Trồng cây chắn gió cho vườn cà phê, sầu riêng - Lợi ích kép từ giải pháp hữu hiệu

Mùa khô ở Tây Nguyên thường bắt đầu từ giữa cuối tháng 12 năm trước cho đến hết tháng 3 năm sau. Tùy thuộc vào biến đổi khí hậu, mùa khô có thể dao động sớm hơn và kết thúc hoặc chậm hơn từ 15 – 25 ngày

Các tỉnh Tây Nguyên hầu hết là địa bàn có cấp độ gió rất lớn, mùa khô Tây Nguyên thường phải đương đầu với hạn hán cục bộ, nhiệt độ cao, nhiều ngày nắng nóng kéo dài. Mùa khô Tây Nguyên kèm theo gió rất mạnh, có thể gây ra những thay đổi khác nhau trong quá trình phát triển, cấu trúc, và hình thái của cây trồng. Đối với những vườn cây ăn trái như mít, vải, nhãn…khi gió đến mạnh, có thể gãy nhánh hoặc cành cây, làm cho quả bị lõm hoặc mài mòn bởi cát bay theo gió và gây trầy xướt lên vỏ quả và khuyết thịt. Mặc khác, gió mạnh có thể làm xô nghiêng thân cây trồng, dẫn đến khả năng hấp thụ ánh sáng không đồng đều. Những vườn sầu riêng vào thu hoạch, gió lớn có thể làm bộ rễ bị bật gần mặt đất, dễ bị tổn thương rễ khi nông dân làm cỏ, cào lá rụng. Trong trường hợp nghiêm trọng hơn, cây có thể không phát triển tốt. Chất lượng quả có thể bị ảnh hưởng và dẫn đến tổn thất sản lượng.

Trước tình trạng đó, giải pháp hữu hiệu nhất đó là trồng cây chắn gió. Cây chắn gió thường được trồng gồm: Muồng đen, sao đen, xà cừ… Ðai rừng hay còn gọi là vành đai vườn cây  được bố trí thẳng góc với hướng gió hại chính, những hàng cây chắn gió được trồng  cây cách cây 3m. Ðai rừng phụ gồm các hàng cây ăn quả như xoài, mít nghệ với mật độ khoảng 50 - 60 cây/ ha. Vì vậy, trong mùa khô, dù canh tác trên vùng triền đồi, có độ dốc và lượng gió khá lớn, nhưng vườn cà phê luôn phát triển tốt.

Theo ông Nguyễn Quang Tuấn, nguyên Giám đốc Trung tâm Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tỉnh Đắk Nông (cũ) cho biết: “Vào mùa mưa, các vườn đều tiến hành rong tỉa bớt các cành thấp nhằm tạo sự thoáng đãng cho vườn cây, cung cấp đủ lượng ánh sáng cho cà phê, tránh phát sinh sâu bệnh”  Ông Tuấn  cho biết: “Nhờ có cây chắn gió, che bóng mà các vườn cà phê có thể tiết kiệm được khoảng 20% lượng nước tưới trong mùa khô, vì giảm được nhiệt độ của đất và không khí trongvườn. Vì vậy, năng suất cà phê hàng năm vẫn ổn định. Nguồn thu từ sầu riêng, mít nghệ của các vừn cũng đạt khoảng 20 triệu đồng/ ha”.

Còn gia đình bà Nguyễn Tấn Nhất ở khu vực Đồi đá xã Ea Na, tỉnh Đắk Lắk thì trong diện tích 3 ha cà phê được trồng xen hơn 250 gốc tiêu, với trụ sống là các cây keo, muồng đen để vừa che bóng cho cà phê vừa là trụ cho tiêu leo bám. Hàng năm, vườn cà phê của ông không chỉ cho năng suất ổn định mà còn có thêm nguồn thu hàng chục triệu đồng từ tiêu. Ông N cho biết: “Nhờ có cây chắn gió, che bóng mà vườn cà phê của gia đình nhiều năm nay ít bị cháy lá, khô cành, dù có lúc không đáp ứng đủlượng nước trong mùa khô”.

Việc nông dân biết cây đai rừng, che bóng là một phương pháp canh tác thông minh, chứng tỏ một hướng đi có tính bền vững. Trao đổi cùng chúng tôi, ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội sầu riêng tunrh Đắk Lắk cho biết: “Toàn tỉnh hiện có hơn 40 ngàn ha sầu riêng, để đảm bảo chất lượng sầu riêng, việc trồng cây chắn gió cho vườn sầu riêng là vô cùng cần thiết. Vừa đảm bảo cho cây sầu riêng không bị đổ ngã do gió mạnh, vừa giảm lượng nhiệt vào những ngày nắng nóng cao điểm”. Hiện nay, trong các chương trình khuyến nông, các nhà khoa hoạc vẫn khuyến cáo đẩy mạnh việc tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện việc trồng các cây chắn gió, che bóng, nhất là trồng xen các loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao như sầu riêng, bơ sáp, mít nghệ để có thêm thu nhập trên một diện tích canh tác, vừa giảm áp lực về nguồn nước tưới.

Theo ngành Nông nghiệp thì hệ thống cây che bóng giúp điều hòa được khí hậu vườn cây, điều tiết sự rahoa, đậu quả, giảm được bệnh khô cành cũng như cải thiện độ phì nhiêu của đất,bảo vệ đất mặt tránh tác hại sự thiêu đốt chất hữu cơ do ánh sáng mặt trời,tăng khả năng giữ nước, giữ phân cho đất. Cây che bóng còn giúp kéo dài quá trình chín của quả, tăng độ axít và hàm lượng succrose trong hạt-những yếu tố quan trọng để hình thành các hợp chất thơm, giúp cải thiện phẩm chất của cà phê.

Nhiều nghiên cứu của Viện Khoa học kỹ thuật Nông- Lâm nghiệp Tây Nguyên trong thời gian dài cho thấy, mật độ cây che bóng phù hợp sẽ ít gây ảnh hưởng đến năng suất cà phê,giúp ổn định năng suất qua các năm thu hoạch, hạn chế hiện tượng năm được mùa, năm mất mùa. Vườn cà phê kinh doanh được chăm sóc, tưới nước, bón phân theo đúng quy trình kỹ thuật, kết hợp rong tỉa cây che bóng hợp lý thì có thể dễ dàng đạt năng suất trên 3,5 tấn nhân/ha. Do đó, nhà nông trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên muốn canh tác cà phê hiệu quả thì cần thiết phải trồng cây chắn gió, che bóng.

Có thể nói, trong điều kiện biến đổi khí hậu đang làm cho tình hình khô hạn vào những tháng mùa khô trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên ngày càng gay gắt, nguồn nước khan hiếm thì việc trồng cácloại cây chắn gió, che bóng cho vườn cà phê, sàu riêng đang chứng tỏ là một cách làm hiệu quả, đem lại lợi ích về nhiều mặt cho nông dân