Theo PGS.TS Đào Thế Anh, nông nghiệp Thủ đô trong giai đoạn hiện nay không còn là một ngành sản xuất phụ trợ mà đã trở thành một cấu phần không thể tách rời trong mô hình tăng trưởng xanh và thông minh. Những chuyển dịch này được thúc đẩy bởi Nghị quyết số 02 ngày 17/03/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới và Quyết định số 1193 của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, đặt ra 30 bài toán lớn để tái định nghĩa giá trị của nông nghiệp đô thị trong kỷ nguyên mới, nhằm nâng cao chất lượng sống và đảm bảo an ninh sinh thái cho mười triệu dân thành phố.
Trong giai đoạn hiện nay, thành phố Hà Nội đang đứng trước một ngưỡng cửa lịch sử khi bước vào kỷ nguyên phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững, xanh và thông minh. Một trong những chuyển dịch quan trọng và mang tính chiến lược nhất chính là việc tái định nghĩa vai trò của ngành nông nghiệp trong cấu trúc đô thị hiện đại. Theo định hướng từ những văn kiện quan trọng như Nghị quyết số 02 của Bộ Chính trị và Quyết định số 1193 của Ủy ban nhân dân thành phố, nông nghiệp không còn được nhìn nhận như một lĩnh vực sản xuất thực phẩm thuần túy mà đã trở thành một cấu phần thiết yếu gắn liền với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng sống cho người dân.
Sự thay đổi cốt lõi bắt đầu từ việc chuyển đổi mạnh mẽ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp đô thị. Trong bối cảnh quỹ đất đang ngày càng bị thu hẹp do tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, việc chạy theo quy mô diện tích hay năng suất thô đã không còn phù hợp. Thay vào đó, nông nghiệp những năm gần đây tập trung vào việc tạo ra các giá trị đa dụng trên cùng một đơn vị diện tích. Điều này có nghĩa là một mảnh vườn không chỉ đơn thuần để thu hoạch nông sản mà còn phải đảm nhiệm chức năng của một lá phổi xanh, một không gian sinh thái đáng sống và là điểm đến cho du lịch trải nghiệm hoặc giáo dục học đường.
Tầm nhìn chiến lược và sự bứt phá từ hạ tầng chính sách đặc thù
PGS.TS Đào Thế Anh nhấn mạnh rằng Hà Nội là một đô thị đặc thù, mang những tính chất riêng biệt không giống với bất kỳ tỉnh nông nghiệp nào khác. Do đó, các chính sách phát triển cần phải được thiết kế để phù hợp với một trung tâm hành chính, kinh tế và văn hóa lớn. Một trong những đột phá quan trọng nhất chính là tầm nhìn về quy hoạch lâu dài, có tính chất ổn định lên đến hàng trăm năm, giúp đảm bảo an ninh về đất đai để thu hút các nguồn lực đầu tư bền vững. Nhà nước đã có những bước đi mạnh mẽ trong việc giao quyền nhiều hơn cho chính quyền và nhân dân Thủ đô, tạo ra cơ chế đặc thù để giải quyết những bài toán thực tiễn của địa phương. Sự chuyển đổi từ tư duy số lượng sang chất lượng tăng trưởng là yếu tố then chốt trong giai đoạn hiện nay.
Chúng ta không còn đặt mục tiêu mở rộng diện tích hay năng suất thô một cách đơn thuần, mà phải tập trung vào chất lượng lao động và hàm lượng khoa học công nghệ. Để Hà Nội thực sự trở thành một đô thị văn hiến, xanh và đáng sống vào năm 2035, vai trò của nông nghiệp là không thể thiếu. Hiện nay, tỉ lệ diện tích cây xanh của Hà Nội vẫn còn rất thấp, chỉ đạt khoảng 2 mét vuông trên một đầu người, trong khi tiêu chuẩn đô thị xanh của Liên hợp quốc yêu cầu tối thiểu 10 mét vuông. Do đó, nông nghiệp những năm gần đây không chỉ đóng vai trò cung cấp thực phẩm mà còn phải gánh vác trách nhiệm kiến tạo không gian sinh thái và bảo vệ môi trường, giúp giảm thiểu các hệ lụy về ô nhiễm không khí và hỗ trợ hệ thống thoát nước đô thị.
Việc phát triển kinh tế nông nghiệp đô thị phải gắn chặt với nhu cầu của mười triệu dân Thủ đô. Một khi người tiêu dùng hài lòng và tin tưởng chi trả cho các giá trị thực chất, giá trị của nông sản sẽ được nâng cao tương xứng. Nông nghiệp cần được nhìn nhận dưới góc độ đa chức năng: từ cung cấp lương thực thực phẩm minh bạch, có trách nhiệm đến việc tạo ra các giá trị về cảnh quan và môi trường. Việc áp dụng mô hình nông nghiệp sinh thái với mười ba nguyên tắc cốt lõi là hướng đi tất yếu. Điều này đòi hỏi các quy trình canh tác phải bảo tồn được tài nguyên, không làm ô nhiễm đất và nước, đồng thời tận dụng tối đa đa dạng sinh học và các giống cây con bản địa để tránh thoái hóa.
Các mô hình nông nghiệp công nghệ cao hiện nay cần được đầu tư nhiều trí tuệ và nguồn vốn hơn trên mỗi đơn vị diện tích để đạt được hiệu quả kinh tế bền vững. Đặc biệt, nông nghiệp sinh thái tại Hà Nội còn sở hữu tiềm năng rất lớn trong việc phát triển du lịch trải nghiệm, tạo ra nguồn thu nhập đa dạng cho người nông dân. Tuy nhiên, PGS.TS Đào Thế Anh nhấn mạnh rằng chỉ khi quy trình sản xuất thực sự an toàn, sạch và không lạm dụng hóa chất thì khách du lịch mới tin tưởng tìm đến. Sự thay đổi tư duy phải bắt đầu từ chính những người trực tiếp sản xuất; nghề nông cần được coi là một nghề nghiệp chuyên nghiệp, đòi hỏi sự học hỏi không ngừng và cập nhật kiến thức về công nghệ cao.
Trong thời đại chuyển đổi số, bà con nông dân cũng không thể đứng ngoài cuộc mà phải có năng lực sử dụng các công cụ công nghệ để thực hiện truy xuất nguồn gốc và minh bạch hóa toàn bộ chuỗi giá trị. Các nền tảng số dùng chung sẽ tăng cường niềm tin cho người tiêu dùng và hỗ trợ công tác khuyến nông cộng đồng. Bên cạnh đó, cần có các cơ chế sử dụng đất đai linh hoạt hơn, ví dụ như cho phép khai thác hiệu quả quỹ đất bãi ven sông hoặc các không gian trống trong nội đô cho các mục tiêu nông nghiệp sinh thái ngắn hạn. Thực tiễn tại các địa phương như huyện Phúc Thọ, Đan Phượng hay Ba Vì đã minh chứng cho hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ cao và công nghệ số vào sản xuất.
Những mô hình nhà màng, nhà kính trồng nho sữa Hàn Quốc hay hoa lan hồ điệp chất lượng cao đã giúp người nông dân chủ động hoàn toàn trước những biến động khắc nghiệt của thời tiết. Việc áp dụng các quy trình chăn nuôi gà mía, bò thịt theo chuỗi liên kết khép kín, có kiểm soát nghiêm ngặt từ khâu con giống đến bàn ăn, đã tạo ra những sản phẩm có hàm lượng giá trị gia tăng lớn, đảm bảo an toàn thực phẩm và đáp ứng niềm tin ngày càng khắt khe của người tiêu dùng. Sự phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa nông nghiệp với các ngành công thương, y tế, giáo dục và truyền thông sẽ tạo ra một hệ sinh thái nông nghiệp đa giá trị, phục vụ trực tiếp cho chất lượng sống và sự phát triển bền vững của Thủ đô.
Ứng dụng khoa học công nghệ và nền tảng kinh tế tuần hoàn
Để nông nghiệp đô thị thực sự bứt phá, Hà Nội cần phải giải quyết dứt điểm các điểm nghẽn về thể chế và hạ tầng. Việc quy hoạch các vùng sản xuất chuyên canh tập trung phải đi đôi với các chính sách mềm dẻo trong quản lý đất đai, cho phép tích tụ ruộng đất và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu cũng như logistics lạnh. Đồng thời, hệ sinh thái nông nghiệp phải vận hành dựa trên nền tảng dữ liệu thời gian thực và chuyển đổi số toàn diện. Việc minh bạch hóa chuỗi giá trị qua mã QR truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là giải pháp căn cơ để kết nối người sản xuất với thị trường mười triệu dân của Thủ đô.
Yếu tố con người đóng vai trò quyết định trong quá trình chuyển đổi này. Người nông dân hiện đại cần được đào tạo để trở nên chuyên nghiệp hơn, làm chủ được các thiết bị thông minh và hiểu rõ về kinh tế tuần hoàn nhằm giảm phát thải khí nhà kính theo cam kết Net Zero. Các hợp tác xã cũng phải thay đổi tư duy quản trị, từ chỗ chỉ hỗ trợ dịch vụ đầu vào sang vai trò dẫn dắt kinh doanh và làm đầu mối kết nối các chuỗi cung ứng bền vững. Khi tư duy của tất cả các chủ thể, từ nhà quản lý đến người sản xuất và người tiêu dùng, đều hướng tới giá trị xanh và sạch, nông nghiệp đô thị sẽ trở thành động lực quan trọng góp phần vào mục tiêu tăng trưởng chung của thành phố.
Tiếp nối những chia sẻ của PGS.TS Đào Thế Anh, chúng ta thấy rõ rằng nông nghiệp đô thị không chỉ là câu chuyện của cây trồng hay vật nuôi, mà là câu chuyện của lòng tin và sự tử tế trong kinh doanh. Việc thiết lập các chuỗi giá trị ngắn, nơi người tiêu dùng có thể trực tiếp đến thăm và giám sát quy trình sản xuất, chính là cách ngắn nhất để xây dựng thương hiệu nông sản Thủ đô. Trong những năm gần đây, xu hướng tiêu dùng xanh đã trở thành làn sóng mạnh mẽ, người dân không còn chỉ quan tâm đến giá cả mà đặt ưu tiên hàng đầu cho sức khỏe và nguồn gốc xuất xứ.
Điều này tạo ra một áp lực tích cực, buộc người nông dân phải thay đổi từ thói quen canh tác truyền thống sang các tiêu chuẩn quốc tế như GlobalGAP hay nông nghiệp hữu cơ. Hà Nội cần tận dụng tối đa thế mạnh của các viện nghiên cứu, trường đại học đóng trên địa bàn để chuyển giao nhanh chóng các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, giúp nông dân giảm chi phí đầu vào và nâng cao khả năng cạnh tranh. Một yếu tố kỹ thuật then chốt khác chính là việc ứng dụng các vật liệu xanh như màng phủ nhà kính phản xạ tia nhiệt, giúp giảm nhiệt độ bên trong khu vực canh tác tới 10°C, vừa tiết kiệm năng lượng vừa bảo vệ cây trồng trước biến đổi khí hậu.
Sự chuyển dịch sang nông nghiệp tuần hoàn cũng chính là lời giải cho bài toán môi trường đô thị. Việc tái chế các phế phẩm từ trồng trọt và chăn nuôi để làm phân bón hữu cơ không chỉ giúp khép kín chu trình dinh dưỡng mà còn giảm thiểu đáng kể phát thải khí methane. PGS.TS Đào Thế Anh khẳng định, khi chúng ta tối ưu hóa được các chuỗi giá trị tuần hoàn, nông nghiệp Hà Nội sẽ đóng góp tới hơn 35% trong lộ trình giảm phát thải khí nhà kính của ngành nông nghiệp cả nước.
Để hiện thực hóa điều này, thành phố cần hỗ trợ các doanh nghiệp và hợp tác xã xây dựng các trạm sơ chế, đóng gói đạt chuẩn ngay tại vùng nguyên liệu, giảm bớt chi phí vận chuyển và hư hao nông sản. Logistics lạnh là một mắt xích yếu hiện nay cần được đầu tư trọng điểm để đảm bảo hàng tươi sống từ tay người nông dân đến kệ hàng siêu thị vẫn giữ nguyên chất lượng. Nền kinh tế số, với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo sâu bệnh và nhu cầu thị trường, sẽ giúp nông nghiệp Thủ đô vận hành chuyên nghiệp hơn, tránh được tình trạng manh mún, tự phát như trước đây.
Kết nối đa tầng và định vị giá trị nông sản trong tương la
Ngoài ra, phát triển nông nghiệp đô thị còn gắn liền với việc bảo tồn các làng nghề truyền thống và các giống cây đặc sản của địa phương như bưởi Diễn, cam Canh, chè Ba Vì. Đây là những "di sản sống" có giá trị kinh tế và văn hóa vô cùng lớn nếu được khai thác đúng hướng. PGS.TS Đào Thế Anh cũng lưu ý rằng sự kết nối đa tầng giữa nông nghiệp và văn hóa sẽ tạo ra những giá trị khác biệt cho Hà Nội. Những làng hoa như Mê Linh, Tây Tựu hay làng nghề cây cảnh vùng ven không chỉ mang lại giá trị thương mại mà còn kiến tạo nên bản sắc văn hóa đặc trưng của vùng đất Thăng Long. Việc xây dựng các câu lạc bộ người tiêu dùng thông thái, cho phép họ đặt hàng trực tiếp từ nông dân thông qua các hợp đồng bao tiêu, chính là mô hình "chuỗi giá trị ngắn" hiệu quả nhất. Mô hình này giúp loại bỏ các khâu trung gian không cần thiết, tăng thu nhập cho nông dân và giảm giá thành cho người dân nội thành.
Thành phố cũng cần có những gói hỗ trợ tài chính đặc thù, giúp doanh nghiệp và hợp tác xã tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để xây dựng hệ thống kho lạnh, nhà máy chế biến và trung tâm logistic. Chỉ khi hoàn thiện được chuỗi cung ứng, nông nghiệp Thủ đô mới thoát khỏi điệp khúc "được mùa mất giá" và thực sự trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn. Hệ sinh thái này cũng cần sự tham gia tích cực của các tổ chức chứng nhận độc lập và uy tín để đảm bảo rằng mọi thông tin truy xuất trên mã QR là hoàn toàn trung thực. Sự minh bạch chính là tài sản quý giá nhất của nông nghiệp đô thị. Khi lòng tin được thiết lập, người dân Hà Nội sẽ sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn cho nông sản sạch, từ đó tạo ra dòng vốn quay vòng để người nông dân tái đầu tư vào công nghệ và chất lượng. Đây là một vòng tuần hoàn kinh tế tích cực mà Hà Nội cần kiên trì xây dựng.
Cuối cùng, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị là điều kiện cần, nhưng sự thay đổi nhận thức của mỗi cá nhân là điều kiện đủ để thực hiện thành công mô hình nông nghiệp đô thị hiện đại. Hà Nội cần tăng cường công tác truyền thông, giáo dục về nông nghiệp xanh cho thế hệ trẻ, tạo ra một cộng đồng người tiêu dùng thông thái và có trách nhiệm. Tầm nhìn đến năm 2035 và xa hơn là năm 2045, Hà Nội hướng tới việc hình thành rõ nét một nền nông nghiệp đô thị hiện đại, nơi mà công nghệ sinh học và công nghệ số được hòa quyện để phục vụ trực tiếp cho chất lượng sống của cư dân.
Đây không chỉ là một lộ trình về kinh tế mà còn là sự khẳng định về một Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, nơi nông nghiệp và đô thị không còn mâu thuẫn mà bổ trợ lẫn nhau để cùng phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới. Những ý kiến đóng góp của PGS.TS Đào Thế Anh chính là những gợi mở quý báu để Hà Nội tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách, đưa nông nghiệp Thủ đô lên một tầm cao mới, xứng tầm với vị thế và tiềm năng của một siêu đô thị đang trên đà phát triển mạnh mẽ.
Trong những bước tiến tiếp theo, Hà Nội sẽ phải chứng minh được rằng nông nghiệp đô thị là một "mỏ vàng" chưa khai thác hết. Đó không chỉ là giá trị từ nông sản thực phẩm mà còn là giá trị từ dịch vụ môi trường, từ tín chỉ carbon và từ sự cân bằng sinh thái giữa lòng đô thị sầm uất. Các chương trình đào tạo "Nông dân chuyên nghiệp" cần được triển khai sâu rộng, biến những người lao động nông thôn thành những kỹ thuật viên nông nghiệp có tay nghề cao và tư duy kinh doanh hiện đại. Khi mỗi thửa ruộng trở thành một phòng thí nghiệm, mỗi hợp tác xã trở thành một doanh nghiệp số, nông nghiệp Hà Nội sẽ thực sự bứt phá, đóng góp xứng đáng vào mục tiêu tăng trưởng GDP chung của Thủ đô và cả nước. Những định hướng mà PGS.TS Đào Thế Anh và các nhà khoa học đã vạch ra chính là kim chỉ nam cho hành trình đầy khát vọng này.
