Yêu cầu cấp bách về tái định hình toàn diện chuỗi giá trị
Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Đào Quang Bính, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam kiêm Tổng Thư ký Tòa soạn Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy, nhận định rằng ngành dầu khí đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử mang tính bắt buộc. Áp lực từ xu hướng chuyển dịch xanh trên toàn cầu đòi hỏi toàn ngành không chỉ làm nhiệm vụ bảo đảm nguồn cung năng lượng thô truyền thống mà phải thay đổi toàn diện cấu trúc phát triển. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tối ưu hóa chuỗi giá trị từ khâu thượng nguồn đến hạ nguồn, tích hợp các giải pháp công nghệ tiên tiến nhằm giảm thiểu dấu chân carbon, đồng thời duy trì đóng góp lớn vào ngân sách và GDP đất nước.
Chia sẻ sâu hơn về thực trạng này dưới góc độ kinh tế vĩ mô, PGS.TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên thô đã không còn phù hợp trong bối cảnh cam kết Net Zero. Theo ông, để thực sự bền vững, ngành dầu khí phải thiết lập một hệ sinh thái tuần hoàn, kết nối chặt chẽ giữa khai thác, chế biến sâu hóa dầu và phát triển năng lượng tái tạo. Việc chậm trễ trong chuyển đổi số và nâng cấp chuỗi liên kết giá trị sẽ làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam ngay trên sân nhà trước làn sóng dịch chuyển dòng vốn xanh toàn cầu.
Chuyển mình mạnh mẽ sang mô hình Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, định hướng chuyển mình của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) trở thành tâm điểm của các phiên thảo luận. Đại diện Petrovietnam cho biết tập đoàn đang rốt ráo thực hiện chiến lược dịch chuyển cơ cấu sản xuất, thay đổi từ một đơn vị khai thác dầu khí thuần túy sang mô hình Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia. Trong mô hình mới này, hoạt động thăm dò và khai thác truyền thống vẫn đóng vai trò nền tảng vững chắc để đảm bảo an ninh năng lượng, nhưng nguồn lợi nhuận thu được sẽ được tái đầu tư mạnh mẽ vào năng lượng sạch như điện gió ngoài khơi, sản xuất hydrogen xanh và amoniac xanh.
Mô hình chiến lược mới hướng đến ba trụ cột then chốt bao gồm năng lượng tái tạo đi kèm nhiên liệu hàng không bền vững, đẩy mạnh mảng công nghiệp hóa chất lọc hóa dầu có giá trị gia tăng lớn, và xuất khẩu dịch vụ kỹ thuật chất lượng cao ra thị trường quốc tế. Các chuyên gia quốc tế tham dự diễn đàn cũng đồng tình rằng đây là lộ trình tất yếu giúp một tập đoàn năng lượng nhà nước bảo toàn tài sản và phát triển vượt bậc trong kỷ nguyên mới, tránh nguy cơ các tài sản dầu khí truyền thống trở thành "tài sản bị mắc kẹt".
Tháo gỡ các nút thắt thể chế và khơi thông nguồn lực đầu tư
Một trong những phần tham luận nhận được nhiều sự quan tâm nhất thuộc về khía cạnh pháp lý và thể chế. TS. Phan Đức Hiếu, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, khẳng định rằng các đổi mới trong khung pháp lý thời gian qua, đặc biệt là các quy định cập nhật của Luật Dầu khí, đã bước đầu tạo ra những hành lang thông thoáng hơn cho nhà đầu tư. Tuy nhiên, để thu hút được các dòng vốn lớn cho cả dự án dầu khí truyền thống lẫn các dự án năng lượng mới, hệ thống pháp luật cần phải đồng bộ hơn nữa, loại bỏ sự chồng chéo giữa Luật Đầu tư, Luật Đất đai và các quy định quản lý chuyên ngành.
Ông Phan Đức Hiếu kiến nghị cơ quan lập pháp và hành pháp cần nhanh chóng ban hành các hướng dẫn chi tiết về cơ chế chia sẻ rủi ro, đấu thầu dự án điện gió ngoài khơi, cũng như khung giá điện, giá khí linh hoạt theo cơ chế thị trường. Điều này đặc biệt quan trọng đối với khâu thượng nguồn khi Việt Nam cần đẩy mạnh tìm kiếm, gia tăng trữ lượng tại các vùng nước sâu, xa bờ và khai thác hiệu quả các mỏ nhỏ cận biên thông qua các chuỗi dự án khí quy mô lớn. Việc minh bạch hóa thủ tục phê duyệt đầu tư sẽ là chìa khóa mở cánh cửa thu hút dòng vốn từ các định chế tài chính quốc tế vốn đang thắt chặt tiêu chuẩn cho vay đối với các dự án nhiên liệu hóa thạch.
Diễn đàn khép lại với sự đồng thuận cao rằng hành trình dịch chuyển năng lượng và tái cấu trúc ngành dầu khí Việt Nam không thể diễn ra trong một sớm một chiều mà cần một chiến lược nhất quán, dài hạn cùng sự đồng hành khăng khít giữa chính phủ, doanh nghiệp và các nhà khoa học. Toàn bộ các kiến nghị, giải pháp mang tính hiến kế tại sự kiện sẽ được ban tổ chức tổng hợp toàn diện để gửi tới các cơ quan có thẩm quyền, làm cơ sở thực hiện cho việc hoạch định chính sách phát triển năng lượng quốc gia trong giai đoạn tiếp theo.
