Testosterone ở nam giới được sản xuất chủ yếu tại tế bào Leydig của tinh hoàn, dưới sự điều hòa của trục hạ đồi – tuyến yên – tinh hoàn. Khi lượng mỡ trong cơ thể tăng cao, đặc biệt là mỡ nội tạng, mô mỡ sẽ gia tăng hoạt động của enzym aromatase, chuyển testosterone thành estrogen – hormone đặc trưng của nữ giới.
Nghiên cứu của Allan và cộng sự (2008) cho thấy, mỗi 1 điểm BMI tăng lên làm nồng độ testosterone toàn phần giảm trung bình 2%. Ở nam giới béo phì nặng (BMI trên 30 kg/m²), mức testosterone có thể giảm tới 30% so với người có cân nặng bình thường.
Sự suy giảm testosterone khiến cơ thể rơi vào một vòng luẩn quẩn: giảm khối cơ, tăng mỡ, mệt mỏi, giảm ham muốn tình dục và rối loạn cương dương, hình thành tình trạng suy sinh dục liên quan béo phì.
TS.BS.CKII Trà Anh Duy, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health, cho biết cương dương là kết quả của một quá trình phức tạp, trong đó tín hiệu thần kinh từ não kích thích lưu lượng máu đến thể hang thông qua hệ mạch máu và nitric oxide (NO). Khi mỡ dư thừa làm tăng đề kháng insulin và tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp, lớp nội mô mạch máu bị tổn thương, giảm sản xuất NO, khiến khả năng cương suy yếu.
Một nghiên cứu trên 110 nam giới thừa cân bị rối loạn cương cho thấy, nhóm giảm cân tích cực bằng chế độ ăn và tập luyện trong hai năm có tới 31% phục hồi hoàn toàn khả năng cương dương, trong khi con số này ở nhóm không thay đổi lối sống chỉ là 5%. Kết quả này cho thấy vai trò trực tiếp của cân nặng đối với sinh lý nam.
Béo phì cũng làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và đái tháo đường type 2 – những “kẻ thù” của hệ mạch máu dương vật. Không ít bệnh nhân đến khám vì nghĩ mình “yếu” do tâm lý, nhưng kết quả xét nghiệm cho thấy testosterone thấp, cholesterol cao, HbA1c tăng – dấu hiệu của rối loạn chuyển hóa toàn thân.
Theo bác sĩ Duy, tăng cân còn ảnh hưởng đáng kể đến tâm lý nam giới. Cảm giác nặng nề, kém hấp dẫn, cộng với stress công việc và lo lắng về sức khỏe khiến nồng độ cortisol – hormone stress – tăng cao. Cortisol đối kháng với testosterone, làm giảm ham muốn tình dục, rối loạn cương và ảnh hưởng giấc ngủ.
Nam giới béo phì có nguy cơ rối loạn cương dương cao gấp ba lần người có cân nặng bình thường, đồng thời chất lượng tinh trùng giảm 24–32%.
“Bụng bia không chỉ là dấu hiệu của việc ăn uống dư thừa mà còn là tín hiệu cảnh báo sớm cho thấy phong độ đàn ông đang bị bào mòn từ bên trong”, bác sĩ Duy nhấn mạnh.
Anh Q., 38 tuổi, quản lý dự án công nghệ thông tin, đến khám vì giảm ham muốn và cương yếu. Bệnh nhân tăng 12 kg trong vòng một năm do ít vận động, thường xuyên thức khuya và chịu nhiều áp lực công việc. Kết quả xét nghiệm cho thấy anh bị rối loạn cương và giảm testosterone liên quan béo phì và stress chuyển hóa. Sau ba tháng điều trị giảm cân, kiểm soát lipid máu và dùng thuốc theo chỉ định, cân nặng giảm 6 kg, testosterone tăng lên 14,8 nmol/L, chức năng cương trở lại bình thường.
Trường hợp khác là anh H., 45 tuổi, nhân viên văn phòng, than phiền mệt mỏi kéo dài, giảm ham muốn và buồn ngủ ban ngày. Các xét nghiệm cho thấy bệnh nhân bị suy sinh dục do béo phì kèm gan nhiễm mỡ. Sau bốn tháng giảm cân, điều chỉnh dinh dưỡng, tập aerobic 150 phút mỗi tuần và điều trị hỗ trợ, nồng độ testosterone đạt 15,2 nmol/L, chức năng cương cải thiện rõ rệt.
Từ thực tế điều trị, bác sĩ Duy khuyến cáo cách bền vững nhất để phục hồi phong độ là giảm mỡ, tăng cơ và cải thiện giấc ngủ. Chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải – giàu rau xanh, cá béo, ngũ cốc nguyên hạt và dầu ô liu – đã được chứng minh giúp cải thiện testosterone và chức năng mạch máu. Bên cạnh đó, tập luyện kết hợp cardio và kháng lực giúp tăng testosterone nội sinh, cải thiện độ nhạy insulin và tăng lưu thông máu.
“Một người đàn ông ngủ đủ giấc, duy trì cân nặng hợp lý và tâm lý tích cực sẽ có phong độ tự nhiên, không cần đến thuốc hay các ‘bí quyết’ truyền miệng”, bác sĩ nói.
