Mentor Lê Quang Dương cho rằng, câu chuyện hồi sinh gốm Luy Lâu là một minh chứng điển hình. Sau hơn ba thế kỷ tưởng chừng thất truyền, dòng gốm cổ của vùng Dâu đã được đánh thức nhờ sự kiên trì của những nghệ nhân dành gần cả cuộc đời để tìm lại ký ức của cha ông. Với mentor Lê Quang Dương, đây không chỉ là hành trình phục dựng một nghề truyền thống, mà còn là hành trình khơi dậy niềm tự hào về văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.
Hơn hai nghìn năm trước, thành cổ Luy Lâu là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa lớn của Giao Châu. Từ nơi đây, những sản phẩm gốm mang sắc đỏ đặc trưng cùng lớp men xanh ô-liu độc đáo đã theo các tuyến giao thương đi khắp nhiều vùng đất. Theo nhiều nghiên cứu khảo cổ, gốm Luy Lâu là một trong những dòng gốm lâu đời nhất của Việt Nam, phản ánh trình độ kỹ thuật, mỹ thuật và đời sống văn hóa của cư dân Việt cổ.
Thế nhưng, biến động lịch sử cùng sự thay đổi của dòng sông Dâu đã khiến những lò nung dần tắt lửa. Đến khoảng thế kỷ XVII, dòng gốm từng rực rỡ ấy gần như biến mất hoàn toàn, chỉ còn lại những mảnh gốm nằm sâu trong lòng đất như những ký ức bị thời gian phủ kín. Điều làm mentor Lê Quang Dương xúc động không phải là một sản phẩm, mà là một con người. Trong nhiều hành trình tìm hiểu về di sản Việt Nam, điều khiến mentor Lê Quang Dương đặc biệt ấn tượng không chỉ là vẻ đẹp của gốm Luy Lâu, mà chính là câu chuyện của nghệ nhân Nguyễn Đăng Vông, người đã dành gần nửa thế kỷ để đi tìm lại linh hồn của một dòng gốm thất truyền.
Ông từng chứng kiến hàng nghìn lần thử nghiệm thất bại. Có những mẻ gốm nứt vỡ; Có những lớp men không bao giờ lên đúng màu; Có những thời điểm tưởng như phải từ bỏ. Nhưng chưa bao giờ ông từ bỏ khát vọng khôi phục một phần lịch sử của quê hương. Theo mentor Lê Quang Dương, đó chính là hình ảnh đẹp nhất của tinh thần người Việt: “Kiên trì gìn giữ những điều vô giá ngay cả khi không ai nhìn thấy kết quả trong nhiều năm. Và thành công không chỉ được đo bằng doanh thu hay danh tiếng, mà còn được đo bằng những giá trị mà mỗi người để lại cho cộng đồng và cho thế hệ sau”.
Sau nhiều năm nghiên cứu, nghệ nhân Nguyễn Đăng Vông đã phục dựng thành công lớp men xanh ô-liu đặc trưng của gốm Luy Lâu bằng việc kết hợp tro thân cây dâu, đất phù sa vùng Dâu cùng nhiều nguyên liệu tự nhiên theo công thức riêng. Và điều khiến mentor Lê Quang Dương tâm đắc hơn cả là người nghệ nhân ấy không giữ bí quyết cho riêng mình, mà ông sẵn sàng mở cửa xưởng gốm, truyền nghề cho bất kỳ ai thật sự yêu văn hóa truyền thống.
Đây cũng là bài học lớn đối với thế hệ trẻ: Tri thức chỉ tạo ra giá trị bền vững khi được chia sẻ và tiếp nối. Mỗi sản phẩm là một câu chuyện. Khác với những sản phẩm sản xuất hàng loạt, mỗi tác phẩm gốm Luy Lâu đều được chế tác hoàn toàn thủ công. Không có hai sản phẩm giống hệt nhau. Mỗi đường nét đều mang dấu ấn của người nghệ nhân. Chính điều đó đã đưa gốm Luy Lâu xuất hiện tại nhiều sự kiện quốc tế như APEC, các hoạt động của WTO, nhiều triển lãm văn hóa và được xuất khẩu tới Pháp, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc và Hoa Kỳ.
Theo mentor Lê Quang Dương, điều thế giới trân trọng không chỉ là kỹ thuật chế tác, mà còn là câu chuyện văn hóa phía sau từng sản phẩm. Đó chính là sức mạnh của bản sắc, những người âm thầm giữ ký ức. Không chỉ có những nghệ nhân miệt mài phục dựng nghề gốm, mentor Lê Quang Dương còn đặc biệt trân trọng những con người như ông Phạm Văn Dũng người dành nhiều thập niên sưu tầm và gìn giữ hàng nghìn hiện vật gốm cổ.
Theo mentor Lê Quang Dương, chính những con người âm thầm ấy đã góp phần giữ cho lịch sử không bị lãng quên. Khi truyền cảm hứng trở thành sứ mệnh và hành trình lan tỏa câu chuyện về gốm Luy Lâu không đơn thuần là kể về một nghề thủ công. Đó là hành trình khơi dậy niềm tự hào dân tộc. Là lời nhắc rằng Việt Nam sở hữu rất nhiều giá trị văn hóa đủ sức chinh phục thế giới nếu được gìn giữ và kể bằng ngôn ngữ của thời đại. Và ông tin rằng, mỗi người trẻ đều có thể trở thành một "người giữ lửa" cho văn hóa Việt, không nhất thiết bằng những điều lớn lao, mà bằng việc hiểu, yêu và lan tỏa những giá trị của quê hương mình.
Ngày nay, công nghệ có thể tạo ra những sản phẩm nhanh hơn, chính xác hơn và hoàn hảo hơn. Nhưng sẽ không có cỗ máy nào tạo ra được ký ức và không có trí tuệ nhân tạo nào thay thế được đôi bàn tay, sự kiên trì và tình yêu của những con người dành cả cuộc đời để giữ gìn một phần hồn Việt.
Với mentor Lê Quang Dương, câu chuyện hồi sinh gốm Luy Lâu không chỉ là câu chuyện của đất và lửa. Đó là câu chuyện về niềm tin, về lòng biết ơn quá khứ và về trách nhiệm của mỗi thế hệ trong việc tiếp tục viết nên những chương mới cho văn hóa Việt Nam. Bởi khi một di sản được đánh thức, không chỉ một nghề truyền thống được hồi sinh, mà cả niềm tự hào dân tộc cũng được thắp sáng, để tiếp tục truyền cảm hứng cho hôm nay và cho cả những thế hệ mai sau.
