Hiếm muộn không phải là “chuyện của riêng phụ nữ”. Theo tổng quan của Vander Borght & Wyns (2018) công bố trên Facts, Views & Vision in ObGyn, yếu tố nam giới là nguyên nhân đơn thuần trong khoảng 20–30% trường hợp và góp phần trong khoảng 50% các ca hiếm muộn nói chung.
Một trong những dấu hiệu rõ ràng nhưng lại dễ bị bỏ qua là yếu tố thời gian. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiếm muộn được xác định khi cặp đôi quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai nhưng sau 12 tháng vẫn chưa có thai. Trong trường hợp người vợ trên 35 tuổi hoặc có rối loạn kinh nguyệt, nhiều khuyến cáo cho rằng nên đi khám sớm hơn. Việc trì hoãn không chỉ làm tăng áp lực tâm lý mà còn khiến đời sống tình dục trở nên gượng ép, từ đó có thể phát sinh thêm các rối loạn như rối loạn cương hoặc xuất tinh.
TS.BSCKII Trà Anh Duy, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health, cho biết nếu có cảm giác nặng bìu, đau âm ỉ – đặc biệt khi đứng lâu, vận động nhiều hoặc tập nặng – không nên chủ quan. Một nguyên nhân phổ biến ở nam giới chậm con là giãn tĩnh mạch thừng tinh (varicocele). Người bệnh có thể sờ thấy khối bất thường như “búi giun” trong bìu, hoặc nhận thấy tinh hoàn bên bị ảnh hưởng nhỏ hơn, mềm hơn. Dù không phải tất cả trường hợp varicocele đều gây vô sinh, nhưng đây là dấu hiệu cần được thăm khám sớm, đặc biệt khi đang mong con.
Ngoài ra, nhiều nam giới chỉ quan tâm đến khả năng cương mà bỏ qua các bất thường khi xuất tinh. Các biểu hiện như lượng tinh dịch ít bất thường, đau khi xuất tinh, khó xuất tinh hoặc cảm giác xuất tinh không trọn vẹn có thể liên quan đến viêm nhiễm, bệnh lý tuyến tiền liệt, túi tinh hoặc hiếm hơn là tắc nghẽn đường dẫn tinh. Những vấn đề này thường tiến triển âm thầm, dễ bị bỏ sót nếu không chú ý.
Bên cạnh đó, tình trạng tăng cân – đặc biệt là tích mỡ vùng bụng – không chỉ ảnh hưởng ngoại hình mà còn liên quan mật thiết đến sức khỏe sinh sản. Thừa cân thường đi kèm rối loạn chuyển hóa và tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp, có thể tác động tiêu cực đến chất lượng tinh trùng.
Các thói quen “ủ nóng” vùng bìu trong thời gian dài cũng cần được điều chỉnh, nhất là ở những người đang có kế hoạch sinh con. Tinh hoàn cần môi trường mát hơn thân nhiệt để quá trình sinh tinh diễn ra tối ưu.
Ngoài ra, một số yếu tố từ quá khứ cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản về sau. Nam giới từng mắc quai bị biến chứng viêm tinh hoàn, tinh hoàn ẩn, từng phẫu thuật vùng bẹn – bìu hoặc trải qua các đợt sốt cao kéo dài nên chủ động kiểm tra sớm. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh tinh hoặc làm tăng nguy cơ bất thường tinh dịch.
Tại Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health, không ít trường hợp đến khám muộn không phải vì không có dấu hiệu, mà vì các biểu hiện quá nhẹ và tâm lý e ngại. Điển hình là trường hợp anh K., 32 tuổi, kết hôn 14 tháng, quan hệ đều đặn, không tránh thai nhưng chưa có con.
Bệnh nhân làm việc văn phòng, thường xuyên ngủ muộn, tăng 7 kg trong một năm, vòng eo tăng rõ. Thỉnh thoảng anh cảm thấy nặng bìu trái khi đứng lâu nhưng cho rằng chỉ là mệt mỏi thông thường. Kết quả tinh dịch đồ cho thấy thể tích 2,0 mL; nồng độ 12 triệu/mL; tổng số 24 triệu; tỷ lệ di động tiến tới 18%; tổng di động 32%; tỷ lệ hình dạng bình thường 3%. Xét nghiệm chuyển hóa ghi nhận HbA1c 5,7%, triglycerid 2,1 mmol/L. Siêu âm bìu phát hiện giãn tĩnh mạch thừng tinh mức độ phù hợp lâm sàng.
Theo bác sĩ Duy, các “tín hiệu cảnh báo” đã xuất hiện từ sớm: tăng cân, mỡ bụng, ít vận động, cùng với cảm giác nặng bìu. Bệnh nhân được khuyến cáo điều chỉnh lối sống trong ít nhất 10–12 tuần (cải thiện giấc ngủ, tăng vận động, giảm vòng eo, hạn chế rượu bia, tránh “ủ nóng” vùng bìu), bởi chất lượng tinh trùng phản ánh tình trạng sức khỏe trong vài tháng trước đó. Đồng thời, cần theo dõi và xử trí nguyên nhân tại bìu theo chỉ định chuyên khoa, kết hợp tư vấn thời điểm quan hệ phù hợp và giảm áp lực tâm lý.
“Nguy cơ vô sinh ở nam giới không đến từ một dấu hiệu đơn lẻ mà là sự tích tụ của nhiều yếu tố nhỏ trong cuộc sống hằng ngày. Tin tốt là phần lớn có thể phát hiện và can thiệp sớm. Điều quan trọng là không nên chờ đến khi áp lực trở nên quá lớn mới đi khám – bởi thăm khám sớm không phải là lo xa, mà là cách bảo vệ thời gian và sức khỏe của cả hai vợ chồng”, bác sĩ Duy nhấn mạnh.
