Nhà báo Vương Xuân Nguyên tại Hội báo toàn quốc năm 2023.
Phóng viên: Xin chào Nhà báo Vương Xuân Nguyên, rất cảm ơn ông đã dành thời gian cho cuộc trò chuyện này. Thưa ông, ở độ tuổi chín muồi, sau khi đã kinh qua nhiều vị trí công tác quan trọng, nhiều người hiện nay lại chọn việc viết như một điểm tựa tinh thần. Ông nhìn nhận thế nào về xu thế chọn viết để tri ân và giải tỏa tâm tư này của những người đi trước?
Nhà báo Vương Xuân Nguyên: Ở giai đoạn này của cuộc đời, viết không còn là áp lực nghề nghiệp mà là một nhu cầu tự thân. Nhiều người, trong đó có tôi, coi việc viết là quá trình phản tư, nơi các trải nghiệm, những bài học và cả những mất mát được kết nối thành một dòng chảy tư duy logic. Đó là sự chuyển dịch từ hành trình tích lũy sang hành trình phân phối giá trị. Khi đã thấu hiểu nhân sinh, con người không chỉ sống để hưởng thụ mà còn sống để thực hiện nghĩa vụ với cộng đồng. Viết lúc này trở thành sợi dây tri ân cuộc đời, là liệu pháp giải tỏa tâm lý, đồng thời là không gian giao lưu, học hỏi đầy nhân văn giữa các thế hệ.
Phóng viên: Theo ông, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào quá trình sáng tạo nội dung của những người dày dạn kinh nghiệm mang lại những giá trị gì, và đâu là ranh giới để không bị "máy móc hóa" ngòi bút?
Nhà báo Vương Xuân Nguyên: Trí tuệ nhân tạo là một cộng sự logic đắc lực. Với kinh nghiệm của một người làm văn hóa, tôi coi công nghệ này là công cụ hỗ trợ hệ thống hóa luận điểm và kiểm chứng dữ liệu. Tuy nhiên, ranh giới nằm ở chỗ: AI mạnh về cấu trúc nhưng yếu về "hồn cốt". Sự rập khuôn của AI đến từ tính chất "trung bình cộng" của dữ liệu. Để vượt qua điều này, người viết cần sử dụng AI như một trợ lý kỹ thuật, còn bản chất nội dung phải được chắt lọc từ trải nghiệm thực chứng. Những chi tiết đời thường, những rung động sâu sắc mà chỉ người từng trải mới có được, chính là yếu tố tạo nên giá trị độc bản mà không một thuật toán nào có thể thay thế.
Phóng viên: Làm thế nào để duy trì tính khách quan và toàn diện trong bài viết khi chúng ta đang có sự hỗ trợ của một công nghệ vốn có thể mang tính chủ quan hoặc sai lệch về dữ liệu?
Nhà báo Vương Xuân Nguyên: Đây là một câu hỏi rất thực tế. Để đảm bảo tính khách quan, người viết cần áp dụng phương pháp kiểm chứng đa chiều. Đừng bao giờ chấp nhận kết quả đầu ra của AI như một chân lý. Hãy yêu cầu AI cung cấp các góc nhìn đối lập về cùng một vấn đề, từ đó chúng ta thực hiện việc đối chiếu với kiến thức chuyên môn và thực tiễn đời sống. Một bài viết toàn diện là kết quả của việc tổng hợp thông tin từ AI, sau đó lọc qua "lăng kính" tư duy phản biện của con người. Người viết phải giữ vai trò là "biên tập viên quyền lực" – người sàng lọc, kiểm chứng độ xác thực của dữ liệu và đảm bảo tính logic xuyên suốt thay vì sao chép nguyên bản.
Phóng viên: Ông có những "bí quyết" nào để bài viết không bị lệ thuộc vào AI mà vẫn giữ được sức sáng tạo của người làm nghề văn hóa?
Nhà báo Vương Xuân Nguyên: Tôi đúc kết thành ba nguyên tắc sống còn: Thứ nhất, ưu tiên sự nguyên bản của tư duy: Hãy tự mình đặt đề bài, tự lập dàn ý cốt lõi trước khi hỏi AI. Thứ hai, chèn vào bài viết những "điểm chạm thực chứng": Đó có thể là một quan sát thực địa, một cảm nhận cá nhân về một sự kiện văn hóa, hoặc một câu chuyện đời thực mà bạn đã chứng kiến. Công nghệ không thể "sống" thay con người, nên những cảm xúc thực tế chính là "lá chắn" chống lại sự rập khuôn. Thứ ba, kỹ năng tinh chỉnh ngôn ngữ: Hãy cá nhân hóa phong cách viết bằng cách sử dụng những ẩn dụ, những cách diễn đạt mang dấu ấn văn phong của chính bạn. Hãy nhớ, AI tạo ra văn bản, còn con người mới tạo ra tác phẩm.
Phóng viên: Từ góc độ một chuyên gia, ông có lời khuyên cụ thể nào để những người muốn bắt đầu hành trình viết lách trong kỷ nguyên số có thể kết hợp hiệu quả giữa tư duy tự thân và sức mạnh công nghệ?
Nhà báo Vương Xuân Nguyên: Tôi xin chia sẻ: Hãy coi AI là một người đối thoại trí tuệ thay vì một thư ký chép thuê. Trong quá trình viết, hãy tranh luận với nó, yêu cầu nó đưa ra các luận cứ khác nhau, thậm chí là phản bác lại các quan điểm mà nó vừa đưa ra. Chính trong quá trình đối thoại đó, tư duy của người viết được mở rộng và trở nên sắc bén hơn. Sự kết hợp hiệu quả nhất là khi con người dùng trí tuệ và tình yêu thương để điều hướng công nghệ. Viết trong kỷ nguyên số không phải là chạy đua với tốc độ của máy, mà là dùng công nghệ để truyền tải thông điệp nhân văn một cách minh bạch, khách quan và hiệu quả nhất.
Phóng viên: Giá trị cuối cùng mà những bài viết được chắt lọc từ cả vốn sống và trí tuệ nhân tạo hướng tới là gì, thưa ông?
Nhà báo Vương Xuân Nguyên: Giá trị cuối cùng là di sản tinh thần. Khi chúng ta kết hợp được sự chuẩn xác của công nghệ với sự tử tế của con người, mỗi bài viết sẽ vượt lên trên sự thông tin đơn thuần để trở thành một phần của tri thức nhân loại. Đó là di sản được tạo ra từ sự kết hợp giữa bàn tay, khối óc và công cụ thời đại, nhằm góp phần làm cho cuộc sống trở nên thấu cảm hơn. Chừng nào chúng ta còn viết với lòng tri ân và sự nghiêm cẩn trong tư duy, chừng đó chúng ta vẫn đang thực sự sống và góp phần xây dựng một cộng đồng văn hóa phát triển bền vững.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Nhà báo Vương Xuân Nguyên đã dành thời gian chia sẻ những quan điểm vô cùng sâu sắc và giá trị ngày hôm nay.
