Cuộc Tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp năm 2025 không chỉ đơn thuần là hoạt động thu thập dữ liệu định kỳ, mà còn là thước đo phản chiếu sự thay đổi toàn diện của khu vực "tam nông" sau một thập kỷ thực hiện các chủ trương lớn về công nghiệp hóa. Với quy mô bao phủ gần 16 triệu hộ gia đình và hàng chục nghìn thực thể kinh tế, những con số sơ bộ vừa công bố đã phác thảo nên một diện mạo nông thôn hiện đại, nơi hạ tầng công nghệ và tư duy sản xuất lớn đang dần thay thế lối canh tác truyền thống, hứa hẹn trở thành động lực tăng trưởng mới cho đất nước trong kỷ nguyên vươn mình.
Sự kiện công bố kết quả sơ bộ Tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp năm 2025 do Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc chủ trì vào giữa tháng 1/2026 đã đánh dấu một cột mốc quan trọng trong việc định vị lại thực lực kinh tế khu vực nông thôn Việt Nam. Nhìn vào bức tranh tổng thể, chúng ta thấy được một sự vận động không ngừng nghỉ của hơn 8.000 xã và thị trấn trên khắp cả nước.
Đứng dưới góc nhìn điều hành, cuộc tổng điều tra lần này mang ý nghĩa của một cuộc rà soát thực địa khổng lồ, giúp nhận diện rõ những xung lực mới từ hạ tầng và năng lượng tái tạo, đồng thời vạch ra những rào cản mang tính hệ thống trong chuyển dịch cơ cấu lao động. Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực chuyển đổi số toàn diện, những dữ liệu này chính là nền tảng để xây dựng các chính sách quản trị dựa trên thực chứng.
Đây là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng khi nông nghiệp không còn chỉ đóng vai trò "cứu cánh" lúc khó khăn, mà đã thực sự trở thành một ngành kinh tế kỹ thuật hiện đại, có khả năng cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường quốc tế với những giá trị xuất khẩu kỷ lục.
Từ kinh tế hộ sang thực thể kinh tế chuyên nghiệp
Số liệu thống kê sơ bộ cho thấy một xu hướng tập trung hóa mạnh mẽ trong sản xuất. Hiện nay, cả nước ghi nhận gần 14 triệu hộ dân cư tham gia trực tiếp vào hoạt động nông, lâm nghiệp và thủy sản. Tuy nhiên, điểm nhấn đột phá nằm ở sự hình thành của gần 30.000 trang trại và hơn 14.000 doanh nghiệp, hợp tác xã nông nghiệp. Sự xuất hiện của các thực thể này tại các địa phương trọng điểm chứng minh rằng tư duy sản xuất nhỏ lẻ đang dần được thay thế bởi mô hình liên kết chuỗi giá trị.
Việc tăng cường các đơn vị sản xuất quy mô lớn không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí mà còn là tiền đề để Việt Nam áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng khắt khe nhất. Đây chính là động lực giúp kim ngạch xuất khẩu của các mặt hàng chủ lực, tiêu biểu như ngành hạt điều, lần đầu tiên vượt ngưỡng 5 tỷ USD vào năm 2025, khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ nông sản thế giới.
Hạ tầng kỹ thuật và sự bùng nổ của năng lượng sạch tại nông thôn
Hạ tầng nông thôn giai đoạn 2016-2025 đã có bước tiến nhảy vọt, đóng vai trò là mạch máu dẫn dắt sự phát triển. Mạng lưới điện quốc gia hiện đã phủ khắp các xã và đại đa số các thôn bản, tạo nền tảng cho việc đưa máy móc, công nghệ vào đồng ruộng.
Đáng chú ý, kết quả điều tra phản ánh sự mở rộng mạnh mẽ của các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió và điện sinh khối ngay tại khu vực sản xuất. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí năng lượng cho trang trại mà còn góp phần thực hiện các cam kết về môi trường của Chính phủ.
Song hành với điện năng, hệ thống giao thông nông thôn được nâng cấp cả về quy mô và chất lượng đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển nông sản, giảm thiểu tổn thất sau thu hoạch và thu hút dòng vốn đầu tư dịch vụ, du lịch về các vùng quê, làm thay đổi căn bản diện mạo đời sống cư dân.
Rào cản chuyển dịch và những thách thức về tính đồng bộ
Dù đạt được những thành tựu ấn tượng, bức tranh nông thôn vẫn còn những mảng màu cần cải thiện. Kết quả sơ bộ chỉ ra rằng sự phát triển hạ tầng vẫn chưa đồng đều giữa các vùng miền, đặc biệt là tại các vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Quá trình chuyển dịch cơ cấu hộ và lao động nhìn chung vẫn còn chậm so với tốc độ công nghiệp hóa. Quy mô sản xuất nhỏ vẫn còn phổ biến tại nhiều địa phương, khiến mô hình cánh đồng lớn chưa thể phát huy tối đa hiệu quả. Bên cạnh đó, đời sống cư dân nông thôn ở một số khu vực vẫn gặp nhiều khó khăn do tác động kép từ thiên tai, dịch bệnh và sự bấp bênh của thị trường.
Điều này đòi hỏi các chính sách trong thời gian tới cần tập trung hơn vào việc đào tạo kỹ năng cho lao động nông thôn để họ có thể chuyển đổi nghề nghiệp một cách bền vững hoặc thích ứng với sản xuất công nghệ cao.
Hướng tới một tương lai nông nghiệp số và bền vững
Kết quả sơ bộ Tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp năm 2025 đã cung cấp một cái nhìn khách quan về nội lực của khu vực nông thôn Việt Nam. Những con số về sự tăng trưởng của doanh nghiệp nông nghiệp và sự hoàn thiện hạ tầng điện - đường là minh chứng cho một nền nông nghiệp đang chuyển mình sang hướng hiện đại.
Tuy nhiên, để thực sự bứt phá, cần giải quyết dứt điểm các nút thắt về quy mô sản xuất và sự chênh lệch vùng miền. Việc minh bạch hóa và làm sạch dữ liệu như chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ sẽ là tiền đề để Việt Nam tiến tới quản trị nông nghiệp bằng công nghệ số. Nông thôn trong tương lai không chỉ là nơi cung cấp lương thực, mà phải là không gian sống đáng giá, nơi kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế, năng lượng sạch và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển vào giữa thế kỷ này.
