Y.T., 18 tuổi, người Campuchia, phát hiện vẹo cột sống từ năm 12 tuổi. Suốt nhiều năm, cô được điều trị bảo tồn bằng nẹp chỉnh hình tại địa phương nhưng tình trạng không thuyên giảm mà ngày càng tiến triển.
Khi đến Bệnh viện Quốc tế Minh Anh, dáng đi của Y.T. đã lệch rõ, hai vai mất cân bằng. Tình trạng kéo dài 6-7 năm khiến cô gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt và mặc cảm về ngoại hình. Cô dần hạn chế các hoạt động vui chơi, ngại mặc những bộ quần áo yêu thích và thường xuyên tự ti trước bạn bè đồng trang lứa.
BSCK1 Võ Doãn Tiến, Khoa Ngoại Thần kinh - Cột sống, cho biết kết quả chụp X-quang toàn trục bằng hệ thống EOS ở tư thế đứng cho thấy cột sống bệnh nhân cong vẹo với góc cực đại 76 độ, kèm gù rất nặng.
Theo bác sĩ, thông thường vẹo cột sống từ 45-50 độ trở lên đã có chỉ định phẫu thuật. Với mức độ 76 độ, nếu không được can thiệp, biến dạng có thể tiếp tục tiến triển, ảnh hưởng đến hình thể, lồng ngực và về lâu dài có nguy cơ tác động đến chức năng hô hấp, tuần hoàn.
Thách thức với ê-kíp là nắn chỉnh cột sống tối đa để cải thiện độ cong và đưa hai vai về trạng thái cân bằng, đồng thời hạn chế nguy cơ tổn thương tủy sống và hệ thần kinh.
Ca phẫu thuật kéo dài khoảng 5 giờ, với sự phối hợp giữa ê-kíp Ngoại Thần kinh - Cột sống, Gây mê Hồi sức và điều dưỡng.
Trong quá trình bắt vít và nắn chỉnh, bác sĩ sử dụng hệ thống theo dõi điện sinh lý thần kinh trong mổ nhằm liên tục kiểm tra chức năng vận động và cảm giác, kịp thời phát hiện những thay đổi bất thường liên quan đến tủy sống. Hệ thống C-arm cũng được sử dụng để chụp kiểm tra, định vị ngay tại bàn mổ.
Ca phẫu thuật diễn ra an toàn. Hai ngày sau mổ, bệnh nhân có thể ngồi dậy, đi lại nhẹ nhàng và tự thực hiện các sinh hoạt cá nhân cơ bản.
Theo bác sĩ, vận động sớm sau phẫu thuật giúp hạn chế một số biến chứng do nằm lâu như huyết khối tĩnh mạch, loét tì đè, đồng thời hỗ trợ quá trình hồi phục.
Vẹo cột sống thường xuất hiện ở tuổi dậy thì
Trường hợp của Y.T. được bác sĩ nhận định là điển hình của vẹo cột sống vô căn, bệnh thường khởi phát trong giai đoạn dậy thì, khoảng 10-15 tuổi, và gặp ở nữ nhiều hơn nam.
Bệnh có thể tiến triển âm thầm. Ở giai đoạn đầu, trẻ thường không đau hoặc chỉ có biểu hiện nhẹ nên gia đình dễ bỏ qua. Khi độ cong tăng lên, những bất thường về tư thế và hình thể mới trở nên rõ rệt.
Phụ huynh có thể kiểm tra đơn giản cho trẻ tại nhà bằng cách cho trẻ đứng cúi người về phía trước, hai tay thả lỏng rồi quan sát từ phía sau. Nếu hai vai hoặc xương bả vai bên cao bên thấp, eo mất cân đối, cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa.
Ngoài ra, gia đình nên chú ý dáng đi của trẻ. Việc thường xuyên nghiêng người về một bên hoặc quần áo bị lệch hẳn sang một phía cũng có thể là dấu hiệu bất thường.
BS.CKI Võ Doãn Tiến khuyến cáo khi phát hiện trẻ có dấu hiệu nghi ngờ, phụ huynh nên đưa trẻ đi kiểm tra sớm thay vì chờ đến khi biến dạng rõ.
Với vẹo cột sống trên 10 độ, trẻ được chẩn đoán mắc bệnh và cần theo dõi chuyên khoa. Trường hợp cong khoảng 20-40 độ thường được cân nhắc điều trị bảo tồn bằng nẹp chỉnh hình, kết hợp tái khám định kỳ để đánh giá tiến triển.
Khi độ cong từ 45-50 độ trở lên, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật tùy từng trường hợp. Việc điều trị cần được cá thể hóa dựa trên tuổi, mức độ cong, vị trí cong và khả năng tiến triển của biến dạng.
Bác sĩ lưu ý phụ huynh không nên tự ý xoa bóp, bẻ nắn cột sống cho trẻ tại các cơ sở không có chuyên môn. Vật lý trị liệu có thể đóng vai trò hỗ trợ theo chỉ định nhưng không thay thế nẹp chỉnh hình hoặc phẫu thuật khi đã có chỉ định.
Phát hiện và can thiệp sớm giúp kiểm soát biến dạng tốt hơn, hạn chế nguy cơ trẻ phải trải qua những cuộc phẫu thuật lớn khi trưởng thành. Với những trường hợp cần phẫu thuật, các hệ thống theo dõi điện sinh lý thần kinh trong mổ và định vị bằng C-arm có thể hỗ trợ bác sĩ tăng độ chính xác và an toàn trong quá trình nắn chỉnh.
