Bằng tình cảm kính yêu vô hạn và trách nhiệm của người làm báo trong bối cảnh hiện nay, nhà báo Vương Xuân Nguyên, với tư cách là Viện trưởng Viện Kinh tế, Văn hóa và Nghệ thuật, đã khắc họa trọn vẹn niềm xúc động ấy qua những công trình nghiên cứu, tác phẩm nghệ thuật và các hoạt động ngoại giao văn hóa đầy tâm huyết, đặc biệt ghi dấu ấn sâu đậm trong năm kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Lãnh tụ Fidel Castro (1926 - 2026).
Hành trình tri ân ấy được kết tinh qua hệ thống các ấn phẩm sách chiến lược do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật ấn hành, nổi bật như cuốn sách "Fidel Castro Ruz: Từ tuổi thơ đến huyền thoại" và tác phẩm quy mô "Fidel Castro Ruz - Cuba trong trái tim nhân dân Việt Nam" được xuất bản vào tháng 8 năm 2026 với độ dày 740 trang. Giới thiệu về tác phẩm này, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã đưa ra những đánh giá hết sức trân trọng và sâu sắc rằng cuốn sách được biên soạn trên cơ sở nhiều nguồn tư liệu, bài viết và hình ảnh đã được công bố, qua đó khắc họa sinh động cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng, bản lĩnh lãnh đạo và nhân cách của Fidel Castro, đồng thời tái hiện những dấu mốc nổi bật trong lịch sử quan hệ Việt Nam và Cuba. Nhà xuất bản nhấn mạnh rằng từ những dấu ấn lịch sử đó, cuốn sách tiếp tục giới thiệu sự hợp tác giữa hai nước trong các lĩnh vực y tế, công nghệ sinh học, nông nghiệp, giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực và ngoại giao nhân dân, kết hợp hài hòa giữa kể chuyện, phân tích và bình luận để trở thành lời tri ân thiết thực đối với tình hữu nghị Việt Nam và Cuba được vun đắp bằng lòng tin, sự hy sinh và nghĩa tình sâu nặng.
Đặc biệt, đánh giá về tầm vóc của công trình nghiên cứu đồ sộ này, Trung tướng, PGS.TS Nguyễn Đức Hải, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Quốc phòng thuộc Bộ Quốc phòng, trong bài viết đăng tải trên Báo Thế giới và Việt Nam, cơ quan ngôn luận của Bộ Ngoại giao Việt Nam, đã dành những lời ca ngợi đặc biệt, khẳng định đây là bản hùng ca về tình hữu nghị vĩ đại. Trung tướng Nguyễn Đức Hải nhận định rằng dù đã có không ít công trình viết về vị lãnh tụ kiệt xuất của nhân dân Cuba Fidel Castro Ruz, nhưng ấn phẩm đồ sộ do nhà báo Vương Xuân Nguyên biên soạn lại mang một dấu ấn và giá trị hoàn toàn khác biệt. Dưới con mắt sắc sảo của một nhà báo chuyên nghiệp, tác phẩm được triển khai theo phương pháp điều tra lịch sử công phu, dựa trên nền tảng các tư liệu xác thực, khách quan từ cả hai phía Việt Nam và Cuba. Chính phương pháp tiếp cận độc đáo này đã mang lại cho cuốn sách độ chân thực cao, kết hợp hài hòa giữa tính tư liệu chính thống với nhịp điệu sinh động của báo chí điều tra, giúp nhân vật trung tâm là Fidel Castro hiện lên sống động qua từng trang viết để qua đó chuyển tải những nội dung cốt lõi một cách hấp dẫn và đầy sức thuyết phục.
Bên cạnh các công trình nghiên cứu lý luận, tình cảm ấy còn được hóa thân thành những tác phẩm nghệ thuật thị giác và văn học vô cùng độc đáo. Điển hình là công trình nghệ thuật đặc biệt mang tên "Fidel Castro Ruz trong trái tim người Việt". Theo thông tin được đăng tải rộng rãi trên các cơ quan truyền thông đối ngoại chính thức của Bộ Ngoại giao Cuba (trang Cubaminrex) trong bài viết "Vietnam honra a Fidel Castro con un innovador mosaico en su centenario", công trình này được thiết kế như một "bảo tàng thu nhỏ", kết hợp tinh tế giữa công nghệ hiện đại và nghệ thuật đương đại nhằm tôn vinh cuộc đời, sự nghiệp của Tổng Tư lệnh Fidel Castro cũng như mối quan hệ gắn bó keo sơn giữa hai dân tộc. Tác phẩm có kích thước 1,8m x 1,4m, được sản xuất trên chất liệu kính cường lực dày 10mm bằng công nghệ in UV bốn lớp màu tiên tiến và được đóng khung gỗ chắc chắn. Bức tranh mosaic độc đáo này được cấu thành từ đúng 6.690 hình ảnh tư liệu tuyển chọn, một con số mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc khi phản ánh 66 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và 90 năm cuộc đời, sự nghiệp vĩ đại của lãnh tụ Fidel Castro được chọn lọc khắt khe từ quá trình số hóa hơn 40.000 tài liệu lưu trữ chính thống đã được kiểm chứng bởi Thông tấn xã Việt Nam, Bảo tàng Hồ Chí Minh và Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước. Trong đó, có 100 bức ảnh tư liệu đặc biệt dành riêng cho quan hệ đặc biệt Việt Nam - Cuba để hướng về kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông. Nhìn từ xa, tác phẩm tái hiện sinh động hình ảnh nhà lãnh đạo Fidel Castro với nụ cười lạc quan và cánh tay giơ cao chào thân thiện trên nền quốc kỳ hai nước, lấy cảm hứng từ khoảnh khắc lịch sử trong chuyến thăm Việt Nam năm 2003 khi ông gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Bên cạnh đó, trang tin chính thức của Bộ Ngoại giao Cuba cũng ghi nhận Viện Kinh tế, Văn hóa và Nghệ thuật đã trao tặng Đại sứ quán Cuba tác phẩm chân dung Fidel Castro chế tác bằng kỹ thuật khảm trai truyền thống trên đĩa gỗ tinh xảo, đồng thời giới thiệu sâu rộng về các giá trị tư tưởng và cấu trúc 4 phần của ấn phẩm "Fidel Castro Ruz - Cuba trong trái tim nhân dân Việt Nam". Cảm xúc ấy còn tuôn trào qua những vần thơ dạt dào nghĩa tình và đặc biệt là bài phú cổ điển "Cuba anh hùng phú" ngợi ca khí phách hiên ngang, tinh thần cách mạng quật cường của nhân dân Cuba, kết hợp cùng các chương trình giao lưu âm nhạc thắm đượm tình hữu nghị.
Trong chuỗi các hoạt động thiết thực hướng tới kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Tổng Tư lệnh Fidel Castro, nhà báo Vương Xuân Nguyên cùng các cộng sự tại Viện Kinh tế, Văn hóa và Nghệ thuật còn ghi dấu ấn đặc biệt qua vai trò tổ chức và phối hợp thực hiện chuỗi các hoạt động trưng bày tư liệu mang chủ đề về Chủ tịch Hồ Chí Minh và Tổng Tư lệnh Fidel Castro với tình cảm nghĩa tình son sắt. Tiêu biểu trong số đó là các hoạt động trưng bày, triển lãm tư liệu và trao tặng các tác phẩm nghệ thuật ý nghĩa diễn ra tại Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch. Thông qua những không gian trưng bày trang trọng này, những tư liệu lịch sử quý giá về cuộc đời, sự nghiệp vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh và lãnh tụ Fidel Castro, cũng như tình cảm gắn bó keo sơn giữa hai Đảng, hai Nhà nước và nhân dân hai nước, được tái hiện sinh động và lan tỏa sâu rộng đến đông đảo các tầng lớp nhân dân và bạn bè quốc tế. Sự kiện này không chỉ làm nổi bật tầm vóc tư tưởng lớn lao của hai vị lãnh tụ thiên tài mà còn minh chứng cho sự nỗ lực bền bỉ, tâm huyết của nhà báo Vương Xuân Nguyên trong sứ mệnh kết nối, gìn giữ và phát huy các giá trị lịch sử văn hóa tốt đẹp giữa hai dân tộc.
Nhìn lại chặng đường lao động nghệ thuật và cống hiến không mệt mỏi ấy, xuất phát từ nền tảng hơn 25 năm gắn bó bền bỉ với nghiệp cầm bút, nhà báo Vương Xuân Nguyên đã có vinh dự lớn lao được tiếp xúc, gần gũi và học hỏi từ nhiều bậc lão thành cách mạng, các vị lãnh đạo tiền bối và nhân sĩ trí thức nổi tiếng như Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhà báo Đỗ Phượng, đồng chí Nguyễn Văn Trân, cụ Cù Văn Chước, Giáo sư Vũ Khiêu cùng nhiều tên tuổi lớn khác. Chính qua những năm tháng gắn bó, lắng nghe và thụ hưởng những lời dạy bảo quý báu từ các bậc vĩ nhân và cây đại thụ của nền báo chí, cách mạng nước nhà, anh đã tích lũy được một kho tàng tư liệu vô giá, đặc biệt là những ký ức, góc nhìn sâu sắc và tư liệu quý về mối quan hệ đặc biệt, hữu nghị son sắt giữa hai nước Việt Nam và Cuba. Kho tàng tư liệu và nền tảng nhân quan sâu sắc ấy không chỉ là nguồn tài nguyên chính thống quan trọng cho các công trình nghiên cứu mà còn là nguồn động lực tinh thần mạnh mẽ, tiếp thêm ý chí và niềm tin để nhà báo Vương Xuân Nguyên hoàn thành những tâm nguyện không chỉ của riêng mình mà còn là trăn trở, gửi gắm của các thế hệ lãnh đạo tiền bối trong việc giữ gìn và bồi đắp mối tình hữu thủy hữu chung giữa hai dân tộc.
Không dừng lại ở các ấn phẩm nghiên cứu và tác phẩm nghệ thuật thị giác, thông qua các hoạt động thiết thực của Viện Kinh tế, Văn hóa và Nghệ thuật do nhà báo Vương Xuân Nguyên lãnh đạo, những nhịp cầu kết nối văn hóa nghệ thuật giữa Việt Nam và Cuba ngày càng được mở rộng, bồi đắp sâu sắc. Tiêu biểu có thể kể đến các chương trình giao lưu văn hóa cộng đồng đầy ý nghĩa nhân văn như hoạt động bảo trợ chương trình thiếu nhi Việt Nam vẽ tranh gửi thiếu nhi Cuba, tạo ra sân chơi nghệ thuật giúp thế hệ măng non hai nước bày tỏ tình cảm đoàn kết, sự gắn bó và ngưỡng mộ lẫn nhau qua lăng kính hội họa trong sáng. Bên cạnh đó, Viện cũng tích cực thúc đẩy các hoạt động kết nối giao lưu giữa các nghệ nhân, doanh nhân làng nghề thủ công truyền thống tiêu biểu của Việt Nam với các đối tác Cuba, qua đó quảng bá tinh hoa văn hóa dân tộc, đưa các giá trị di sản thủ công mỹ nghệ vươn xa và thắt chặt tình cảm gắn kết giữa nghệ nhân hai nước. Đồng thời, các chương trình giới thiệu không gian văn hóa, đất nước, con người Cuba tại Việt Nam cũng được phối hợp tổ chức sinh động trong nhiều sự kiện lớn, giúp công chúng thủ đô và bạn bè quốc tế hiểu sâu sắc hơn về bề dày lịch sử, truyền thống cách mạng quật cường và nét đẹp văn hóa độc đáo của nhân dân Cuba anh em.
Trong quá trình miệt mài, xông xáo với các hoạt động ngoại giao văn hóa và kết nối tình hữu nghị ấy, nhà báo Vương Xuân Nguyên mang một bút danh và tên gọi tiếng Cuba thân thiết là LEO. Tên gọi ngắn gọn và gần gũi ấy được những người bạn từ bên kia Tây bán cầu trân trọng dành tặng như một sự ghi nhận cho tinh thần làm việc không mệt mỏi, sự nhiệt huyết và tấm lòng chân thành mà anh luôn hướng về đất nước Cuba. Đối với những người đồng nghiệp, đối tác và bạn bè quốc tế, cái tên LEO đã trở thành một dấu ấn rất riêng, gắn liền với hình ảnh một nhà báo Việt Nam luôn hết lòng vun đắp cho mối tình hữu nghị thủy chung, trong sáng giữa hai dân tộc.
Những cống hiến đầy trách nhiệm ấy đã nhận được sự ghi nhận sâu sắc và trân trọng đặc biệt từ Đại sứ quán Cuba cũng như các cơ quan ngoại giao nước bạn. Cụ thể, trong bức thư chính thức đề ngày 11 tháng 8 năm 2026, Đại sứ Cuba tại Việt Nam Rogelio Polanco Fuentes đã bày tỏ niềm vinh dự lớn lao khi đón nhận tác phẩm "Fidel Castro Ruz - Cuba trong trái tim nhân dân Việt Nam", thành quả của sự nghiệp báo chí xuất sắc do nhà báo Vương Xuân Nguyên thực hiện. Ngài Đại sứ nhận định ấn phẩm là minh chứng quý giá về tình anh em lịch sử, kiên định và mẫu mực, đồng thời khẳng định qua quá trình nghiên cứu công phu, tác giả đã tri ân sâu sắc sự nghiệp cách mạng của Tổng Tư lệnh Fidel Castro, đi sâu vào tầm nhìn chiến lược, phẩm chất con người và tình cảm yêu mến sâu sắc của ông đối với đất nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong thư, Đại sứ Rogelio Polanco Fuentes viết rằng nhân dịp kỷ niệm một trăm năm ngày sinh của Tổng Tư lệnh, cuốn sách này không chỉ bày tỏ lòng tri ân xứng đáng đối với di sản của ông mà còn khẳng định cam kết truyền tải đến thế hệ hôm nay và mai sau những giá trị hữu nghị và hợp tác vốn đã giữ Fidel và Cuba mãi trong trái tim người Việt, cũng như Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh mãi trường tồn trong tâm hồn Cuba. Hơn thế nữa, bài viết trên trang chính thức của Bộ Ngoại giao Cuba (Cubaminrex) cũng nhấn mạnh rằng Đại sứ Rogelio Polanco Fuentes đánh giá cao các sáng kiến ngoại giao văn hóa này, coi đây là biểu tượng sinh động của tình đoàn kết bền chặt, góp phần truyền tải các giá trị cao đẹp về tình hữu nghị đến các thế hệ mai sau.
Bên cạnh đó, các cơ quan thông tấn lớn của Cuba như Hãng thông tấn quốc gia Cuba, viết tắt là ACN, với bản tin mang tựa đề "Actividades en Vietnam honran legado de Fidel en su centenario" cũng đã trân trọng đưa tin về các hoạt động giới thiệu sách và tọa đàm do nhà báo Vương Xuân Nguyên và các cơ quan Việt Nam tổ chức tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. Hãng thông tấn nhà nước Cuba nhấn mạnh rằng cuốn sách "Fidel Castro Ruz: Từ tuổi thơ đến huyền thoại" của nhà báo Việt Nam Vương Xuân Nguyên đã được giới thiệu vào ngày hôm nay tại Hà Nội, thủ đô của đất nước anh em châu Á, trong một trong những hoạt động hướng tới kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Lãnh tụ lịch sử Cuộc cách mạng Cuba.
Sự lan tỏa và những giá trị tốt đẹp từ các công trình nghiên cứu, tác phẩm nghệ thuật cùng chuỗi hoạt động ngoại giao văn hóa của nhà báo Vương Xuân Nguyên cũng đã được hệ thống các cơ quan thông tấn, báo chí chủ lực của Đảng, Nhà nước và ngành ngoại giao đồng loạt đưa tin, đánh giá cao. Trong đó, tiêu biểu như bài viết phân tích sâu sắc của Trung tướng Nguyễn Đức Hải trên Báo Thế giới và Việt Nam, cơ quan ngôn luận của Bộ Ngoại giao Việt Nam, các bản tin từ Báo Tin tức thuộc Thông tấn xã Việt Nam, cùng với các cơ quan báo chí lớn như Thông tấn xã Việt Nam, Báo Nhân Dân, Báo Quân đội nhân dân, Tạp chí Cộng sản, Đài Tiếng nói Việt Nam và Đài Truyền hình Việt Nam đã có nhiều tin, bài, phóng sự phản ánh đậm nét các sự kiện, hội thảo khoa học, các chương trình giao lưu văn hóa thiếu nhi, kết nối nghệ nhân làng nghề, các không gian trưng bày tư liệu tại Khu di tích Phủ Chủ tịch và lễ trao tặng tác phẩm. Các cơ quan báo chí đối ngoại và chủ lực khẳng định tâm huyết của người làm báo trong việc giữ gìn và phát huy di sản vô giá của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Lãnh tụ Fidel Castro, đồng thời nhấn mạnh rằng các tác phẩm sách, tranh mosaic nghệ thuật và các hoạt động bảo tồn văn hóa, làng nghề, tri ân các anh hùng quân nhân Cuba không chỉ làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần mà còn củng cố vững chắc tình đoàn kết quốc tế trong sáng, thủy chung giữa hai dân tộc trên trường quốc tế.
Sự ghi nhận toàn diện ấy còn được tiếp nối qua các hoạt động ngoại giao văn hóa phong phú như việc tổ chức không gian văn hóa Cuba tại Lễ hội Văn hóa Thế giới lần thứ hai tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long, các buổi giao lưu di sản tại làng gốm sứ Bát Tràng, hay những lễ tưởng niệm trang nghiêm tri ân các chuyên gia, quân nhân Cuba đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc của Việt Nam. Tất cả những hoạt động đó, dưới sự đồng hành sát sao của hệ thống báo chí cách mạng Việt Nam và các ấn phẩm đối ngoại uy tín, đã hòa quyện lại thành một bản hòa ca đẹp đẽ, khẳng định sức sống trường tồn của tình hữu nghị đặc biệt Việt Nam và Cuba trong bối cảnh hiện nay.
