Kể từ ngày 1/3/2026, Quyết định 43/2025/QĐ-TTg về việc tăng cường kiểm soát khí thải phương tiện chính thức có hiệu lực. Đáng chú ý, không chỉ các xe đã sử dụng lâu năm mà ngay cả những mẫu xe đời mới cũng có thể trượt đăng kiểm nếu không được bảo dưỡng đúng cách, dẫn tới thông số khí thải vượt ngưỡng cho phép.
Chuẩn khí thải tăng dần theo đời xe
Theo lộ trình mới, mức kiểm soát khí thải được áp dụng tương ứng với thời điểm xe xuất xưởng. Phương tiện càng mới càng phải đáp ứng yêu cầu khắt khe hơn, tiệm cận các chuẩn khí thải từ Euro 3, Euro 4 và hướng tới Euro 5 theo từng mốc thời gian. Riêng tại Hà Nội và TP.HCM, các yêu cầu này còn nghiêm ngặt hơn so với nhiều địa phương khác.
Việc đánh giá khí thải được tiến hành đồng thời trong quá trình kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường tại các trung tâm đăng kiểm trực thuộc Cục Đăng kiểm Việt Nam. Các chỉ số được đo gồm hàm lượng CO, HC đối với xe chạy xăng và độ khói đối với xe diesel. Trường hợp thông số vượt quá giới hạn quy định, phương tiện sẽ không đạt tiêu chí môi trường và phải sửa chữa trước khi kiểm định lại.
Thực tế cho thấy, hai xe cùng đời sản xuất, chẳng hạn trong giai đoạn 2018 - 2022, vẫn có thể cho kết quả đăng kiểm khác nhau nếu tình trạng kỹ thuật không tương đồng. Một chiếc xe cũ nhưng được bảo dưỡng tốt hoàn toàn có thể đạt chuẩn, trong khi xe mới hơn nhưng xuống cấp lại có nguy cơ bị loại. Điều này cho thấy năm sản xuất không còn là yếu tố quyết định duy nhất trong việc vượt qua đăng kiểm khí thải.
Vì sao xe mới vẫn có nguy cơ trượt đăng kiểm?
Một tâm lý phổ biến của người sử dụng là cho rằng phương tiện còn mới thì động cơ chưa bị hao mòn, vì vậy khả năng phát sinh khí thải vượt mức cho phép là rất thấp. Thế nhưng trên thực tế, các chỉ số khí thải lại chịu ảnh hưởng lớn từ việc xe có được bảo dưỡng đúng và đủ hay không.
Đối với các dòng xe sử dụng động cơ xăng, những chi tiết như bugi bị hao mòn, lọc gió bám bẩn, kim phun nhiên liệu hoạt động kém hoặc cảm biến ô-xy cho tín hiệu sai đều có thể làm quá trình đốt cháy diễn ra không hoàn chỉnh. Hệ quả là lượng khí CO và HC trong khí xả tăng cao. Bên cạnh đó, khi bộ xúc tác bị lão hóa, khả năng xử lý khí độc trước khi thải ra môi trường cũng suy giảm đáng kể.
Ở nhóm xe chạy dầu diesel, tình trạng mòn kim phun, hệ thống tuần hoàn khí thải EGR vận hành không hiệu quả hoặc bộ lọc hạt DPF bị quá tải sẽ dẫn đến hiện tượng khói đen và gia tăng bụi mịn. Đặc biệt, việc di chuyển quãng ngắn liên tục trong đô thị khiến DPF khó đạt điều kiện tái sinh hoàn chỉnh, lâu ngày làm tăng nguy cơ không đáp ứng yêu cầu khí thải.
Trong bối cảnh thiết bị kiểm tra tại các trung tâm đăng kiểm ngày càng hiện đại và các ngưỡng đánh giá được siết chặt hơn, những sai số nhỏ từng bị bỏ qua trước đây nay đều có thể bị phát hiện. Chỉ cần một bộ phận không hoạt động đúng chuẩn cũng đủ khiến phương tiện không vượt qua được khâu kiểm định.
Chủ động bảo dưỡng là "chìa khóa" vượt đăng kiểm
So với chi phí sửa chữa phát sinh khi xe bị đánh trượt đăng kiểm, chi phí bảo dưỡng định kỳ rõ ràng thấp hơn nhiều. Chưa kể, việc chậm đăng kiểm còn tiềm ẩn nguy cơ bị xử phạt khi tham gia giao thông nếu giấy chứng nhận hết hạn.
Các chuyên gia khuyến nghị, trước kỳ đăng kiểm khoảng một đến hai tuần, chủ xe nên kiểm tra tổng thể động cơ và hệ thống xử lý khí thải. Những hạng mục cần chú ý gồm thay lọc gió khi bẩn, vệ sinh kim phun và họng ga, kiểm tra cảm biến ô-xy và đảm bảo động cơ đạt nhiệt độ làm việc tiêu chuẩn trước khi đo khí thải.
Với xe diesel, cần theo dõi tình trạng EGR và DPF, đồng thời sử dụng nhiên liệu đạt chuẩn để hạn chế đóng cặn. Chủ xe cũng nên tránh mọi can thiệp trái phép vào hệ thống xả, tháo bỏ bộ xử lý khí thải hoặc chỉnh sửa phần mềm điều khiển động cơ – những yếu tố gần như chắc chắn dẫn đến kết quả không đạt.
