Giáo sư, Viện sĩ Đào Thế Tuấn sinh năm 1931 mất năm 2011 tại TP Huế, nguyên quán huyện Thanh Oai, Hà Nội. GS. VS Đào Thế Tuấn là một trong những nhà nghiên cứu đầu ngành về nông nghiệp, nông thôn Việt Nam.
GS.VS Đào Thế Tuấn là con trai cả của nhà sử học, nhà văn hóa lớn Đào Duy Anh với tác phẩm nổi tiếng: Việt Nam văn hóa sử cương.
Nghiên cứu đầu tiên của GS Đào Thế Tuấn là về đạm, với kết quả là phương pháp biến lân thành đạm qua việc bón lân cho bèo hoa dâu và cây điền thanh.
Kết quả này đã được trình bày ở Hội nghị khoa học Bắc Kinh năm 1963 và hai cuốn sách là cuốn “Phân supe lân và cách sử dụng” và cuốn “Các biện pháp nâng cao hiệu suất phân hoá học”.
Sau đó, trong điều kiện bệnh vàng lụi lan rộng ở miền Bắc, GS Đào Thế Tuấn đã tổ chức nhóm nghiên cứu để xác định nguyên nhân gây bệnh và phát hiện ra rằng vàng lụi là bệnh virus do rầy xanh đuôi đen là vectơ truyền bệnh.
Chợ Tha La-chợ ma-chợ lạ là cái chợ tạm ở An Giang, lượm lựa mua bán chỉ một thứ gì trong bóng đêm?
Từ đó GS Đào Thế Tuấn và cộng sự đã chú ý tìm các giống kháng bệnh, đề xuất biện pháp canh tác phù hợp như bón kali, làm cỏ sục bùn để hạn chế bệnh. Kết quả nghiên cứu đã phát hiện các giống tẻ trắng Tây Bắc, 813, I1, A10 có khả năng kháng bệnh vàng lụi.
Từ năm 1965, nhóm nghiên cứu của GS Đào Thế Tuấn nghiên cứu sinh lý của ruộng lúa năng suất cao với việc phân tích quá trình quang hợp, dinh dưỡng khoáng, một bước phát triển mới của phương pháp tiếp cận hệ thống.
Kết quả nghiên cứu này đặt cơ sở cho việc thâm canh lúa đạt 10 tấn/ha vào những năm 70 của thế kỷ trước và được tổng kết trong cuốn Sinh lý của ruộng lúa năng suất cao.
Từ năm 1970, Giáo sư Đào Thế Tuấn cùng cộng sự tổ chức nghiên cứu cơ sở sinh lý của việc chọn giống năng suất cao, từ đó chọn lọc và lai tạo được nhiều giống lúa mới như: giống lúa NN75-10 (X1) chịu bệnh bạc lá; giống lúa cực ngắn CN2, cho phép làm vụ mùa sớm, mở rộng vụ đông; giống lúa CR203 chịu rầy nâu, giống lúa chịu phèn V14 và V15...
Ngoài ra GS Đào Thế Tuấn cùng các cộng sự còn nghiên cứu lai tạo các giống ngô số 6, giống S1 ngắn ngày và giống ngô nếp S2; các giống đậu tương AK02 và AK03…
Cuối những năm 70 của thế kỉ XX, Giáo sư Đào Thế Tuấn tổ chức nghiên cứu hoạt động của hệ sinh thái nông nghiệp, triển khai việc nghiên cứu hệ thống canh tác của các vùng sinh thái khác nhau, nhất là các vùng sinh thái khó khăn như vùng chiêm trũng, vùng phèn mặn, vùng lúa nước trời thường gặp hạn.
Từ đầu năm 1980, Giáo sư quan tâm đến tiếp cận hệ thống trong khoa học nông nghiệp. Từ việc nghiên cứu hệ thống ruộng lúa tiến đến nghiên cứu hệ thống cây trồng rồi hệ thống nông nghiệp.
Chân dung GS.VS, nhà khoa học nông nghiệp Việt Nam Đào Thế Tuấn. GS Đào Thế Tuấn là con trai cả của nhà sử học, nhà văn hóa lớn Đào Duy Anh. Ảnh: TL.
GS Đào Thế Tuấn khởi xướng và chủ trì hợp tác với Viện Khoa học nông nghiệp Pháp trong chương trình Hệ thống nông nghiệp lưu vực sông Hồng.
Các kết quả nghiên cứu về lĩnh vực này đã được tổng kết trong cuốn “Hệ sinh thái nông nghiệp” là sách giáo khoa đầu tiên về sinh thái học nông nghiệp.
Cuối thập kỉ 80 của thế kỉ XX, Giáo sư Đào Thế Tuấn nghiên cứu hệ thống nông nghiệp với sự kết hợp nghiên cứu kỹ thuật và kinh tế - xã hội, nghiên cứu về các thể chế nông thôn, nhất là thể chế kinh tế hộ nông dân.
Nghiên cứu khoa học nông nghiệp đầu tiên của GS Đào Thế Tuấn là về đạm, với kết quả là phương pháp biến lân thành đạm qua việc bón lân cho bèo hoa dâu và điền thanh. Kết quả này đã được trình bày ở Hội nghị khoa học Bắc Kinh năm 1963 và hai cuốn sách là cuốn “Phân supe lân và cách sử dụng” và cuốn “Các biện pháp nâng cao hiệu suất phân hoá học”. Ảnh: Tư liệu từ website Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
Giáo sư Đào Thế Tuấn cũng đặc biệt quan tâm đến việc áp dụng các đòn bẩy kinh tế trong việc tổ chức nghiên cứu khoa học và đưa tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất cũng như cải cách kinh tế của các nước, mô hình tổ chức sản xuất trong nông nghiệp cũng như nghiên cứu các vấn đề kinh tế hộ, chuỗi giá trị, thể chế trong phát triển nông thôn...
Với tài năng và công hiến của mình, GS. Đào Thế Tuấn đã được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Nông nghiệp Liên Xô năm 1985; Giáo sư nhận nhiều giải, phần thưởng quốc tế như Huân chương Công trạng nông nghiệp và Huân chương cành cọ Hàn lâm của Pháp năm 1991.
GS Đào Thế Tuấn cũng được trao Giải thưởng quốc tế René Dumont dành cho các nhà nông học các nước đang phát triển năm 2003; Huân chương Bắc đẩu bội tinh của Chính phủ Pháp.
Đảng và nhà nước Việt Nam trao tặng GS.VS Đào Thế Tuấn nhiều phần thưởng và danh hiệu cao quý như: Giải thưởng Hồ Chí Minh cho Công trình "Công nghệ sản xuất lúa ở Đồng bằng sông Hồng” năm 2005; Anh hùng Lao động thời kì đổi mới năm 2000; Huân chương Hồ Chí Minh năm 2002…
Đầu năm 2023 thành phố Hà Nội đã đặt tên một tuyến phố mang tên Đào Thế Tuấn tại quận Long Biên để tôn vinh những cống hiến của Giáo sư.
