Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ luôn là một trong những nhiệm vụ chính trị, xã hội mang tính nhân văn sâu sắc, thể hiện đạo lý tốt đẹp của dân tộc đối với những người đã ngã xuống vì sự nghiệp thống nhất đất nước. Trong giai đoạn hiện nay, Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh đang tích cực đẩy mạnh các hoạt động xác minh, khảo sát thực địa dựa trên các nguồn tư liệu lịch sử và chứng cứ từ nhân chứng nhằm không bỏ sót bất kỳ thông tin nào về những hố chôn tập thể còn thất lạc. Một trong những địa bàn vừa qua được dư luận đặc biệt quan tâm là cuộc khảo sát tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng thuộc Phường 15, Quận 10, nơi vốn là nghĩa trang Đô Thành trước đây, nhằm xác minh thông tin về rãnh chôn tập thể các chiến sĩ hy sinh trong chiến dịch Tết Mậu Thân 1968.
Quá trình tìm kiếm này được tiếp thêm động lực mạnh mẽ nhờ những ký ức vô cùng sống động của ông Võ Huy Thịnh, một nhân chứng cốt lõi vừa được tìm thấy và kết nối. Vào thời điểm khốc liệt của năm 1968, ông Thịnh khi ấy mới là một cậu bé 12 tuổi đang theo học lớp đệ lục, tương đương với lớp 7 trong hệ thống giáo dục ngày nay. Do tình hình chiến sự nổ ra liên tục và ác liệt ngay trong nội thành Sài Gòn, các trường học đều phải đóng cửa để đảm bảo an toàn cho học sinh. Vào khoảng 10 giờ sáng một ngày ngay sau đợt cao điểm của chiến dịch Tết Mậu Thân, ông cùng một nhóm bạn từ khu vực Ngã ba Ông Tạ rủ nhau vào nghĩa trang Đô Thành chơi và tình cờ chứng kiến một cảnh tượng mà ông khẳng định là không bao giờ có thể phai mờ trong tâm trí.
Theo lời kể chi tiết của ông Thịnh, vào thời điểm đó, ông thấy một chiếc xe tải của quân đội chính quyền Sài Gòn cũ di chuyển từ hướng đường Lê Văn Duyệt, nay là đường Cách Mạng Tháng Tám, tiến sâu vào bên trong nghĩa trang. Chiếc xe chở theo khoảng mười thi thể đã bắt đầu phân hủy và không còn nguyên vẹn do trúng bom đạn, trong đó có một số người mặc trang phục áo bà ba đen đặc trưng của các chiến sĩ cách mạng. Ngay sau đó, các nhân viên thuộc Sở Vệ sinh thời bấy giờ đã dùng cáng để chuyển các thi thể xuống một rãnh đất lớn hình chữ nhật được đào sẵn với chiều sâu khoảng 5 mét và chiều dài hơn 10 mét. Trước khi tiến hành lấp đất, họ đã rải một lớp bột màu trắng lên trên nhằm mục đích khử khuẩn và giảm mùi hôi. Các thi thể được xếp chồng lên nhau một cách ngay ngắn trong không gian chật hẹp của rãnh đất trước khi xe ủi tiến vào gạt đất hoàn trả mặt bằng.
Dựa trên việc đối chiếu sơ đồ nghĩa trang Đô Thành cũ và hiện trạng thực tế, ông Thịnh đã tiến hành khoanh vùng và nhận định rằng hố chôn này nằm cách cổng nghĩa trang cũ khoảng 50 mét về phía bên trái theo hướng nhìn từ đường Cách Mạng Tháng Tám, một vị trí rất gần với khu vực nhà truyền thống nằm phía sau cổng công viên hiện nay và cách cư xá Bắc Hải khoảng 500 mét. Trải qua nhiều biến động của lịch sử, ông Thịnh sau đó đã nhập ngũ, từng tham gia chiến đấu tại chiến trường Campuchia và bị thương vào năm 1978 trước khi giải ngũ về lại Thành phố Hồ Chí Minh sinh sống, mang theo tâm nguyện cháy bỏng suốt đời là góp chút sức lực nhỏ bé để tìm lại những người đồng đội đã ngã xuống.
Đặc biệt, để tránh việc đào bới cơ học gây ảnh hưởng đến cảnh quan và đảm bảo tính tôn nghiêm, lực lượng quân đội dự kiến sẽ phối hợp chặt chẽ với Khoa Vật lý địa cầu thuộc Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Thành phố Hồ Chí Minh nhằm ứng dụng các công nghệ hiện đại. Việc sử dụng các thiết bị khảo sát địa vật lý bằng sóng siêu âm để dò quét, kiểm tra cấu trúc lòng đất sẽ giúp phát hiện những bất thường hoặc dấu vết của hài cốt liệt sĩ trước khi các phương án quy tập chính thức được phê duyệt và triển khai một cách trang trọng, chu đáo nhất.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan chức năng và nhân chứng lịch sử bắt nguồn từ một đầu mối tư liệu vô cùng quý giá khác. Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết công tác khảo sát và xác minh lần này được thúc đẩy mạnh mẽ sau khi đơn vị tiếp nhận một bức ảnh lịch sử do hãng thông tấn AP của Mỹ gửi về trong những năm gần đây. Bức ảnh ghi lại cảnh hai người đàn ông và ba em nhỏ đang đứng quan sát một cuộc chôn cất tập thể tại khu đất trống thuộc nghĩa địa Chí Hòa, một tên gọi khác của nghĩa trang Đô Thành. Dù qua xác minh ban đầu, ông Võ Huy Thịnh không phải là một trong ba đứa trẻ xuất hiện trong bức ảnh tư liệu của AP, nhưng những thông tin và chi tiết mà ông cung cấp lại hoàn toàn trùng khớp với các nguồn tài liệu, văn kiện lịch sử mà phía quân đội đang lưu trữ.
Các tài liệu chính thống khẳng định rằng, sau các đợt chiến đấu anh dũng trong chiến dịch Tết Mậu Thân 1968, khu vực Công viên Lê Thị Riêng hiện nay chính là nơi an táng tập thể của nhiều chiến sĩ đặc công và biệt động Sài Gòn trong hai rãnh sâu hình chữ nhật. Trước khi toàn bộ khuôn viên này được quy hoạch và xây dựng thành công viên vào năm 1983, các lực lượng chức năng cũng đã từng tiến hành tìm kiếm và quy tập thành công hơn mười hài cốt liệt sĩ tại đây. Từ những mảnh ghép thông tin mang tính lịch sử kết hợp với lời kể thực tế của nhân chứng, bước đầu lực lượng quân đội nhận định khu vực nghi vấn có khả năng cao nằm gần nhà truyền thống và cầu Thê Húc trong khuôn viên công viên.
Để đảm bảo tính khoa học, sự cẩn trọng và đạt hiệu quả cao nhất trong công tác tìm kiếm, Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh đã xây dựng một lộ trình triển khai rất cụ thể và bài bản. Sau đợt khảo sát thực địa này, đơn vị sẽ tiến hành báo cáo toàn diện lên Ban chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Quân khu 7. Đồng thời, một hội thảo khoa học chuyên đề sẽ được tổ chức nhằm tập hợp các nhà nghiên cứu, các nhân chứng và các cơ quan chuyên môn để cùng thảo luận, phản biện một cách khách quan nhằm khoanh vùng chính xác nhất các vị trí nghi vấn.
