Trong khuôn khổ sự kiện, Bà Huỳnh Thị Thanh Tuyền, Trưởng nhóm nghiên cứu Môi trường lương thực thực phẩm và Hành vi người tiêu dùng (FECB) thuộc Trung tâm Nông nghiệp Nhiệt đới Quốc tế (CIAT), cùng PGS.TS. Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia (NIN), đồng chủ trì Phiên 2 về dinh dưỡng, an toàn LTTP và giảm thiểu tổn thất, lãng phí LTTP. Phiên họp tập trung thảo luận các thách thức đan xen giữa dinh dưỡng, an toàn LTTP và thất thoát, lãng phí LTTP, qua đó làm rõ vai trò then chốt của các vấn đề này trong quá trình thúc đẩy chuyển đổi hệ thống LTTP theo hướng bền vững, nhằm cải thiện chế độ ăn và dinh dưỡng tại Việt Nam.
Các đại biểu tham dự Phiên 2 về dinh dưỡng, an toàn LTTP và giảm thiểu tổn thất, lãng phí LTTP
Xu hướng thay đổi tiêu thụ lương thực thực phẩm và ảnh hướng đến tình trạng dinh dưỡng tại Việt Nam
Bài trình bày của PGS.TS. Trương Tuyết Mai tập trung phân tích xu hướng thay đổi tiêu thụ LTTP tại Việt Nam và các định hướng giải pháp nhằm thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh, bền vững trong bối cảnh chuyển đổi hệ thống LTTP. Việt Nam hiện đang đối mặt với gánh nặng kép về dinh dưỡng, bao gồm suy dinh dưỡng, thiếu vi chất, và tăng thừa cân, béo phì và các bệnh không lây nhiễm liên quan đến chế độ ăn. Kết quả điều tra dinh dưỡng quốc gia cho thấy chế độ ăn hiện nay còn thiếu đa dạng, mất cân đối, tiêu thụ nhiều LTTP chế biến, đường, muối, chất béo bão hòa, trong khi rau quả, chất xơ và vi chất còn thấp. Bài trình bày cũng làm rõ mối liên hệ giữa chế độ ăn, sức khỏe và phát thải khí nhà kính, nhấn mạnh rằng các khẩu phần ăn nhiều thịt đỏ và sản phẩm động vật không chỉ làm tăng nguy cơ bệnh tật mà còn gây tác động lớn đến môi trường.
Lồng ghép tiếp cận Nông nghiệp đảm bảo dinh dưỡng và Phát triển hệ thống lương thực thực phẩm đảm bảo đủ dinh dưỡng được coi là các cách tiếp cận liên ngành góp phần giải quyết các vấn đề về an ninh lương thực thực phẩm, an ninh dinh dưỡng và giảm nghèo đa chiều
Phát biểu tại Phiên họp, ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế Hợp tác và Phát triển Nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chia sẻ rằng các dự án thuộc CTMTQG Giảm nghèo bền vững cho thấy nhiều hộ đã thoát nghèo về thu nhập nhưng vẫn nghèo dinh dưỡng, đặc biệt là trẻ em và phụ nữ mang thai. Ngoài ra, theo các khảo sát chuyên đề tại nhiều địa phương, Tỷ lệ hộ có bữa ăn thiếu đa dạng thực phẩm vẫn trên 40% và nhiều hộ tăng thu nhập nhưng chi cho thực phẩm dinh dưỡng không tăng tương ứng. Theo báo cáo đánh giá giữa kỳ và cuối kỳ CTMTQG Giảm nghèo bền vững, các địa phương triển khai mô hình sinh kế gắn dinh dưỡng có tỷ lệ tái nghèo chỉ khoảng 0,3–0,5%, thấp hơn rõ rệt so với các địa phương chỉ hỗ trợ sinh kế thu nhập đơn thuần.
Ông cũng nhấn mạnh Chương trình hành động Quốc gia "Không còn nạn đói" đã tạo tiền đề và thống nhất khái niệm Nông nghiệp đảm bảo dinh dưỡng (từ 2019) và Phát triển hệ thống LTTP đảm bảo đủ dinh dưỡng (từ 2022 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững). Các cách tiếp cận này tạo ra sự thay đổi không chỉ giải quyết tình trạng mất an ninh LTTP và đói nghèo, mà còn trao quyền cho phụ nữ, giải quyết các thách thức môi trường như biến đổi khí hậu, suy giảm dinh dưỡng và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế; tăng cường các dịch vụ bảo trợ xã hội nhằm đảm bảo sinh kế cho các hộ gia đình dễ bị tổn thương và chịu ảnh hưởng nặng, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số, người khuyết tật và trẻ em.
Ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế Hợp tác và Phát triển Nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chia sẻ tại Phiên họp
Quá trình lồng ghép tiếp cận Nông nghiệp đảm bảo dinh dưỡng và Phát triển hệ thống LTTP đảm bảo đủ dinh dưỡng vào các chương trình quốc gia chủ trì bới Cục Kinh tế Hợp tác và Phát triển Nông thôn đã nhận được sự phối hợp tích cực từ Trung tâm Nông nghiệp Nhiệt đới Quốc tế (CIAT) và Viện Dinh dưỡng Quốc gia (NIN) từ năm 2019 thông qua quá trình đồng thiết kế tài liệu, đồng tổ chức các hoạt động tập huấn thí điểm tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long và vùng Trung du miền núi phía Bắc cho cán bộ cấp tỉnh và xã. CIAT đã tích cực phối hợp quá trình trên trong khuôn khổ Chương trình CGIAR Nhân rộng để tạo Tác động (S4I) và Sáng kiến Asia Mega Delta (AMD).
Các bài học kinh nghiệm từ quá trình lồng ghép các cách tiếp cận đảm bảo dinh dưỡng bao gồm: Nông nghiệp không chỉ tạo ra “nhiều lương thực hơn” mà phải tạo ra thực phẩm đa dạng, an toàn, giàu dinh dưỡng; Cần coi dinh dưỡng là một chiều nghèo cốt lõi, phải được theo dõi, giám sát, và can thiệp tương tự như thu nhập, nhà ở và nước sạch; Tổ chức mô hình nông nghiệp đảm bảo dinh dưỡng phải theo cộng đồng, phù hợp với điều kiện sinh thái, văn hóa và ẩm thực địa phương, và gắn với thị trường và chuỗi giá trị; Lấy HTX và tổ chức cộng đồng làm trung tâm tổ chức hệ thống lương thực thực phẩm địa phương; Cần cơ chế phối hợp thực hiện liên ngành và tập trung cân đối hạ tầng, sinh kế, nâng cao kiến thức, hành vi dinh dưỡng.
