Cho phép điều chỉnh giá xăng dầu sớm hơn quy định
Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 36 vào ngày 6/3 vừa qua, trong đó đưa ra các giải pháp khẩn cấp nhằm ứng phó với những tác động từ xung đột tại Trung Đông. Một trong những nội dung đáng chú ý là cho phép áp dụng cơ chế điều hành giá xăng dầu linh hoạt hơn trong bối cảnh giá năng lượng trên thị trường quốc tế biến động mạnh.
Cụ thể, nếu giá cơ sở của xăng dầu tăng từ 7% trở lên so với kỳ công bố trước đó, cơ quan quản lý sẽ tiến hành điều chỉnh giá ngay sau khi mức tăng này xuất hiện, thay vì chờ đến kỳ điều hành định kỳ. Việc tổ chức điều hành và công bố giá bán lẻ sẽ do Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính.
Ngược lại, khi giá cơ sở tăng dưới ngưỡng 7%, cơ chế điều hành vẫn được thực hiện theo quy định tại Nghị định 80/2023. Theo quy định hiện hành, liên Bộ Công Thương - Tài chính sẽ điều chỉnh giá xăng dầu theo chu kỳ 7 ngày, thường diễn ra vào thứ Năm hằng tuần. Trong mỗi kỳ điều hành, giá bán lẻ có thể được điều chỉnh tăng, giảm hoặc giữ nguyên, và mức giá mới sẽ bắt đầu áp dụng từ 15h cùng ngày.
Trước thời điểm điều hành, Bộ Tài chính sẽ gửi ý kiến về các yếu tố cấu thành giá cơ sở trước 12h. Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương sẽ công bố giá cơ sở và mức giá bán lẻ xăng dầu áp dụng trên thị trường.
Nghị quyết này được ban hành trong bối cảnh thị trường năng lượng trong nước chịu nhiều tác động từ diễn biến căng thẳng tại Trung Đông. Sau khi xung đột leo thang vào cuối tuần trước, hàng loạt hoạt động sản xuất và vận chuyển năng lượng trong khu vực đã bị gián đoạn. Qatar tạm dừng sản xuất khí hóa lỏng, Israel đóng cửa một mỏ khí đốt, còn Arab Saudi buộc phải ngừng hoạt động nhà máy lọc dầu lớn nhất do ảnh hưởng của chiến sự.
Bên cạnh đó, tuyến vận tải qua eo biển Hormuz - điểm trung chuyển quan trọng của nguồn dầu mỏ toàn cầu - gần như đình trệ. Hơn 10% đội tàu container trên thế giới hiện bị mắc kẹt tại khu vực này, khiến chuỗi cung ứng năng lượng gặp nhiều khó khăn.
Trong bối cảnh giá dầu thế giới liên tục biến động mạnh, việc áp dụng cơ chế điều hành linh hoạt hơn đối với giá xăng dầu trong nước được đánh giá là cần thiết nhằm hạn chế độ trễ trong quản lý. Giá bán lẻ xăng dầu tại Việt Nam hiện được điều chỉnh theo chu kỳ 7 ngày, trong khi diễn biến trên thị trường quốc tế thời gian gần đây thay đổi liên tục theo từng ngày, thậm chí từng giờ.
Chính phủ đưa ra các giải pháp để bảo đảm nguồn cung năng lượng
Đại diện một doanh nghiệp đầu mối xăng dầu lớn cho biết, nếu giá bán trong nước không phản ánh kịp thời biến động của thị trường quốc tế, các đơn vị nhập khẩu có thể rơi vào tình trạng thua lỗ.
Khi đó, động lực nhập hàng sẽ suy giảm, khiến nhiều doanh nghiệp tư nhân trở nên thận trọng, thậm chí tạm dừng nhập khẩu. Hệ quả có thể là nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, trong khi áp lực đảm bảo thị trường sẽ dồn nhiều hơn lên các doanh nghiệp đầu mối thuộc khối Nhà nước.
Tình trạng từng xảy ra vào năm 2022 khi nhiều cửa hàng bán lẻ xăng dầu phải tạm ngừng hoạt động do kinh doanh thua lỗ, khiến nguồn cung cục bộ bị gián đoạn và gia tăng gánh nặng lên hệ thống doanh nghiệp Nhà nước trong việc ổn định thị trường.
Để chủ động nguồn cung, Chính phủ đồng thời áp dụng các quy định của Luật Dầu khí, yêu cầu các chủ dầu ưu tiên bán lượng dầu thô hoặc condensate chưa có hợp đồng xuất khẩu tại thị trường trong nước, nếu phù hợp với nhu cầu và công nghệ của các nhà máy lọc dầu.
Chính phủ cũng cho phép Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) cùng các đơn vị thành viên như Lọc hóa dầu Bình Sơn và Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOil) thực hiện hoạt động mua bán, xuất nhập khẩu dầu thô và nguyên liệu phục vụ sản xuất xăng dầu.
Bên cạnh đó, Bộ Công Thương được giao theo dõi sát diễn biến thị trường và chủ động triển khai các biện pháp nhằm đảm bảo nguồn cung xăng dầu ổn định, đồng thời báo cáo Chính phủ khi phát sinh vấn đề vượt thẩm quyền.
Chính phủ yêu cầu các Bộ Tài chính, Tư pháp và Công Thương khẩn trương xây dựng dự thảo nghị định điều chỉnh mức thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với một số mặt hàng xăng dầu. Văn bản này sẽ được thực hiện theo thủ tục rút gọn và trình Chính phủ xem xét ngay trong ngày 7/3.
Trong trường hợp nguồn cung trong nước gặp gián đoạn, chẳng hạn các nhà máy lọc dầu không đạt sản lượng theo hợp đồng hoặc việc nhập khẩu gặp khó khăn, Bộ Công Thương sẽ đánh giá lại tình hình cung - cầu trên thị trường. Khi cần thiết, cơ quan này có thể yêu cầu các doanh nghiệp đầu mối sử dụng lượng xăng dầu dự trữ lưu thông hoặc xuất cấp từ kho dự trữ quốc gia để bổ sung nguồn hàng.
Song song với các giải pháp đảm bảo nguồn cung, Chính phủ cũng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tăng cường các biện pháp tiết kiệm năng lượng, đồng thời đảm bảo cung ứng điện và xăng dầu trong mọi kịch bản. Bên cạnh đó, hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn đối với nhiên liệu sinh học sẽ tiếp tục được hoàn thiện nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang các nguồn năng lượng thân thiện với môi trường.
Đối với lĩnh vực điện lực, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và PVN được yêu cầu ưu tiên sử dụng tối đa nguồn khí nội địa cho phát điện, đồng thời nghiên cứu cơ chế hoán đổi nguồn khí. Giải pháp này nhằm giảm sự phụ thuộc vào khí LNG nhập khẩu, qua đó hạn chế nguy cơ thiếu nhiên liệu cho sản xuất điện trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang có nhiều biến động.
