Từ tháng 3/2026, hoạt động kiểm định khí thải ô tô được áp dụng theo quy chuẩn QCVN 85:2025/BNNMT cùng lộ trình nêu tại Quyết định 43/2025 của Thủ tướng Chính phủ. Trong giai đoạn đầu triển khai, một số chủ phương tiện phản ánh việc phải ký cam kết trước khi thực hiện đo khí thải, nhất là đối với xe chạy dầu diesel.
Theo ông Nguyễn Tô An - Phó cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam, quy trình kiểm tra đối với dòng xe diesel được thực hiện với yêu cầu chặt chẽ hơn trước. Điểm đáng chú ý trong lần áp dụng này là nội dung đánh giá "độ khói", thông số có ý nghĩa lớn trong kiểm soát ô nhiễm tại khu vực đô thị.
Về kỹ thuật kiểm tra, quy trình mới yêu cầu thực hiện phương pháp "gia tốc tự do" theo chu trình bốn bước rõ ràng. Thay vì để động cơ hoạt động ổn định ở trạng thái tĩnh, đăng kiểm viên sẽ đạp ga dứt khoát, hết hành trình trong thời gian dưới một giây để đưa máy lên mức vòng tua không tải tối đa.
Động cơ diesel thường phát sinh bụi mịn (PM) và hạt muội than. Chỉ số độ khói phản ánh trực tiếp lượng hạt này trong khí xả.
Tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM, khí thải chứa muội than từ xe diesel được xem là một trong những nguyên nhân chính gây sương mù quang hóa và các bệnh lý hô hấp. Việc kiểm soát chặt theo các ngưỡng từ mức 1 đến mức 5 sẽ góp phần loại bỏ phương tiện xả khói đen dày đặc, đồng thời giúp hệ thống phun nhiên liệu và turbo vận hành hiệu quả hơn.
Một trong những lý do khiến ô tô chạy dầu không vượt qua bài kiểm tra khí thải là lượng muội than tích tụ lâu ngày trong hệ thống xả, dù tình trạng động cơ vẫn bình thường.
Để hạn chế rủi ro này, chủ phương tiện nên chủ động mang xe đi bảo dưỡng tại các gara uy tín trước thời điểm đăng kiểm. Đây được xem là biện pháp hiệu quả và bền vững nhất.
Tại trung tâm đăng kiểm, đăng kiểm viên cũng tiến hành thao tác hỗ trợ làm sạch. Trước tiên, bàn đạp ga được nhấn tăng dần, đều từ chế độ không tải lên hết hành trình trong tối thiểu 5 giây nhằm kiểm tra bộ điều tốc. Sau đó, kỹ thuật viên đạp ga nhanh hơn trong khoảng 2 - 5 giây để giúp hệ thống xả được "thông" hơn trước khi đo chính thức.
Trước lo lắng của nhiều người về việc đạp ga hết cỡ có thể ảnh hưởng đến máy, ông Nguyễn Tô An cho biết ông thấu hiểu tâm lý này. Tuy vậy, phương pháp "gia tốc tự do" (nhấn ga nhanh và liên tục đến mức cung cấp nhiên liệu tối đa rồi nhả ra) là kỹ thuật đã được quốc tế công nhận trong kiểm soát khí thải động cơ diesel.
Ông An cũng khuyến nghị chủ xe không nên tự thử thao tác này tại nhà. Thay vào đó, hãy đưa xe đến cơ sở sửa chữa chuyên nghiệp để kiểm tra, chuẩn bị kỹ trước khi đi đăng kiểm.
Theo đại diện Cục Đăng kiểm, phép thử gia tốc tự do hiện được áp dụng tại hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có toàn bộ Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và nhiều nước ASEAN.
Thời gian thử chỉ diễn ra trong vài giây, động cơ không chịu tải, còn vòng tua cực đại thực chất đã được nhà sản xuất giới hạn sẵn. Khi tiến hành đúng quy trình - máy đạt đủ nhiệt độ, số lần thử hạn chế và chu trình ngắn, phương pháp này không gây hư hại cho động cơ.
