Ngày 29/3, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương dẫn đầu đoàn công tác kiểm tra công tác phòng, chống dịch tay chân miệng tại Bệnh viện Nhi đồng 2 và Viện Pasteur TP.HCM.
Qua báo cáo và ghi nhận thực tế tại các cơ sở điều trị, dịch bệnh đang có xu hướng gia tăng rõ rệt, đặc biệt tại khu vực phía Nam. Sự trở lại của chủng virus EV71 có độc lực cao được đánh giá là yếu tố làm tăng nguy cơ diễn biến nặng và tử vong ở trẻ nhỏ.
Trẻ nhỏ là nhóm nguy cơ cao
Theo ThS.BS Lê Hồng Nga, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM (HCDC), từ đầu năm đến nay, TP.HCM ghi nhận 10.886 ca tay chân miệng, trong đó 75% là người dân thành phố, 25% đến từ các tỉnh. Số ca nhập viện là 1.992, với 31% bệnh nhân ngoại tỉnh.
Đáng chú ý, trong 221 ca nặng từ độ 2B trở lên, bệnh nhân ngoài TP.HCM chiếm tới 51%, cho thấy thành phố đang đảm nhiệm vai trò tuyến cuối điều trị cho toàn khu vực phía Nam.
Trong 12 tuần đầu năm, TP.HCM ghi nhận 8.152 ca mắc, tăng 29% so với cùng kỳ năm 2025 và tăng 353% so với trung bình 5 năm không có dịch. Tỷ lệ ca nặng chiếm 1,34%, tăng gấp 5 lần, đồng thời đã ghi nhận các trường hợp tử vong. Ba tuần gần đây, số ca tiếp tục gia tăng và lan rộng, chủ yếu tại các quận nội thành đông dân.
Giám sát dịch tễ cho thấy virus EV71 chiếm khoảng 1/3 số mẫu dương tính trong 3 tháng đầu năm – dấu hiệu đáng lo ngại do đây là chủng có độc lực cao.
Từ đầu năm, TP.HCM ghi nhận 332 ổ dịch tay chân miệng, trong đó 181 ổ tại trường mầm non, nhà trẻ và 151 ổ tại cộng đồng. Số ổ dịch tăng nhanh trong hai tuần gần đây.
Khoảng 80% ca mắc tập trung ở trẻ dưới 36 tháng tuổi – nhóm chưa có khả năng tự bảo vệ tốt và thường sinh hoạt tập trung tại các cơ sở giữ trẻ, làm gia tăng nguy cơ lây lan.
Hệ số lây nhiễm của bệnh dao động từ 1,1 đến 5,5, nghĩa là một ca bệnh có thể lây cho 1–5 người khác. Đáng lưu ý, bệnh có thể lây mạnh nhất trong tuần đầu sau khởi phát và thậm chí lây ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng.
Nhiều địa phương ghi nhận xu hướng tăng
Tình trạng gia tăng không chỉ ghi nhận tại TP.HCM mà còn xuất hiện ở nhiều tỉnh thành phía Nam.
Đại diện Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai cho biết trong 3 tháng đầu năm, đơn vị tiếp nhận 2.023 ca khám ngoại trú và 584 ca điều trị nội trú liên quan đến tay chân miệng, trong đó có 3 trường hợp phải chuyển tuyến.
Tại CDC Cần Thơ, số ca mắc ghi nhận là 954 ca, tăng 125% so với cùng kỳ năm 2025, cho thấy dịch bệnh đang diễn biến phức tạp trên diện rộng.
Theo PGS.TS Nguyễn Vũ Thượng, Phó Viện trưởng Viện Pasteur TP.HCM, số ca bệnh năm nay cao hơn các năm trước và vượt mức trung bình 5 năm gần đây (không tính các năm có dịch lớn). Đặc biệt, nguy cơ bệnh nặng ở các ca nhiễm EV71 cao hơn 2–3 lần so với các chủng khác.
Đến tuần 12, khu vực phía Nam ghi nhận hơn 17.000 ca mắc và 8 trường hợp tử vong. Trong đó, TP.HCM có 4 ca, các ca còn lại phân bố tại Cần Thơ, Đồng Nai, Đồng Tháp và An Giang.
Các chuyên gia nhận định tay chân miệng thường có chu kỳ bùng phát sau mỗi 2–3 năm, do miễn dịch cộng đồng suy giảm và lớp trẻ chưa có miễn dịch. Bên cạnh đó, sự thay đổi subtype virus – từ B5 (năm 2023) sang C1 (năm 2026) – có thể làm giảm hiệu quả bảo vệ của kháng thể, làm gia tăng nguy cơ tái nhiễm.
Cảnh báo “dịch chồng dịch”, tăng cường phòng ngừa
Trước tình hình này, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương cảnh báo nguy cơ bùng phát dịch tay chân miệng vẫn ở mức cao, đồng thời Việt Nam đang bước vào giai đoạn có thể gia tăng các bệnh truyền nhiễm khác như sốt xuất huyết, sởi, não mô cầu, làm dấy lên nguy cơ “dịch chồng dịch”.
Bộ Y tế yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát, phát hiện sớm và xử lý triệt để ổ dịch; rà soát hướng dẫn chuyên môn, mở rộng xét nghiệm với nhóm tiếp xúc gần như phụ huynh, giáo viên. Đồng thời, cần hoàn thiện quy trình chuyển tuyến nhằm tránh chậm trễ ảnh hưởng đến kết quả điều trị.
Các biện pháp phòng ngừa tiếp tục được xác định là then chốt, bao gồm vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường, phát hiện sớm và cách ly ca bệnh. Đáng lưu ý, khoảng 50% người lớn nhiễm bệnh không có triệu chứng nhưng vẫn có thể lây cho trẻ, do đó công tác truyền thông cần mở rộng đối tượng, không chỉ tập trung vào trẻ em.
Trong thời gian tới, ngành y tế sẽ tăng cường tập huấn cho cán bộ tuyến cơ sở, nâng cao năng lực giám sát, chẩn đoán, đồng thời phối hợp chặt chẽ với ngành giáo dục nhằm kiểm soát dịch bệnh tại trường học.
Biện pháp phòng bệnh
Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt trước khi chế biến thức ăn, trước khi cho trẻ ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi chăm sóc trẻ.
Vệ sinh nhà cửa, đồ chơi của trẻ hằng ngày bằng xà phòng hoặc chất tẩy rửa thông thường.
Thu gom, xử lý phân và chất thải của trẻ đúng cách.
Ăn chín, uống chín, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.
Sử dụng riêng dụng cụ ăn uống, khăn cá nhân cho trẻ.
Tại nhà trẻ, mẫu giáo cần duy trì “3 sạch”: ăn sạch, ở sạch, bàn tay sạch; đồng thời thường xuyên làm sạch bề mặt bàn ghế, đồ chơi.
Khi trẻ có dấu hiệu nghi ngờ bệnh
Khi trẻ sốt, xuất hiện bóng nước ở tay, chân hoặc trong miệng, phụ huynh cần:
- Cho trẻ nghỉ học, đưa đến cơ sở y tế gần nhất để được khám và tư vấn.
- Tránh để trẻ tiếp xúc với trẻ khác nhằm hạn chế lây lan.
- Hạn chế ôm, hôn trẻ.
- Đảm bảo dinh dưỡng và vệ sinh trong quá trình chăm sóc.
- Không làm vỡ các bóng nước để tránh nhiễm trùng và lây lan.
Trong quá trình theo dõi tại nhà, nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao, giật mình, lừ đừ, run chi, quấy khóc, nôn nhiều, đi loạng choạng hoặc tình trạng diễn tiến xấu, cần đưa đến bệnh viện ngay để được xử trí kịp thời.
