Trong tiến trình hội nhập quốc tế, Việt Nam ngày càng mở rộng cơ hội, ban hành các chính sách, quy định nhằm tạo điều kiện cho lưu học sinh tiếp cận hệ thống giáo dục trong nước, đồng thời xây dựng hành lang pháp lý cho người lao động nước ngoài tham gia thị trường lao động Việt Nam. Trong đó, Thông tư số 30/2018/TT-BGDĐT quy định về quản lý người nước ngoài học tập tại Việt Nam và Nghị định số 219/2025/NĐ-CP quy định về điều kiện, thủ tục đối với người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam không chỉ mở ra cơ hội học tập, làm việc cho công dân quốc tế mà còn tạo điều kiện để những cuộc gặp gỡ, trao đổi tri thức và văn hóa diễn ra trong nhiều lĩnh vực của đời sống. Đằng sau những chính sách ấy là hành trình của những con người cụ thể: họ mang theo câu chuyện, tri thức và văn hóa từ quê hương đến Việt Nam, đồng thời tiếp nhận những trải nghiệm mới để tiếp tục chia sẻ với cộng đồng của mình.
Ngôn ngữ khởi đầu hành trình kết nối
Sau chuyến du lịch tới Hà Giang, anh Andrew Else đến từ Vương Quốc Anh, 46 tuổi, đã quyết định ở lại Việt Nam và bắt đầu công việc giảng dạy tại một trường công lập ở Hải Dương từ năm 2019. Hiện anh là giáo viên tiếng Anh tại một trường học ở khu vực Mỹ Đình.
Bắt đầu hành trình giảng dạy ở Việt Nam đúng thời điểm dịch COVID-19 bùng phát, trải qua nhiều trở ngại và khó khăn trong suốt 7 năm làm nghề, với Andrew, dạy tiếng Anh không chỉ là truyền đạt ngôn ngữ mà còn là cơ hội giới thiệu văn hóa quê hương đến học sinh Việt Nam. Anh nhớ lời khuyên của người thầy từng dạy mình tiếng Việt: “Bạn không thể học một ngôn ngữ mà không học về nền văn hóa gắn với ngôn ngữ đó.” Vì vậy, trong các tiết học, anh thường kể về đời sống ở Anh, từ những hoạt động mùa đông như nặn người tuyết, ném bóng tuyết. Andrew chia sẻ: “Học sinh ở đây rất thích tôi kể về tuyết vì ở Anh tuyết rất nhiều [...] Tôi chia sẻ nhiều về văn hóa vì tôi nghĩ đó là một phần của việc dạy ngôn ngữ.”
Sau nhiều năm sống và làm việc tại Việt Nam, Andrew nhận thấy bản thân phải liên tục điều chỉnh để thích nghi với những khác biệt trong giao tiếp và đời sống, đặc biệt là “gu hài hước” giữa 2 quốc gia. Theo anh, người Anh thường có kiểu hài hước khô khan, trong khi người Việt có xu hướng yêu thích những tình huống hài hước trực quan hơn. Những khác biệt này không phải lúc nào cũng dễ hiểu ngay từ đầu, nhưng dần trở thành một phần trong quá trình anh tìm hiểu văn hóa bản địa. Chính quá trình giảng dạy cũng giúp anh tiếp nhận những cách nhìn mới về con người và cuộc sống tại Việt Nam. Qua đó, lớp học trở thành một không gian trao đổi hai chiều, nơi ngôn ngữ mở ra cơ hội để người dạy và người học hiểu thêm về những nền văn hóa khác nhau.
Nhịp cầu lan tỏa văn hóa
Nếu lớp học là nơi những khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa được khám phá qua từng bài giảng, thì các hoạt động giao lưu lại là không gian để những câu chuyện ấy được chia sẻ trực tiếp. Udval Bat-Erdene, 23 tuổi, đến từ Mông Cổ, hiện là sinh viên năm thứ tư ngành Sư phạm Tiếng Anh tại Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội. Sang Việt Nam từ năm 2022 theo diện học bổng Chính phủ, Udval không chỉ tiếp nhận tri thức trong môi trường giáo dục mới mà còn chủ động giới thiệu văn hóa quê hương đến bạn bè Việt Nam và quốc tế. Chị thường xuyên tham gia các sự kiện, lễ hội văn hóa quốc tế tại trường, đồng thời cộng tác, hỗ trợ các hoạt động giao lưu văn hóa của Đại sứ quán Mông Cổ tại Việt Nam. Đây là những dịp để Udval giới thiệu ngôn ngữ, văn hóa Mông Cổ và góp phần tăng cường sự hiểu biết giữa hai nền văn hóa.
Udval chia sẻ:“Việc hỗ trợ Đại sứ quán Mông Cổ trong các lễ hội giao lưu văn hóa cho tôi cơ hội để trở thành câu nối mang những sắc màu đặc trưng của đất nước mình đến với người dân Việt Nam. Bên cạnh đó, bằng cách gần gũi hơn thông qua những mối quan hệ bạn bè, sự gắn kết lại đến từ những chia sẻ cá nhân khiến chúng tôi thật sự muốn tìm hiểu sâu hơn về quê hương của nhau [...] Nhiều người bạn Việt Nam của tôi đã bày tỏ mong muốn được một lần du lịch Mông Cổ”.
Udval còn tham gia những chương trình tập thể cùng sinh viên Việt Nam, chị đặc biệt ghi nhớ kỉ niệm về một chuyến tình nguyện tại tỉnh Thái Nguyên. Những trải nghiệm này đưa chị đến gần hơn với đời sống và con người địa phương, đồng thời tạo điều kiện để chị và những người bạn Việt Nam hiểu nhau qua các hoạt động chung. Udval ấn tượng với sinh viên Việt Nam bởi tinh thần trách nhiệm trong công việc nhóm, sự thân thiện, nhiệt tình và luôn cố gắng, kỷ luật trong học tập của các bạn cùng trường. Udval thể hiện sự tiếc nuối: “Lúc mới tới Hà Nội tôi đã mất một khoảng thời gian dài để thích nghi với thời tiết nóng bức ở đây, và đến giờ tôi vẫn chưa thể làm quen hoàn toàn với kiểu khí hậu nóng ẩm [...] Nhưng thầy cô và bạn bè đã giúp đỡ tôi rất nhiều [...] Chỉ còn mấy tháng nữa chương trình học sẽ kết thúc và tôi sẽ trở về Mông Cổ sau khi tốt nghiệp, thật sự tôi cảm thấy tiếc và nghĩ rằng mình sẽ nhớ Việt Nam rất nhiều”.
Việt Nam trong hành trang trở về
Hành trình học tập tại Việt Nam còn giúp người nước ngoài trải nghiệm một môi trường giáo dục mới. Anh Souliphon Sysomphone, 38 tuổi, cán bộ tỉnh Oudomxay, Lào, hiện là sinh viên ngành Chính trị học tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, chia sẻ: “Việt Nam có môi trường học tập hiện đại, phát triển, văn hóa phong phú và con người rất thân thiện, nghiêm túc và nhiệt huyết [...] So với môi trường đại học tại quê nhà, tôi nhận thấy sinh viên ở đây có nhiều cơ hội làm việc nhóm, thảo luận và giao lưu hơn”. Phương pháp giảng dạy kết hợp lý thuyết với thực hành cùng rất nhiều sự kiện và phong trào sôi nổi tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền mang đến cho anh những góc nhìn mới về giáo dục Việt Nam, trở thành hành trang để sau này trở về phụng sự quê hương.
Những nhịp cầu tri thức không chỉ được hình thành qua bài giảng hay các hoạt động giao lưu, mà còn được bồi đắp từ những trải nghiệm đời thường. Souliphon vẫn nhớ lần đầu đón Tết Nguyên đán cùng bạn bè tại Trường Hữu nghị T78 và dành tình cảm đặc biệt cho ẩm thực Việt Nam, nhất là món bún bò Huế. Andrew cũng thường kể với gia đình về cuộc sống tại Việt Nam, giới thiệu món bún chả khi cùng người thân đến các nhà hàng Việt ở Anh. Ngược lại, anh từng mở cửa hàng đồ ăn vặt kiểu phương Tây tại Việt Nam, đưa ẩm thực quê hương đến gần hơn với thực khách bản địa. Udval cũng vậy, chị tặng cho bạn bè những món quà mang hình ảnh quê hương, giới thiệu cho họ về trang phục truyền thống Mông Cổ, đồng thời mang những món quà lưu niệm như nón lá và câu chuyện về cuộc sống nơi cô học tập về với gia đình, bạn bè ở quê nhà.
Từ một khoảnh khắc nhỏ đến sự thấu hiểu lớn hơn
Ba câu chuyện với những hành trình và trải nghiệm khác nhau cho thấy, mỗi cá nhân đều có thể trở thành một cầu nối, mang theo hiểu biết từ quê hương đến môi trường mới, nhưng cũng để trải nghiệm tại nơi mình học tập và sinh sống làm phong phú thêm góc nhìn của bản thân, mở rộng sự thấu hiểu giữa các cộng đồng mà không làm mất đi bản sắc riêng. Khi những câu chuyện ấy tiếp tục được kể lại trong gia đình, giữa bạn bè hay các mối quan hệ cá nhân, sự kết nối giữa các quốc gia cũng được mở rộng từ những cuộc gặp gỡ rất gần gũi.
Trong thời đại toàn cầu hóa và giao lưu quốc tế ngày càng sâu rộng, những mảnh ghép đời thường của cộng đồng người nước ngoài tại Việt Nam đóng vai trò hạt nhân trong việc đưa các quốc gia đến gần nhau hơn. Bởi sức mạnh của giao lưu quốc tế không chỉ nằm trong những thỏa thuận, chương trình hợp tác lớn, mà còn được vun đắp bởi những con người đang hằng ngày trở thành nhịp cầu kết nối, đưa câu chuyện Việt Nam đến gần hơn với thế giới và thế giới đến gần hơn với Việt Nam.
