưu thông từ 19h đến 24h vào vào thứ sáu, thứ bảy và chủ nhật. Phương tiện ưu tiên và xe có giấy phép vẫn được hoạt động cả ngày.
Với xe máy chạy xăng, Hà Nội khuyến khích giảm lưu thông, nhất là xe ôm công nghệ và các phương tiện cá nhân đời cũ như mô tô sản xuất, nhập khẩu trước năm 2008; xe gắn máy sản xuất, nhập khẩu trước năm 2016. Người dân được vận động sử dụng giao thông công cộng hoặc phương tiện thân thiện môi trường.
Đối với ô tô chạy xăng trên 16 chỗ, không bao gồm xe buýt, xe chở học sinh và xe đưa đón cán bộ công nhân viên, thành phố chỉ cho phép lưu thông ngoài giờ cao điểm, gồm 6h-9h và 16h-19h30. Trường hợp cần hoạt động trong các khung giờ này, phương tiện phải được Công an thành phố chấp thuận bằng văn bản.
Xe tải dưới 2 tấn cũng chỉ được phép di chuyển ngoài giờ cao điểm. Nếu muốn lưu thông trong thời gian hạn chế, chủ phương tiện cần có văn bản đồng ý của Công an thành phố.
Với xe tải từ 2 tấn đến 3,5 tấn, thời gian hoạt động được giới hạn từ 21h đến 6h sáng hôm sau. Ngoài khung giờ này, phương tiện phải được Công an thành phố cho phép bằng văn bản.
Với những phương tiện trên, thành phố đều chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện với môi trường hoặc đáp ứng quy chuẩn khí thải từ mức 4 trở lên.
Riêng xe tải trên 3,5 tấn chỉ được lưu thông từ 21h đến 6h hôm sau. Nếu hoạt động ngoài thời gian quy định, phương tiện cần có sự chấp thuận của Công an thành phố hoặc Sở Xây dựng.
Sang năm 2027, Hà Nội sẽ triển khai giai đoạn 2 của đề án, kéo dài từ ngày 1/1 đến 31/12, phạm vi thí điểm được mở rộng sang khu vực 3. Khu vực này gồm phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam, nằm trong ranh giới 14 tuyến đường: Nguyễn Du, Hàn Thuyên, Trần Hưng Đạo, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Hàng Đậu, Cửa Đông, Lý Nam Đế, Tôn Thất Thiệp, Điện Biên Phủ, Hàng Bông, Cửa Nam và Lê Duẩn.
Sau thời gian chủ yếu tuyên truyền, vận động và chuẩn bị điều kiện hạ tầng, thành phố sẽ bắt đầu áp dụng các biện pháp kiểm soát phương tiện nghiêm ngặt hơn. Theo đó, xe ôm công nghệ sử dụng xăng không được lưu thông trong khu vực này. Ô tô các loại nếu không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải từ mức 4 trở lên cũng bị hạn chế, cùng với nhóm xe tải có tải trọng trên 3,5 tấn.
Từ ngày 1/1/2028 đến hết ngày 31/12/2029, đề án bước sang giai đoạn 3 với phạm vi bao phủ toàn bộ khu vực bên trong Vành đai 1. Đây là khu vực 4 của đề án và sẽ tiếp tục được áp dụng từ năm 2030 trở đi.
Khu vực vành đai 1 gồm 9 phường, được xác định bởi các tuyến Hoàng Cầu, Đê La Thành, Ô Chợ Dừa, Xã Đàn, Đại Cồ Việt, Trần Khát Chân, Nguyễn Khoái, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Yên Phụ, Nghi Tàm, Âu Cơ, An Dương Vương, Lạc Long Quân, Bưởi và Cầu Giấy.
Trong giai đoạn này, Hà Nội không chỉ duy trì các biện pháp kiểm soát phương tiện đã áp dụng trước đó, mà còn mở rộng thêm nhóm phương tiện bị hạn chế. Cụ thể, mô tô và xe gắn máy chạy xăng cá nhân sẽ không được lưu thông nếu không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải từ mức 3 trở lên.
Luật Thủ đô xác định khu vực được xác định để hạn chế các phương tiện giao thông gây ô nhiễm môi trường nhằm cải thiện chất lượng không khí. Trên cơ sở đó, Hà Nội triển khai đề án vùng phát thải thấp với mục tiêu kiểm soát ô nhiễm từ giao thông, giảm bụi mịn PM2.5 và góp phần hạn chế phát thải khí nhà kính, phù hợp với định hướng ứng phó biến đổi khí hậu của Việt Nam.
Số liệu từ Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia giai đoạn 2016-2020 cho thấy mức độ ô nhiễm bụi tại Hà Nội đang ở ngưỡng đáng lo ngại. Nồng độ PM2.5 cao gần hai lần so với quy chuẩn trong nước, còn PM10 vượt khoảng 1,3-1,6 lần. Trong các nguồn phát thải, giao thông chiếm tỷ trọng lớn nhất, dao động từ 58%-74% tùy thời điểm, trong đó xe máy là nguồn gây ô nhiễm chính.
Trên toàn địa bàn thành phố hiện có hơn 8 triệu xe, bao gồm 1,1 triệu ô tô và 6,9 triệu xe máy. Bên cạnh đó, khoảng 1,2 triệu phương tiện ngoại tỉnh đi vào Hà Nội mỗi ngày. Tại khu vực vành đai 1, số phương tiện ước tính khoảng 600.000 xe máy và 180.000 ô tô.
Do đa số vẫn sử dụng xăng, dầu, trong khi nhiều xe đã vận hành lâu năm, công nghệ cũ và mức phát thải thấp hơn yêu cầu hiện đại, khu vực này chịu áp lực lớn về ô nhiễm từ giao thông.
