Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã xác lập tầm nhìn dài hạn, đưa nông thôn trở thành địa bàn chiến lược vững chắc cho sự ổn định quốc gia. Việc cụ thể hóa các quyết sách của Đảng vào đời sống đã trở thành mệnh lệnh hành động, đặc biệt là việc triển khai Quyết định 51/2025/QĐ-TTg về khung thí điểm xây dựng xã nông thôn mới (NTM) hiện đại.
Nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hiện nay không chỉ dừng lại ở vai trò "trụ đỡ" an sinh mà đã thực sự trở thành "bệ phóng" thúc đẩy sự phát triển toàn diện, hướng tới một giai đoạn chất lượng thực chất, tiệm cận dịch vụ đô thị và bền vững môi trường.
Nền tảng của một kỷ nguyên phát triển
Nhìn lại chặng đường vừa qua, thành tựu lớn nhất là việc thiết lập được một hệ thống hạ tầng đồng bộ, làm thay đổi căn bản cấu trúc làng quê Việt Nam. Trong bối cảnh hiện nay, khi các mục tiêu của Đại hội XIV đang được triển khai quyết liệt, tỷ lệ xã đạt chuẩn NTM trên cả nước đã ghi nhận những con số bứt phá với trên 78% số xã đạt chuẩn. Xuất khẩu nông sản Việt Nam liên tục xác lập những cột mốc kỷ lục, khẳng định vị thế của một nền nông nghiệp hiện đại, có trách nhiệm trên bản đồ thế giới. Hệ thống giao thông không chỉ dừng lại ở việc kết nối mà đã tiến tới chuẩn hóa về cảnh quan, với yêu cầu mới về bảo trì và trồng cây xanh dọc tuyến đường tỉnh đạt ít nhất 70%, tạo nên một diện mạo nông thôn sáng, xanh, sạch, đẹp và an toàn.
Sự chuyển dịch từ "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp" đã thực sự bén rễ và mang lại hiệu quả vượt trội. Tính đến cuối năm 2025, cả nước đã có gần 17.400 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, tăng hơn 8.400 sản phẩm so với năm 2022, vượt xa chỉ tiêu đề ra tại Quyết định 919/QĐ-TTg. Đây là động lực quan trọng để phát triển kinh tế tư nhân với tốc độ tăng trưởng bình quân kỳ vọng đạt từ 10%/năm trở lên. Thu nhập người dân nông thôn không ngừng tăng cao, đặc biệt tại các xã thí điểm mô hình NTM hiện đại theo Quyết định 51/2025/QĐ-TTg, yêu cầu thu nhập phải cao hơn ít nhất 10% so với mức chuẩn thông thường. Người nông dân trong những năm gần đây đã thực sự trở thành chủ thể tri thức, làm chủ công nghệ số và các nguồn năng lượng tái tạo để chủ động kiến tạo vận mệnh phát triển của chính quê hương mình.
Diện mạo nông thôn trong giai đoạn hiện nay mang đậm dấu ấn của sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại thông qua các mô hình nông nghiệp thông minh và hạ tầng số đồng bộ. Việc thí điểm xã NTM hiện đại theo khung tiêu chí mới là một điểm đột phá, tạo cơ chế thử nghiệm để gắn kết chặt chẽ quá trình đô thị hóa với nông thôn, tránh việc triển khai ồ ạt mà thiếu cơ sở thực tiễn. Tuy nhiên, dưới góc nhìn phản biện khách quan, chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận rằng việc duy trì các tiêu chí khắt khe về môi trường và an sinh xã hội tại các vùng khó khăn vẫn là một bài toán hóc búa. Mục tiêu ít nhất 10% số xã trên địa bàn tỉnh đạt chuẩn NTM hiện đại đòi hỏi sự tập trung nguồn lực rất lớn và sự thay đổi căn bản trong phương thức quản trị cấp cơ sở.
Tư duy "thành tích" cần được loại bỏ triệt để và thay thế bằng các chỉ số đo lường thực chất như Chỉ số hài lòng của người dân (SIPAS) phải đạt từ 85% trở lên. Việc hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM cấp tỉnh với 13 điều kiện khắt khe, tăng 05 điều kiện so với giai đoạn trước là minh chứng cho quyết tâm của Chính phủ trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống thực chất cho nhân dân. Mọi bước đi trong giai đoạn này phải là tiền đề vững chắc để tổng kết, rút kinh nghiệm và áp dụng rộng rãi sau năm 2030, đảm bảo mỗi làng quê thực sự trở thành một miền quê đáng sống, bình yên và giàu bản sắc văn hóa dân tộc trong kỷ nguyên mới.
Giải pháp cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XIV
(1) Nâng cao vị thế và tri thức hóa chủ thể nông dân là hạt nhân để nông nghiệp thực sự trở thành "bệ phóng" phát triển quốc gia. Cần tập trung đào tạo thế hệ nông dân có năng lực sử dụng hạ tầng số, làm chủ các mô hình nông nghiệp thông minh và đổi mới sáng tạo trên cơ sở ứng dụng khoa học công nghệ. Đây là giải pháp cốt lõi để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn, giúp người dân đủ bản lĩnh để tham gia vào kinh tế tư nhân và tự quyết định vận mệnh kinh tế của mình một cách bền vững.
(2) Đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện gắn liền với hạ tầng nông thôn hiện đại và xử lý hồ sơ trên môi trường mạng. Việc xử lý 100% hồ sơ công việc tại cấp tỉnh trên môi trường mạng và phủ sóng hạ tầng số đến từng xã là yêu cầu bắt buộc theo định hướng mới để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Chuyển đổi số phải trở thành công cụ đắc lực để minh bạch hóa quản lý, phát triển sàn thương mại điện tử cho gần 17.400 sản phẩm OCOP hiện nay và thu hẹp khoảng cách dịch vụ giữa nông thôn với đô thị văn minh.
(3) Phát triển nông nghiệp sinh thái kết hợp với ứng dụng nguồn năng lượng tái tạo tại các xã nông thôn mới hiện đại. Đây là định hướng mới nhằm hiện đại hóa nền sản xuất gắn với bảo vệ môi trường, biến phế phụ phẩm thành tài nguyên và sử dụng nguồn năng lượng sạch trong canh tác nông nghiệp. Mỗi mô hình nông nghiệp thông minh phải đảm bảo tính bền vững, không chỉ tăng thu nhập mà còn bảo vệ đa dạng sinh học và cảnh quan sáng - xanh - sạch - đẹp - an toàn theo đúng khung tiêu chí thí điểm của Chính phủ.
(4) Bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống gắn với hệ thống thiết chế văn hóa đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở. Xây dựng NTM hiện đại không được phép xa rời hồn cốt dân tộc, mà phải đảm bảo môi trường sống giàu bản sắc, gìn giữ được những biểu tượng truyền thống trong bối cảnh hội nhập. Việc hoàn thiện các loại hình thiết chế văn hóa cấp tỉnh theo hướng dẫn chuyên ngành sẽ tạo nguồn lực để phát triển du lịch nông thôn, du lịch di sản, biến văn hóa thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
(5) Hoàn thiện chuỗi liên kết giá trị đa tầng gắn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế tư nhân trên 10% mỗi năm. Cần phát huy vai trò của các doanh nghiệp và hợp tác xã để tạo ra nhiều việc làm và thu nhập ổn định cho người lao động, đồng thời thực hiện hiệu quả kế hoạch phát triển sản phẩm OCOP gắn với thế mạnh địa phương. Chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất cần được thực thi minh bạch, biến các sản phẩm đặc trưng thành hàng hóa có giá trị cạnh tranh cao, tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế và góp phần vào giá trị xuất khẩu chung của ngành.
(6) Đầu tư đồng bộ hệ thống y tế và giáo dục đạt chuẩn quốc gia để đảm bảo an sinh xã hội bền vững cho cư dân nông thôn. Nông thôn mới giai đoạn này yêu cầu đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 đến 5 tuổi và có ít nhất 80% số trường phổ thông đạt chuẩn quốc gia để tạo nền tảng tri thức cho thế hệ tương lai. Hệ thống y tế cơ sở phải được kiện toàn để đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh chất lượng cao, đảm bảo tỷ lệ người dân hài lòng với dịch vụ hành chính công đạt mức tối thiểu 85% theo quy định.
(7) Thực thi nghiêm ngặt cơ chế giám sát an ninh trật tự và quản lý khu xử lý chất thải tập trung cấp tỉnh. Xây dựng lực lượng Công an xã chính quy, tinh nhuệ, hiện đại để đảm bảo cuộc sống bình yên cho người dân là một trong những tiêu chí ưu tiên hàng đầu trong khung thí điểm xã hiện đại. Bên cạnh đó, việc vận hành các khu xử lý chất thải rắn tập trung cấp tỉnh đảm bảo yêu cầu bảo vệ môi trường sẽ giúp nông thôn phát triển bền vững, không để tình trạng ô nhiễm làm ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và cảnh quan môi trường nông thôn.
Kết luận
Cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XIV trong xây dựng Nông thôn mới là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên trì và tinh thần đổi mới sáng tạo không ngừng. Những quy định mới tại Quyết định 51/2025/QĐ-TTg chính là "kim chỉ nam" để các địa phương phấn đấu, đưa nông thôn Việt Nam chuyển mình từ vai trò "trụ đỡ" an sinh sang "bệ phóng" vững chắc cho sự phát triển của đất nước. Với sự định hướng đúng đắn của Đảng và sự quản lý hiệu quả, chúng ta hoàn toàn tin tưởng vào một tương lai nông thôn hiện đại, văn minh, nơi bản sắc dân tộc hòa quyện cùng nhịp sống thời đại, tạo nên bệ đỡ vững chắc cho khát vọng vươn mình của quốc gia trong kỷ nguyên mới.
