Tiêu biểu trong số đó là cụ Lý Mục, người được vua ban triện ngà; cụ Nguyễn Văn Phú (thường gọi là cụ Cửu Phú) được phong chức Cửu phẩm và ban danh hiệu Hàn lâm Đãi chiếu. Ghi chép trong phần lời nói đầu của bản Hương ước làng Chuôn Trung, xã Chuyên Mỹ cũng khẳng định: “Thời Nguyễn, nhiều tốp thợ của làng đã vào làm cho cung đình Huế và cụ Phạm Văn Xiêm đã được vua nhà Nguyễn phong chức Cửu phẩm”.
Đặc biệt, giới nghệ nhân vẫn lưu truyền giai thoại về cố nghệ nhân Nguyễn Văn Phú với kỹ thuật truyền thần ảnh gia đình vua Bảo Đại trên mặt nhẫn. Đây được xem là một đỉnh cao về nghệ thuật khảm siêu viễn mà cho đến nay, các thế hệ kế cận vẫn chưa thể tái hiện hoàn phẩm.
Dấu ấn của nghệ thuật khảm xà cừ Chuyên Mỹ hiện hữu đậm nét trong các công trình kiến trúc tâm linh và dân dụng. Có thể kể đến các hiện vật như đại tự, long sàng, tủ bày đồ, khay trà trong cung đình Huế; các bức hoành phi cổ tại đền Quán Thánh (Hà Nội), cùng hệ thống trang trí nội thất tại các ngôi nhà cổ vùng Tây Nam Bộ.
Sau cuộc kháng chiến trường kỳ chín năm, các nghệ nhân làng nghề tiếp tục đóng góp tâm sức cho sự phục hưng kinh tế và thực hiện các nhiệm vụ chính trị quan trọng. Năm 1970, nhóm nghệ nhân do cố nghệ nhân Nguyễn Văn Tố đứng đầu đã thực hiện kỹ thuật truyền thần trên số lượng lớn huy hiệu Bác Hồ. Hiện nay, tác phẩm chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh do cố nghệ nhân chế tác vẫn được lưu giữ như một kỷ vật thiêng liêng về lòng kính yêu đối với vị lãnh tụ dân tộc, dù tâm nguyện dâng tặng Người nhân dịp sinh nhật lần thứ 80 đã không kịp hoàn thành.
Tiếp nối truyền thống gia đình, con trai cố nghệ nhân Nguyễn Văn Tố là nghệ nhân Nguyễn Thuyết Trình đã từng giữ cương vị Giám đốc Trường Mỹ nghệ Hà Đông, góp phần đào tạo nguồn nhân lực cho ngành mỹ nghệ nước nhà.
Một mốc son quan trọng khác là sự ra đời của Hợp tác xã thủ công Ngọ Hạ vào năm 1961. Dưới sự dẫn dắt của các nghệ nhân lão luyện, làng nghề đã hoàn thành xuất sắc các đơn hàng xuất khẩu sang thị trường Đông Âu, đặc biệt là Liên bang Xô Viết. Những năm gần đây, thông qua việc tổ chức các lớp truyền dạy nghề cho hàng trăm học viên, làng nghề không chỉ bảo tồn được tinh hoa di sản mà còn tạo đà phát triển mạnh mẽ trong bối cảnh hiện nay.
