Khoản tiết kiệm tích lũy nhiều năm và một nhu cầu chi tiêu bất ngờ xuất hiện đúng vào lúc sổ chưa đến kỳ đáo hạn. Phản xạ tự nhiên của phần lớn người gửi tiết kiệm là rút trước hạn để giải quyết nhu cầu trước mắt. Tuy nhiên, quyết định này không phải lúc nào cũng là lựa chọn tối ưu về mặt tài chính, đặc biệt khi so sánh với các giải pháp vay ngắn hạn hiện có trên thị trường.
Theo quy định tại Điều 5, Thông tư 04/2022/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, trường hợp khách hàng rút trước hạn toàn bộ tiền gửi, tổ chức tín dụng chỉ được áp dụng mức lãi suất tối đa bằng lãi suất tiền gửi không kỳ hạn thấp nhất tại thời điểm rút. Hiện nay theo quy định, mức lãi suất tối đa áp dụng cho tiền gửi không kỳ hạn và tiền gửi có kỳ hạn dưới một tháng hiện được ấn định ở mức 0.5%/năm.
Nói cách khác, một sổ tiết kiệm kỳ hạn 12 tháng với lãi suất thỏa thuận trung bình 5% - 6%/năm, có thời điểm trong năm 2025 lên đến 7.5%, nếu bị rút trước hạn dù chỉ một ngày trước khi đáo hạn, phần lớn khoản lãi tích lũy trong suốt thời gian gửi sẽ không còn được giữ nguyên mà bị tính lại theo mức lãi suất không kỳ hạn nói trên. Với một khoản tiết kiệm 100 triệu đồng trở lên, chênh lệch lãi giữa việc giữ đủ kỳ hạn và rút trước hạn có thể lên đến hàng chục triệu đồng, tùy vào thời điểm rút và biểu lãi suất của từng ngân hàng.
Bên cạnh phần lãi bị mất, việc rút tiết kiệm trước hạn còn có thể ảnh hưởng đến các kế hoạch tài chính dài hạn như mua nhà, tích lũy cho hưu trí hoặc chuẩn bị học phí cho con, chỉ vì một nhu cầu chi tiêu mang tính thời điểm.
Bài toán khó: Vay hay rút sổ tiết kiệm?
Có thể hình dung bài toán này qua một ví dụ cụ thể: chị H đang có sổ tiết kiệm 300 triệu đồng, kỳ hạn 12 tháng, lãi suất 5,5%/năm, đã gửi được 6 tháng. Bất ngờ phát sinh nhu cầu cần 50 triệu đồng để xử lý một việc gấp, chị H đứng trước hai lựa chọn: tất toán trước hạn để rút tiền, hay giữ nguyên sổ tiết kiệm và đi vay số tiền cần thiết.
Nếu chọn tất toán sổ trước hạn, toàn bộ 300 triệu đồng chỉ được tính lãi không kỳ hạn (khoảng 0,5%/năm) cho 6 tháng đã gửi, thay vì mức 5,5% đã cam kết ban đầu. Riêng khoản chênh lệch lãi suất này đã khiến chị H mất đi khoảng 7,5 triệu đồng. Sau đó, nếu gửi lại 250 triệu đồng còn lại cho 6 tháng cuối theo đúng lãi suất 5,5%, tổng số lãi chị nhận được trong cả năm chỉ vào khoảng 7,5 triệu đồng - thấp hơn nhiều so với mức 16,5 triệu đồng nếu sổ tiết kiệm được giữ nguyên đến khi đáo hạn. Nói cách khác, việc tất toán trước hạn khiến chị H thiệt hại gần 9 triệu đồng.
Ngược lại, nếu chị H chọn giữ nguyên sổ tiết kiệm và vay 50 triệu đồng bên ngoài với lãi suất giả định 20%/năm trong 6 tháng còn lại, chi phí lãi vay chỉ khoảng 5 triệu đồng, trong khi sổ tiết kiệm 300 triệu đồng vẫn tiếp tục sinh lãi đầy đủ theo đúng cam kết ban đầu. Như vậy, với phương án này sau khi trừ chi phí vay, lãi tiết kiệm còn lại vẫn mang về cho chị khoảng 11,5 triệu đồng.
Phép so sánh cho thấy một nghịch lý rất thực tế: đi vay với lãi suất cao gấp nhiều lần lãi suất tiết kiệm đôi khi vẫn có lợi hơn là rút tiền tiết kiệm trước hạn. Trong trường hợp của chị H, phương án vay giúp tiết kiệm gần 4 triệu đồng so với việc tất toán sổ, đồng thời vẫn bảo toàn được khoản tiền gửi ban đầu với mức lãi suất đã thỏa thuận. Đây cũng là lý do vì sao trước khi quyết định rút tiết kiệm trước hạn, người gửi tiền nên đặt lên bàn cân cả hai phương án, thay vì mặc định rằng tất toán sổ luôn là lựa chọn đơn giản và ít tốn kém nhất.
Nguyên tắc đơn giản để cân nhắc là: nếu chi phí lãi vay thấp hơn phần lãi tiết kiệm bị mất khi rút trước hạn, việc giữ nguyên sổ tiết kiệm và sử dụng một giải pháp tài chính song song sẽ giúp tối ưu tổng chi phí.
Ngoài yếu tố chi phí, tốc độ giải ngân cũng là điểm đáng cân nhắc. Những nhu cầu tài chính khẩn cấp như viện phí, sửa chữa nhà cửa hay học phí phát sinh thường đòi hỏi có tiền trong ngày, thậm chí chỉ sau vài giờ. Việc tất toán sổ tiết kiệm trước hạn có thể cần thời gian để ngân hàng xử lý và ràng buộc bởi giờ làm việc của chi nhánh, trong trường hợp tất toán sổ tiết kiệm gửi tại quần. Trong khi đó, nhiều sản phẩm tài chính tiêu dùng hiện nay được thiết kế để giải quyết ngay nhu cầu vốn gấp với quy trình tinh gọn và tốc độ giải ngân nhanh chóng. Tiêu biểu như sản phẩm Tiền Mặt Linh Hoạt của FE CREDIT cho phép khách hàng đăng ký trên ứng dụng FE ONLINE, không yêu cầu tài sản bảo đảm và phù hợp với các nhu cầu chi tiêu ngắn hạn từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng.
Quyết định cuối cùng nên được cân nhắc dựa trên ba yếu tố: giá trị khoản chi so với số tiền tiết kiệm, thời gian còn lại đến ngày đáo hạn và khả năng thu xếp nguồn thu nhập để hoàn trả đúng hạn nếu lựa chọn vay ngắn hạn. Khi khoản chi chỉ chiếm một phần nhỏ giá trị sổ, thời gian đáo hạn còn dài và người vay có nguồn thu nhập ổn định, việc giữ nguyên khoản tiết kiệm kết hợp với một giải pháp tài chính ngắn hạn thường giúp tối ưu chi phí và duy trì kế hoạch tài chính dài hạn.
Lời khuyên cho người tiêu dùng
Trước khi đưa ra quyết định, người dùng nên liên hệ trực tiếp với ngân hàng để được tư vấn chính xác về tiền lãi đã đạt được đến hiện tại và mức lãi suất áp dụng khi tất toán trước hạn tại thời điểm cụ thể hoặc kiểm tra lãi suất trên ứng dụng tài chính của ngân hàng, đồng thời so sánh với chi phí lãi vay của giải pháp tài chính đang cân nhắc. Việc đặt hai con số cạnh nhau - lãi tiết kiệm có thể bị mất và chi phí lãi vay phải trả - sẽ giúp dễ dàng đưa ra quyết định chính xác dựa trên dữ liệu thay vì cảm tính.
Việc tận dụng đúng lúc các gói hỗ trợ tài chính không chỉ giúp giải quyết trở ngại trước mắt, mà còn là công cụ bảo vệ tối đa lợi ích từ các khoản đầu tư tích lũy dài hạn. Tuy nhiên, lựa chọn này chỉ thực sự hiệu quả khi người dùng đánh giá đầy đủ chi phí, khả năng trả nợ và lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu cũng như năng lực tài chính của mình.
Nguồn: FE Credit
