Thị trường toàn cầu và vị thế chiến lược của Việt Nam
Việc ví bán dẫn như "dầu mỏ của thế kỷ 21" không chỉ là một phép ẩn dụ mà là sự khẳng định về vị thế sống còn của nó đối với trục quay công nghiệp toàn cầu; nếu như dầu mỏ vận hành động cơ cơ khí của thế kỷ trước, thì chip bán dẫn chính là "mạch máu" nuôi dưỡng linh hồn của các siêu công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), xe điện và viễn thông 6G.
Dự báo về một thị trường nghìn tỷ USD vào năm 2030 từ SIA đã biến ngành này thành "vũ đài" của những cuộc cạnh tranh địa chính trị khốc liệt, nơi quyền lực công nghệ tập trung tại số ít quốc gia, tạo ra những điểm nghẽn cung ứng mang tầm chiến lược.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang nắm giữ "dư địa vàng" để trở thành một mắt xích không thể thay thế nhờ sự cộng hưởng của hai yếu tố cốt lõi: lợi thế thượng nguồn với trữ lượng đất hiếm lớn thứ hai thế giới và vị thế tâm điểm trong làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thay vì dừng lại ở vai trò gia công giá trị thấp, việc quyết liệt chuyển hướng sang trực tiếp chế tạo chip chính là lời giải thực chất nhất cho bài toán bứt phá khỏi bẫy thu nhập trung bình. Đây không đơn thuần là sự chuyển dịch về sản xuất, mà là một cuộc cách mạng về tư duy để chiếm lĩnh "công nghệ lõi", từ đó xác lập một vị thế tự cường và chủ động cho nền kinh tế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu tương lai.
Từ thực trạng phụ thuộc đến khát vọng tự cường
Thực trạng ngành bán dẫn Việt Nam trước đây thường được mô tả là một cấu trúc chưa hoàn thiện. Chúng ta mạnh về thiết kế, dẫn đầu khu vực về đóng gói và kiểm thử, nhưng hoàn toàn trống trắng ở khâu chế tạo. Điều này dẫn đến tình trạng "chảy máu chất xám" khi các bản thiết kế ưu tú phải mang sang nước ngoài đúc chip, sau đó nhập khẩu lại với chi phí cao.
Sự xuất hiện của nhà máy tại Hòa Lạc là bước đi nhằm giải quyết triệt để nghịch lý này. Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tại sự kiện đã khẳng định một quan điểm mang tính hệ thống: “Việt Nam không đứng ngoài cuộc và không có việc gì dễ dàng. Chúng ta lựa chọn con đường khó nhưng bền vững: Từng bước làm chủ công nghệ lõi, chủ động tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu trên cơ sở hợp tác bình đẳng, cùng có lợi, với tinh thần 'biến không thành có, biến khó thành dễ, biến không thể thành có thể'."
Những con chip được sản xuất tại đây không chỉ phục vụ các thiết bị dân dụng như điện thoại hay ô tô, mà còn là "trái tim" của hệ thống hạ tầng an ninh quốc gia, đảm bảo tính bảo mật tuyệt đối cho dữ liệu chiến lược. Thủ tướng nhấn mạnh thêm rằng đây là bước chuyển mình từ "lắp ráp sang sáng tạo", góp phần nâng cao tiềm lực quốc gia trong kỷ nguyên số.
Góc nhìn đa chiều và đánh giá của các chuyên gia quốc tế
Nhìn nhận một cách khách quan, triển vọng bán dẫn của Việt Nam không chỉ là kỳ vọng nội tại mà còn được bảo chứng bởi những định chế và chuyên gia công nghệ hàng đầu thế giới. Nhận định của ông Jensen Huang – Chủ tịch Tập đoàn NVIDIA về năng lực toán học ưu tú của thế hệ trẻ Việt Nam đã chỉ ra rằng chúng ta đang sở hữu "nguyên liệu thô" quý giá nhất của kỷ nguyên số chính là trí tuệ con người.
Tuy nhiên, để chuyển hóa tiềm năng này thành sức mạnh thực tế, các chuyên gia từ Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Toàn cầu (SEMI) đã đưa ra một góc nhìn đa chiều khi nhấn mạnh rằng thách thức thực sự không nằm ở những khối bê tông nhà máy, mà là khả năng thiết lập một hệ sinh thái phụ trợ đồng bộ, nơi các doanh nghiệp cung ứng vật liệu, hóa chất và dịch vụ kỹ thuật phải vận hành như một thực thể thống nhất.
Để giải quyết bài toán hóc búa này, Việt Nam đã đưa ra một chiến lược bài bản với mục tiêu đào tạo 100.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030, tạo nên một "cú hích" về nhân lực đủ tầm để vận hành các công nghệ phức tạp nhất. Điểm mấu chốt tạo nên sự khác biệt trong giai đoạn này chính là mô hình liên kết "Ba nhà" đầy thực dụng: Nhà nước giữ vai trò kiến tạo hành lang pháp lý đột phá, Nhà trường đảm nhận sứ mệnh đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế và Nhà doanh nghiệp đóng vai trò "đầu bài" và môi trường thực chiến.
Trong cấu trúc đó, sự xuất hiện của Viettel với vị thế là một tập đoàn kinh tế quốc phòng không chỉ mang ý nghĩa về vốn hay công nghệ, mà quan trọng hơn là mang đến kỷ luật thép và tinh thần xung kích của một đơn vị chủ lực. Viettel đóng vai trò là "hạt nhân" dẫn dắt, tạo ra lực hút để các doanh nghiệp nội địa cùng tham gia, từ đó từng bước hình thành nên một chuỗi cung ứng tự cường, biến thách thức về hệ sinh thái thành lợi thế cạnh tranh dài hạn cho quốc gia.
Kỷ nguyên số và tự chủ chiến lược
Bước vào giai đoạn 2026 - 2030, nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp bách về việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng, khi những lợi thế truyền thống từ tài nguyên thiên nhiên hay nguồn lao động giá rẻ đã dần chạm ngưỡng giới hạn.
Trong bối cảnh đó, ngành công nghiệp bán dẫn nổi lên như một "động lực tăng trưởng mới" đầy tiềm năng, có khả năng tạo ra giá trị gia tăng gấp hàng trăm lần so với các ngành sản xuất thông thường, từ đó giúp Việt Nam bứt phá về năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng. Việc quyết tâm làm chủ công nghệ lõi không chỉ là mục tiêu kinh tế, mà còn là một chiến lược tự cường giúp quốc gia thoát khỏi sự lệ thuộc vào những biến động thất thường của chuỗi cung ứng toàn cầu, vốn luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro địa chính trị.
Đặc biệt, khả năng hiện thực hóa khát vọng này của Việt Nam đang được củng cố mạnh mẽ bởi nền tảng ngoại giao đa phương vững chắc. Việc thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với các cường quốc công nghệ hàng đầu thế giới như Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc đã mở ra một "hành lang pháp lý an toàn", tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển giao công nghệ cao và thu hút các dòng vốn đầu tư chất lượng.
Đây chính là lợi thế cạnh tranh đặc thù, giúp Việt Nam không chỉ dừng lại ở các công đoạn gia công đơn giản mà có thể tiến sâu, tiến xa hơn vào những khâu then chốt của chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu. Sự kết hợp giữa nội lực tự cường và ngoại lực từ các đối tác chiến lược sẽ tạo thành sức mạnh cộng hưởng, đảm bảo cho sự phát triển bền vững và khẳng định vị thế mới của Việt Nam trên bản đồ công nghệ thế giới.
Lễ khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn tại Hòa Lạc không chỉ là một cột mốc về hạ tầng, mà là biểu tượng cho sự trưởng thành của trí tuệ Việt Nam. Như Thủ tướng Phạm Minh Chính đã khẳng định, sự ra đời của nhà máy này là minh chứng cho việc Việt Nam hoàn toàn có thể làm chủ được những đỉnh cao công nghệ của thế giới.
Chặng đường phía trước chắc chắn còn nhiều rào cản về kỹ thuật và cạnh tranh quốc tế. Tuy nhiên, với lộ trình khoa học, sự đầu tư bài bản và tinh thần tự lực tự cường, chúng ta có niềm tin vững chắc rằng những con chip "Make in Vietnam" sẽ sớm trở thành bộ não của các thiết bị công nghệ toàn cầu. Việt Nam không còn đứng bên lề; chúng ta đang trực tiếp tham gia thiết kế và chế tạo ra tương lai của chính mình.
