Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên vươn mình mạnh mẽ với các mục tiêu tăng trưởng kinh tế đầy tham vọng, bài toán năng lượng không đơn thuần chỉ nằm ở việc cung cấp đủ điện để phục vụ sản xuất thông thường. Yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới đã chuyển dịch sâu sắc sang tính bền vững và chứng chỉ xanh, biến năng lượng sạch trở thành một trụ cột chiến lược quyết định vị thế cạnh tranh quốc gia. Thực tế khách quan cho thấy năng lượng tái tạo không phải là gánh nặng chi phí hay một cam kết môi trường mang tính hình thức, mà chính là chìa khóa mở ra dư địa tăng trưởng dài hạn, tạo bệ phóng giúp các doanh nghiệp Việt Nam thâm nhập sâu và khẳng định vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Việt Nam đang kiên định hướng tới mục tiêu trung hòa carbon vào giữa thế kỷ, một lộ trình đòi hỏi sự thay đổi toàn diện từ mô hình tăng trưởng truyền thống dựa trên thâm dụng tài nguyên thô sang một hệ sinh thái năng lượng xanh thúc đẩy mạnh mẽ đổi mới sáng tạo. Áp lực vận hành hệ thống điện quốc gia đang ngày một lớn hơn khi nhu cầu tiêu thụ điện thương phẩm dự kiến sớm chạm mốc 288 tỷ kWh; cùng với đó là sự bùng nổ của các phụ tải tiêu thụ công nghệ cao mới như hệ thống trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và xu hướng điện hóa giao thông đô thị. Dù sở hữu nguồn tiềm năng tự nhiên dồi dào về cả điện mặt trời lẫn điện gió, tiến trình tích hợp nguồn năng lượng tái tạo này vào lưới điện quốc gia vẫn đang vướng phải những điểm nghẽn lớn liên quan đến năng lực truyền tải và sự thiếu hụt các giải pháp lưu trữ năng lượng quy mô lớn.
Để giải quyết bài toán này, TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển đổi tư duy, coi năng lượng sạch là cấu phần lõi của hệ sinh thái tăng trưởng mới. Để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng không và duy trì tăng trưởng kinh tế cao, nhu cầu điện quốc gia cần tăng trưởng liên tục ở mức hai con số mỗi năm. Chia sẻ sâu hơn về áp lực tiêu thụ, bà Nguyễn Thị Thu Huyền đến từ Viện Năng lượng dự báo nhu cầu năng lượng sơ cấp sẽ tăng mạnh, đạt khoảng 110–122 triệu tấn dầu quy đổi vào năm 2030 và tiếp tục tăng cao vào năm 2050 trước sức ép của làn sóng công nghệ cao và giao thông điện hóa. Điều này đòi hỏi hệ thống phải nhanh chóng đa dạng hóa nguồn cung và tăng cường tối đa tính linh hoạt vận hành.
Ở góc độ công nghệ và hạ tầng, PGS.TS Phạm Hoàng Lương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam, chỉ rõ bản chất của chuyển dịch năng lượng là quá trình tái cấu trúc toàn diện hạ tầng kỹ thuật. Việc đầu tư đồng bộ cho hệ thống pin lưu trữ (BESS), phát triển lưới điện thông minh và ứng dụng các nguồn nhiên liệu mới như hydrogen hay ammonia là bước đi không thể đảo ngược. Đồng tình với định hướng này, đại diện doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Thiện từ GG Power, kiến nghị cơ quan quản lý sớm ban hành khung pháp lý rõ ràng cùng cơ chế tín dụng dài hạn cho mảng pin lưu trữ nhằm huy động nguồn lực xã hội. Bên cạnh năng lượng tái tạo, TS. Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, khẳng định điện hạt nhân thế hệ mới và các lò phản ứng mô-đun nhỏ sẽ là giải pháp nền tảng cực kỳ quan trọng, đóng vai trò bệ đỡ vững chắc giúp cắt giảm phát thải sâu cho các ngành công nghiệp nặng.
Nguồn năng lượng bền vững, dòng vốn xanh and nền tảng dữ liệu số đang trở thành bộ ba yếu tố cốt lõi thiết lập nên năng lực cạnh tranh cho mọi doanh nghiệp, đặc biệt là khi các thị trường xuất khẩu lớn liên tục siết chặt quy định về hàng rào thuế carbon và chứng nhận dấu chân sinh thái. Dẫu vậy, hành trình chuyển đổi này vẫn phải đối mặt với bài toán hóc búa về chi phí đầu tư công nghệ ban đầu quá lớn trong khi các cơ chế tài chính xanh vẫn chưa đủ độ hấp dẫn. Tổng hòa các giải pháp mang tính đột phá thời gian tới chính là việc khẩn trương hoàn thiện đồng bộ hành lang pháp lý, nhanh chóng hiện thực hóa cơ chế mua bán điện trực tiếp, khơi thông dòng vốn và kích khích đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống lưu trữ năng lượng hiện đại để đảm bảo hài hòa giữa hai mục tiêu an ninh năng lượng vững chắc và tăng trưởng kinh tế bứt phá.
