BS.CKI Đinh Thị Hồng Vân, Khoa Liên Chuyên khoa, Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á, cho biết viêm tai giữa là tình trạng viêm nhiễm xảy ra tại tai giữa – khoang nằm phía sau màng nhĩ. Bệnh thường gây đau tai, sốt, chảy dịch tai và cảm giác khó chịu kéo dài.
Theo thống kê, hơn 80% trẻ em từng mắc ít nhất một đợt viêm tai giữa trước 3 tuổi. Dù thường gặp ở trẻ nhỏ từ 6 đến 36 tháng tuổi, bệnh vẫn có thể xuất hiện ở người lớn.
Trẻ nhỏ là đối tượng dễ mắc bệnh nhất
Tai giữa thông với vùng mũi họng thông qua vòi Eustache (vòi nhĩ). Khi cấu trúc này bị tắc nghẽn hoặc hoạt động không hiệu quả, dịch tiết sẽ ứ đọng trong tai giữa, tạo điều kiện cho virus và vi khuẩn phát triển.
Ở trẻ em, vòi Eustache ngắn, hẹp và nằm ngang hơn so với người lớn nên dịch tiết từ mũi họng dễ trào ngược lên tai. Bên cạnh đó, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện cùng tình trạng VA quá phát khiến nguy cơ viêm tai giữa tăng cao.
Trong khi đó, ở người lớn, bệnh thường xuất hiện sau các đợt viêm mũi xoang, viêm họng, cảm cúm hoặc do thay đổi áp lực khi đi máy bay, lặn sâu. Một số trường hợp còn liên quan đến khối u vùng vòm họng chèn ép vòi nhĩ, cần được phát hiện sớm.
Các tác nhân gây bệnh phổ biến bao gồm virus đường hô hấp như RSV, Rhinovirus. Sau giai đoạn nhiễm virus ban đầu, người bệnh có thể bị bội nhiễm vi khuẩn như phế cầu, Haemophilus influenzae hoặc Moraxella catarrhalis.
Không chỉ đau tai, bệnh có thể kéo dài dai dẳng
Viêm tai giữa được chia thành nhiều thể bệnh khác nhau. Trong đó, viêm tai giữa cấp tính thường xuất hiện sau các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên. Viêm tai giữa ứ dịch xảy ra khi dịch bị giữ lại phía sau màng nhĩ nhưng không chảy ra ngoài. Nguy hiểm hơn là viêm tai giữa mạn tính với tình trạng chảy mủ tai kéo dài trên 12 tuần qua lỗ thủng màng nhĩ.
Theo bác sĩ Hồng Vân, đa số trường hợp có thể điều trị bằng thuốc như kháng sinh, thuốc kháng viêm, giảm đau, hạ sốt và các thuốc hỗ trợ làm thông thoáng mũi họng. Với những bệnh nhân đã thủng màng nhĩ hoặc chảy mủ kéo dài, bác sĩ có thể chỉ định thêm thuốc nhỏ tai và vệ sinh tai chuyên biệt.
Một số trường hợp tái phát nhiều lần, đặc biệt ở trẻ có VA quá phát, cần can thiệp phẫu thuật nạo VA hoặc đặt ống thông khí màng nhĩ để cải thiện khả năng dẫn lưu dịch trong tai giữa.
Vì sao bệnh hay tái đi tái lại?
Theo các chuyên gia, nhiều bệnh nhi bị viêm tai giữa nhiều lần trong năm dù đã điều trị trước đó. Một trong những nguyên nhân quan trọng là sự hình thành "màng sinh học" (biofilm) của vi khuẩn trong tai giữa.
Lớp màng này hoạt động như một hàng rào bảo vệ, giúp vi khuẩn tránh được sự tấn công của kháng sinh và hệ miễn dịch. Khi sức đề kháng suy giảm, vi khuẩn tiếp tục phát triển và gây nên các đợt viêm mới.
Ngoài ra, cấu trúc vòi nhĩ chưa trưởng thành ở trẻ nhỏ khiến dịch từ mũi họng dễ trào ngược lên tai giữa khi trẻ ho, khóc hoặc bú nằm. Các bệnh lý như viêm VA mạn tính, VA quá phát hoặc viêm mũi dị ứng cũng làm tắc nghẽn đường thông khí của tai giữa, tạo điều kiện cho bệnh tái phát.
Một nguyên nhân khác là việc sử dụng thuốc không đúng chỉ định. Nhiều người tự ý ngừng kháng sinh ngay khi trẻ hết sốt hoặc giảm đau sau vài ngày điều trị. Điều này khiến vi khuẩn chưa được tiêu diệt hoàn toàn, làm tăng nguy cơ kháng thuốc và tái nhiễm.
Chăm sóc đúng cách giúp hạn chế biến chứng
Bác sĩ khuyến cáo việc chăm sóc mũi họng đóng vai trò quan trọng trong điều trị viêm tai giữa. Người bệnh cần vệ sinh mũi thường xuyên bằng nước muối sinh lý hoặc thực hiện hút rửa mũi theo hướng dẫn của nhân viên y tế nhằm giảm áp lực lên vòi nhĩ.
Đối với trường hợp tai chảy mủ do thủng màng nhĩ, không nên tự ý dùng tăm bông hoặc bông gòn ngoáy sâu vào tai vì có thể làm tổn thương thêm vùng viêm nhiễm. Việc vệ sinh tai và sử dụng thuốc nhỏ tai cần tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ.
Phòng bệnh từ những thói quen đơn giản
Để giảm nguy cơ mắc viêm tai giữa, các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh nên cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong ít nhất 6 tháng đầu đời, hạn chế để trẻ ngậm bình sữa hoặc núm vú giả kéo dài, tránh tình trạng sặc và trớ khi bú.
Trẻ cần được rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi và không dùng chung dụng cụ ăn uống. Việc tiêm vaccine cúm mùa, vaccine phế cầu cùng các vaccine theo chương trình tiêm chủng giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp - yếu tố thuận lợi dẫn đến viêm tai giữa.
Bên cạnh đó, gia đình cần tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, giữ ấm cơ thể khi thời tiết lạnh và duy trì chế độ dinh dưỡng, vận động hợp lý để tăng cường sức đề kháng.
Theo bác sĩ Hồng Vân, viêm tai giữa là bệnh lý phổ biến nhưng không nên xem nhẹ. Việc phát hiện sớm, điều trị đúng phác đồ và kiểm soát tốt các bệnh lý mũi họng đi kèm sẽ giúp hạn chế nguy cơ tái phát, bảo vệ thính lực và chất lượng sống cho người bệnh.
