Anh N.H.H. đến Phòng khám Nam khoa, Bệnh viện Nhân dân Gia Định trong tình trạng sốt cao, sưng đau tinh hoàn trái. Qua thăm khám, các bác sĩ ghi nhận tinh hoàn trái sưng đau nhưng không có dấu hiệu điển hình của nhiễm khuẩn đường tiết niệu như tiểu buốt hay tiểu rát.
Khai thác bệnh sử cho thấy khoảng một tuần trước đó, người bệnh từng bị sưng đau hai bên tuyến mang tai nhưng cho rằng chỉ là bệnh nhẹ nên không đi khám. Từ các triệu chứng lâm sàng và tiền sử bệnh, bác sĩ nghĩ nhiều đến viêm tinh hoàn do quai bị và chỉ định xét nghiệm kháng thể để xác định nguyên nhân.
Người bệnh được điều trị triệu chứng bằng thuốc hạ sốt, giảm đau, nâng đỡ bìu, theo dõi sát diễn tiến bệnh và hỗ trợ nâng cao thể trạng. Sau khi ổn định, anh được hẹn tái khám và đánh giá tinh dịch đồ trong giai đoạn tiếp theo.
“Tôi đã có một con và vẫn mong muốn sinh thêm bé thứ hai. Khi nghe bác sĩ giải thích quai bị có thể ảnh hưởng đến tinh hoàn và khả năng sinh sản, tôi rất lo lắng. May mắn là được điều trị và hướng dẫn theo dõi kịp thời”, anh H. chia sẻ.
Quai bị không chỉ là bệnh của trẻ em
Theo BS Nguyễn Gia Kỳ, Phòng khám Nam khoa, Khoa Ngoại thận - Tiết niệu, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, quai bị là bệnh truyền nhiễm do virus gây ra, lây lan chủ yếu qua giọt bắn đường hô hấp, nước bọt hoặc tiếp xúc gần với người mắc bệnh.
Nhiều người cho rằng quai bị chỉ xảy ra ở trẻ em, tuy nhiên người trưởng thành chưa từng mắc bệnh hoặc chưa được tiêm vaccine vẫn có nguy cơ nhiễm virus.
Ở giai đoạn đầu, bệnh thường biểu hiện bằng sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau vùng hàm, sau đó xuất hiện tình trạng sưng đau tuyến mang tai. Với nam giới sau tuổi dậy thì, một trong những biến chứng đáng lo ngại nhất là viêm tinh hoàn, thường xuất hiện vài ngày đến một tuần sau đợt sốt hoặc sưng tuyến mang tai.
“Tình trạng sưng đau tinh hoàn sau quai bị không nên xem nhẹ. Người bệnh cần được thăm khám để xác định chính xác nguyên nhân, bởi không phải trường hợp đau tinh hoàn nào cũng do quai bị. Một số bệnh lý cấp cứu như xoắn tinh hoàn nếu chậm trễ có thể gây tổn thương nghiêm trọng, thậm chí mất tinh hoàn”, bác sĩ Gia Kỳ cảnh báo.
Đừng tự đắp lá, uống thuốc truyền miệng
Theo các bác sĩ, hiện chưa có thuốc đặc hiệu tiêu diệt virus quai bị. Điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát triệu chứng như giảm đau, hạ sốt, nghỉ ngơi, uống đủ nước và nâng đỡ bìu khi có viêm tinh hoàn.
Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao kéo dài, đau tinh hoàn tăng nhanh, bìu sưng đỏ nhiều, đau kèm buồn nôn hoặc nôn ói để được loại trừ các tình trạng cấp cứu.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít người vẫn tự điều trị tại nhà bằng các phương pháp dân gian như đắp lá, bôi thuốc truyền miệng, sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc tự ý mua kháng sinh, thuốc kháng viêm. Những cách xử trí này không giúp giải quyết nguyên nhân bệnh, đồng thời có thể khiến người bệnh bỏ lỡ "thời điểm vàng" để phát hiện và điều trị các biến chứng nguy hiểm.
Các chuyên gia khuyến cáo người mắc quai bị nên đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên, hạn chế tiếp xúc gần với người khác, đặc biệt là trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và những người chưa được tiêm vaccine. Đồng thời, không dùng chung ly uống nước, muỗng, khăn mặt hoặc các vật dụng có thể dính nước bọt để tránh lây lan virus.
Đừng đợi đến lúc lo hiếm muộn mới nghĩ đến vaccine
Từ trường hợp của anh H., các bác sĩ nhấn mạnh tiêm chủng vẫn là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa quai bị và các biến chứng liên quan.
Vaccine phòng quai bị hiện thường được sử dụng dưới dạng vaccine phối hợp sởi - quai bị - rubella (MMR), giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh cũng như các biến chứng ở cơ quan sinh sản.
Trẻ em cần được tiêm chủng đầy đủ theo lịch khuyến cáo. Đối với người trưởng thành chưa từng mắc quai bị, chưa tiêm vaccine hoặc không nhớ rõ tiền sử tiêm chủng, nên chủ động trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn và bổ sung miễn dịch khi cần thiết.
“Quai bị là bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa. Đừng để đến khi nam giới bị sưng đau tinh hoàn, lo lắng nguy cơ ảnh hưởng khả năng sinh sản hoặc hiếm muộn mới nghĩ đến vaccine. Tiêm chủng đầy đủ không chỉ bảo vệ bản thân mà còn góp phần bảo vệ cộng đồng”, bác sĩ Gia Kỳ khuyến cáo.
Các chuyên gia cũng lưu ý, với nam giới trong độ tuổi sinh sản, bất kỳ biểu hiện sưng đau tinh hoàn nào cũng cần được thăm khám sớm. Việc chẩn đoán đúng nguyên nhân và điều trị kịp thời không chỉ giúp hạn chế biến chứng mà còn tạo điều kiện theo dõi, bảo vệ sức khỏe sinh sản về lâu dài.
