Nằm trên vùng đất xứ Đoài giàu truyền thống, Làng Bùng (xã Tây Phương, huyện Thạch Thất, Hà Nội) tự hào là quê hương của Danh nhân văn hóa – Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan. Nơi đây không chỉ lưu giữ những dấu ấn lịch sử hào hùng qua hàng thế kỷ mà còn nuôi dưỡng một truyền thống hiếu học, trọng chữ trọng tài, để rồi hôm nay tiếp tục viết nên những chương mới rực rỡ trong sự nghiệp khuyến học, khuyến tài và xây dựng xã hội học tập.
Từ truyền thống khoa bảng đến mạch nguồn tri thức
Làng Bùng với bề dày lịch sử hình thành khoảng 2.000 năm gắn liền với ngôi đình làng thờ Tướng quân Phùng Thanh Hòa – Thành hoàng làng có công giúp vua Lý Nam Đế chống giặc Lương vào thế kỷ VI. Đặc biệt, niềm tự hào lớn nhất của người dân nơi đây chính là Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan, bậc hiền tài lỗi lạc có những đóng góp vĩ đại trên các lĩnh vực chính trị, ngoại giao, văn hóa và kinh tế nông nghiệp của đất nước trong thời kỳ Lê Trung Hưng.
Tinh thần hiếu học của Làng Bùng không chỉ hiện diện qua những giai thoại về sự thành danh của các bậc tiền bối mà còn được khắc ghi rõ nét trên các di tích và bia đá cổ. Từ thời Lê Chính Hòa (1680–1704), làng đã sớm xây dựng Văn chỉ và Võ chỉ làm nơi thờ Đức Khổng Tử, tôn vinh những người có học vấn và công lao với quê hương, đất nước. Tại Văn chỉ, những tấm bia đá còn lưu danh muôn thuở các bậc cao minh như Thám hoa, Đô đài ngự sử Nguyễn Đăng Đạt thời Trần; Nhị giáp Tiến sĩ, Quốc Tử Giám Tế tửu Phùng Khắc Khoan; Đệ tam giáp Tiến sĩ Vũ Đình Dung, cùng hàng chục vị đỗ đạt Trung khoa và Tiểu khoa. Trong khi đó, Võ chỉ cũng ghi dấu những danh tướng kiệt xuất như Tiến sĩ, Đại tư mã Nguyễn Cảnh Câu thời Lý hay Thượng tướng quân Nguyễn Bá Lân thời Trần.
Truyền thống "Trọng chữ - Trọng tài" ấy đã trở thành huyết mạch nuôi dưỡng tâm hồn các thế hệ con em Làng Bùng qua thời gian. Dù trải qua bao thăng trầm của lịch sử, chiến tranh và gian khó, việc học của người dân nơi đây chưa bao giờ ngắt quãng. Thống kê cho thấy, toàn thôn hiện có hơn 1.200 hộ với trên 5.000 nhân khẩu, nhưng đã có hơn 600 người tốt nghiệp đại học và trên đại học, trong đó bao gồm 1 Phó Giáo sư, 12 Tiến sĩ và tương đương, cùng 80 Thạc sĩ và hàng trăm cử nhân. Đáng chú ý, làng có hơn 100 gia đình đạt danh hiệu "Gia đình học tập" tiêu biểu với từ 3 thành viên trở lên có trình độ cao đẳng, đại học và trên đại học, tạo nên những gia đình 2 đến 3 thế hệ cùng chung một niềm đam mê tri thức.
Sức mạnh từ phong trào khuyến học
Sự thành công của Làng Bùng trong công tác trồng người không thể tách rời sự đóng góp bền bỉ của Chi hội Khuyến học Làng Bùng (được thành lập từ tháng 11 năm 2000) phối hợp chặt chẽ cùng Hội Khoa bảng Làng Bùng. Quy tụ hàng trăm hội viên nòng cốt từ 39 dòng họ và các cán bộ, trí thức nghỉ hưu, các tổ chức này đã trở thành điểm tựa vững chắc để động viên, định hướng và chắp cánh cho các tài năng trẻ.
Theo ông Nguyễn Văn Chí, Chi hội trưởng Chi hội Khuyến học Làng Bùng, một trong những nét độc đáo tạo nên bản sắc khuyến học của Làng Bùng chính là sự chung tay của các dòng họ. Toàn làng hiện có 19 dòng họ thành lập Ban Khuyến học với khoảng 700 thành viên tham gia, tổng số dư quỹ khuyến học đạt gần 700 triệu đồng. Những dòng họ như họ Phùng Khắc, họ Nguyễn Doãn hay mô hình “Quỹ ươm mầm học tập họ Nguyễn Văn” không chỉ duy trì việc trao thưởng định kỳ vào dịp giỗ Tổ hằng năm mà còn kịp thời hỗ trợ, tiếp sức cho những học sinh có hoàn cảnh khó khăn vượt khó vươn lên. Những câu chuyện cảm động về học sinh nghèo vượt khó như em Phùng Thị Hiền hay bác sĩ nội trú Cấn Thị Yến Nhi được cộng đồng sẻ chia, giúp đỡ chính là minh chứng sống động cho tình đoàn kết và đạo lý tương thân tương ái của người dân xứ Đoài.
Khát vọng vươn xa và trách nhiệm với quê hương
Phát huy tinh thần của Danh nhân văn hóa Phùng Khắc Khoan, các thế hệ học sinh, sinh viên Làng Bùng hôm nay không ngừng nỗ lực vươn lên trong học tập và nghiên cứu tại các trường đại học hàng đầu trong nước cũng như quốc tế. Nhiều gương mặt trẻ đã đạt thành tích xuất sắc như em Nguyễn Thị Anh Vui – giành Giải Nhất Olympic Vật lý sinh viên toàn quốc, tốt nghiệp xuất sắc và nhận học bổng nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Cộng hòa Pháp; hay các thủ khoa, tân sinh viên đạt điểm số rất cao trúng tuyển vào các trường đại học uy tín như Đại học Ngoại thương, Đại học Y Hà Nội, Đại học Bách khoa Hà Nội...
Tại hội nghị tổng kết công tác khuyến học, khuyến tài mới đây, hàng trăm học sinh, sinh viên đạt thành tích xuất sắc, học sinh giỏi cấp thành phố, quốc gia và các em có hoàn cảnh khó khăn vươn lên trong học tập đã được vinh danh, khen thưởng trang trọng. Những phần thưởng kịp thời ấy không chỉ là sự ghi nhận xứng đáng cho nỗ lực của các em mà còn là nguồn động viên to lớn để thế hệ trẻ tiếp tục rèn luyện, bồi đắp tri thức.
Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, khi Đảng và Nhà nước ta đặc biệt coi trọng chiến lược phát triển giáo dục – đào tạo, khoa học công nghệ và xây dựng xã hội học tập, câu chuyện về Làng Bùng càng có sức lan tỏa mạnh mẽ. Mạch nguồn hiếu học được vun đắp từ truyền thống ngàn năm, được tiếp sức bởi các chính sách thiết thực và sự đồng lòng của toàn xã hội, sẽ mãi là ngọn lửa soi đường. Từ lũy tre xanh của làng quê hiếu học ấy, những lớp lớp hiền tài sẽ tiếp tục trưởng thành, mang tri thức và nhiệt huyết vươn xa để xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp, văn minh và thịnh vượng trong những năm gần đây.
