Việt Nam đang phải đối mặt với sự gia tăng báo động của các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường và tăng huyết áp, trở thành nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế. Xu hướng tiêu cực này bắt nguồn trực tiếp từ chế độ ăn uống bất hợp lý và lối sống thay đổi của người dân trong xã hội hiện đại. Điển hình là thói quen tiêu thụ muối vượt xa ngưỡng khuyến nghị của cơ quan y tế, đi kèm với sự bùng nổ của các loại thực phẩm chế biến sẵn giàu natri, thức ăn nhanh tiện lợi và đồ uống chứa hàm lượng đường cao. Nhằm cụ thể hóa Quyết định số 2033/QĐ-BYT của Bộ Y tế về kế hoạch hành động giảm muối trong khẩu phần ăn, hội thảo mang tính chiến lược này đã quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành để cùng phân tích các giải pháp can thiệp y tế công cộng một cách toàn diện.
Thói quen ăn mặn và thực tế đáng lo ngại
Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Trương Tuyết Mai – Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia nhấn mạnh:
“Muối là khoáng chất thiết yếu, nhưng tiêu thụ quá mức sẽ đẩy áp lực lớn lên hệ thống tuần hoàn, dẫn đến huyết áp cao, biến cố tim mạch và đột quỵ. Năm 2015, người Việt tiêu thụ trung bình 9,4g muối/ngày, con số này đã giảm xuống còn 8,1g vào năm 2023 nhờ các nỗ lực truyền thông. Tuy nhiên, mức này vẫn cao gấp 1,6 lần so với khuyến nghị dưới 5g/ngày của WHO. Đáng lo ngại là nhóm nguy cơ cao như người tăng huyết áp, đái tháo đường lại có xu hướng ăn mặn hơn quần thể chung.”
Bà cho biết thêm, điểm đặc thù của khẩu phần ăn người Việt là khoảng 70% lượng natri đến từ các loại gia vị nêm nếm khi chế biến hoặc chấm trực tiếp tại bàn ăn (như nước mắm, bột canh, hạt nêm). Vì vậy, chuyên gia khuyến cáo cộng đồng cần thực hiện nguyên tắc “chấm nhẹ tay, pha loãng gia vị, ưu tiên sử dụng thực phẩm tươi sống” và xây dựng khẩu vị nhạt cho trẻ ngay từ nhỏ.
Khuyến nghị can thiệp cấp hệ thống từ Tổ chức Y tế Thế giới
Để giải quyết tận gốc thách thức này và định hình lại hành vi tiêu dùng, Tiến sĩ Angela Pratt – Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam khẳng định:
“Thay đổi hành vi cá nhân là cần thiết nhưng chưa đủ. Giải pháp cốt lõi phải đến từ những can thiệp cấp hệ thống để kiểm soát và lành mạnh hóa môi trường thực phẩm. Đằng sau gánh nặng bệnh tật là sự bùng nổ của thực phẩm siêu chế biến, thức ăn nhanh và đồ uống có đường. Nhiều trường hợp tử vong sớm xảy ra khi người bệnh đang ở độ tuổi lao động tương đối trẻ.”
WHO khuyến nghị Việt Nam cần xây dựng một hành lang pháp lý mạnh mẽ. Can thiệp mang tính bước ngoặt đang được phối hợp thực hiện là xây dựng Mô hình Phân loại Dinh dưỡng (Nutrition Profiling Model) phù hợp với bối cảnh Việt Nam, thiết lập các ngưỡng rõ ràng về chất béo, đường và muối trong thực phẩm đóng gói sẵn. Đây sẽ là cơ sở pháp lý vững chắc để triển khai hệ thống ghi nhãn dinh dưỡng ở mặt trước bao bì (FOPL) cũng như áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt và kiểm soát hoạt động tiếp thị thực phẩm không lành mạnh hướng đến trẻ em.
Vai trò "Vaccine" của truyền thông báo chí
Tiếp nối định hướng giải pháp pháp lý, Thạc sĩ Lê Thị Thu Hà (Trường Đại học Y tế công cộng) chia sẻ:
“Việc dán nhãn cảnh báo trực quan mặt trước bao bì là công cụ hữu hiệu, giúp người tiêu dùng chỉ mất vài giây để nhận biết một sản phẩm có hại hay có lợi cho sức khỏe. Tuy nhiên, để những chính sách này được xã hội đón nhận và thực thi bền vững, báo chí chính là sợi dây liên kết tạo ra sự đồng thuận.”
Kết luận hội thảo, đại diện các bên khẳng định công tác truyền thông báo chí có vai trò quyết định trong việc định hướng dư luận xã hội chính xác, khách quan dựa trên bằng chứng khoa học. Sự đồng hành chủ động từ các cơ quan thông tấn sẽ giúp người dân nâng cao nhận thức, tạo áp lực lành mạnh để các doanh nghiệp thực phẩm cải tiến công thức giảm muối, đồng thời củng cố niềm tin của công chúng vào các chính sách y tế công cộng lâu dài tại Việt Nam.
