Vỉa hè – không gian công cộng quan trọng của đô thị
Với bề dày lịch sử hơn một nghìn năm, Hà Nội sở hữu hệ thống di sản phong phú, những công trình kiến trúc cổ kính, không gian phố cổ đặc trưng, nền ẩm thực đường phố đa dạng và nhịp sống giao thoa giữa truyền thống với hiện đại. Chính những yếu tố ấy đã tạo nên sức hút riêng có của Thủ đô.
Tuy nhiên, bên cạnh vẻ đẹp cổ kính và chiều sâu văn hóa, Hà Nội trong nhiều năm qua cũng phải đối diện với một thực trạng kéo dài: tình trạng lấn chiếm vỉa hè, lòng đường để kinh doanh, buôn bán, đỗ xe trái phép, tập kết hàng hóa diễn ra phổ biến tại nhiều tuyến phố. Đây là một trong những vấn đề đô thị nan giải, không chỉ ảnh hưởng đến mỹ quan thành phố mà còn tác động trực tiếp đến an toàn giao thông, chất lượng sống của người dân và hình ảnh của Thủ đô trong mắt du khách.
Những ngày gần đây, việc thành phố Hà Nội quyết liệt triển khai các giải pháp lập lại trật tự vỉa hè đã mang đến những tín hiệu tích cực. Diện mạo đô thị ở nhiều khu vực trung tâm đang thay đổi theo hướng văn minh, sạch đẹp và ngăn nắp hơn. Điều này không chỉ cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của chính quyền trong quản lý đô thị mà còn mở ra kỳ vọng về một Hà Nội hiện đại, thân thiện và đáng sống hơn.
Trong kết cấu đô thị hiện đại, vỉa hè không đơn thuần là phần phụ của lòng đường. Đây là không gian công cộng dành cho người đi bộ, nơi kết nối các hoạt động xã hội, giao tiếp cộng đồng và góp phần hình thành diện mạo văn hóa đô thị. Ở nhiều quốc gia phát triển, vỉa hè được xem là “bộ mặt” của thành phố. Một vỉa hè thông thoáng, sạch sẽ, có cây xanh, ghế nghỉ, biển chỉ dẫn hợp lý không chỉ giúp người dân thuận tiện di chuyển mà còn tạo cảm giác thân thiện, dễ chịu cho du khách.
Thế nhưng trong nhiều năm, tại không ít tuyến phố của Hà Nội, đặc biệt ở khu vực phố cổ như Hàng Mã, Hàng Đào,…vỉa hè bị lấn chiếm nghiêm trọng. Hàng quán bày bán tràn lan, xe máy dựng kín lối đi, mái che, mái vẩy, biển quảng cáo nhô ra ngoài, thậm chí nhiều nơi biến vỉa hè thành bãi đỗ xe hoặc kho chứa hàng hóa. Hệ quả là người đi bộ không còn không gian di chuyển, buộc phải đi xuống lòng đường, đối diện với nguy cơ tai nạn giao thông. Không gian đô thị trở nên chật chội, lộn xộn, nhếch nhác. Hình ảnh ấy kéo dài đến mức nhiều người vô tình coi đó là điều bình thường, thậm chí là “đặc trưng” của đô thị Việt Nam.
Nhưng rõ ràng, sự lộn xộn không thể là chuẩn mực của một thành phố văn minh. Một đô thị hiện đại không thể để quyền đi bộ – một nhu cầu cơ bản của con người – bị xâm lấn bởi lợi ích cá nhân.
Diện mạo mới nơi phố phường Hà Nội
Nhận diện rõ vấn đề, Ủy n nhân dân các phường đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm chấn chỉnh tình trạng lấn chiếm vỉa hè theo Kế hoạch số 332/KH-UBND ngày 10/12/2025 của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội. Các lực lượng chức năng, gồm: công an, trật tự đô thị, chính quyền cơ sở đồng loạt ra quân xử lý vi phạm tại nhiều “điểm nóng”. Những hành động cụ thể, như: tháo dỡ mái che, mái vẩy sai quy định; giải tỏa bãi giữ xe trái phép; xử lý hàng rong, chợ cóc lấn chiếm; sắp xếp lại phương tiện giao thông; kiểm tra biển quảng cáo sai quy chuẩn,… đã tạo nên những chuyển biến rõ nét.
Bà Nguyễn Thị Loan, người dân sinh sống tại phố Hàng Mã, chia sẻ rằng, thời gian gần đây, lực lượng chức năng thường xuyên kiểm tra các tuyến phố, nhắc nhở người dân chấp hành nghiêm quy định, không được bày bán hàng hóa, lấn chiếm vỉa hè lòng đường. Tthời gian đầu vẫn có một số hộ chưa đồng thuận, song qua quá trình tuyên truyền, nhắc nhở thường xuyên của lực lượng chức năng, người dân đã dần nhận thức được lợi ích lâu dài của việc giữ gìn trật tự vỉa hè. Điều đó cho thấy, quản lý đô thị hiệu quả không thể chỉ dựa trên mệnh lệnh hành chính mà cần xây dựng sự đồng thuận xã hội.
Dạo quanh các tuyến phố trung tâm Hà Nội những ngày này, có thể cảm nhận khá rõ những đổi thay tích cực. Tại khu vực phố cổ, những vỉa hè từng chật kín xe máy, bàn ghế, hàng hóa nay đã thông thoáng hơn đáng kể. Người dân và du khách có thể thoải mái đi bộ, ngắm nhìn kiến trúc cổ, chụp ảnh, trải nghiệm không gian phố mà không phải len lỏi giữa dòng xe hay vật cản. Các hàng xe máy được sắp xếp ngay ngắn, thẳng hàng. Những mái hiên che khuất tầm nhìn trước đây đã được tháo dỡ. Không gian đường phố vì thế trở nên thoáng đãng, gọn gàng hơn.
Một trong những ví dụ rõ nét là tuyến phố Phan Đình Phùng – nơi được xem là một trong những con đường đẹp và lãng mạn nhất Thủ đô với hàng cây sấu cổ thụ xanh mát cùng nhiều công trình kiến trúc Pháp cổ. Trước đây, khu vực này từng thường xuyên ùn ứ do lượng người tập trung chụp ảnh, check-in đông đúc, cộng thêm xe hoa, hàng rong và phương tiện dừng đỗ tràn lan. Sau khi lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, nhắc nhở, tình trạng lấn chiếm đã giảm rõ rệt. Nhờ vậy, tuyến phố không chỉ giữ được vẻ đẹp vốn có mà còn tạo không gian thoải mái hơn cho người dân và du khách. Đây là minh chứng cho thấy khi chính quyền quyết liệt vào cuộc, đồng thời tổ chức thực hiện bài bản và liên tục, việc lập lại trật tự đô thị hoàn toàn có thể đạt hiệu quả.
Tại khu vực phố Hàng Đào nơi tập trung đông du khách mỗi dịp cuối tuần, nhiều du khách quốc tế đã bày tỏ sự hài lòng về diện mạo mới của Hà Nội. Chị Emily, du khách đến từ Pháp, trong lần thứ hai quay lại Hà Nội, chia sẻ rằng chị cảm nhận rõ sự thay đổi: thành phố sạch hơn, đẹp hơn và có tính tổ chức cao hơn trước. Những cảm nhận như vậy có ý nghĩa không nhỏ trong việc xây dựng thương hiệu du lịch đô thị. Một thành phố khiến du khách thấy thoải mái khi đi bộ, khám phá và trải nghiệm sẽ có khả năng giữ chân khách lâu hơn, tăng mức chi tiêu và tạo động lực để họ quay trở lại. Nói cách khác, vỉa hè không chỉ là hạ tầng giao thông mà còn là một phần năng lực cạnh tranh du lịch.
Suy cho cùng, trật tự vỉa hè không chỉ là trách nhiệm của lực lượng chức năng mà còn là câu chuyện văn hóa ứng xử. Một đô thị văn minh được hình thành từ những hành động rất nhỏ: không lấn chiếm không gian công cộng, không đỗ xe tùy tiện, không xả rác bừa bãi, tôn trọng quyền đi bộ của người khác. Nếu mỗi người chỉ coi phần vỉa hè trước cửa nhà là “không gian riêng” để tận dụng tối đa cho lợi ích cá nhân, thì không gian chung sẽ dần bị thu hẹp và mất đi ý nghĩa cộng đồng.
Ngược lại, khi người dân ý thức rằng vỉa hè là tài sản chung, là bộ mặt của thành phố, thì việc giữ gìn trật tự sẽ trở thành nhu cầu tự thân chứ không phải sự ép buộc. Đây cũng chính là thước đo trình độ văn minh đô thị. Hà Nội là bộ mặt của cả nước. Mỗi con phố sạch đẹp, mỗi vỉa hè thông thoáng đều góp phần kể câu chuyện về một Việt Nam đang phát triển, hiện đại và hội nhập.
Dẫu đã có những chuyển biến tích cực, việc lập lại trật tự vỉa hè không thể chỉ là chiến dịch ngắn hạn. Do đó, để kết quả được duy trì bền vững, Hà Nội cần thực hiện đồng thời nhiều giải pháp: tăng cường kiểm tra định kỳ; ứng dụng công nghệ trong quản lý đô thị; quy hoạch hợp lý không gian kinh doanh nhỏ lẻ; phát triển bãi đỗ xe công cộng; đồng thời tiếp tục tuyên truyền để hình thành ý thức tự giác trong cộng đồng.
Những kết quả bước đầu trong công tác lập lại trật tự vỉa hè cho thấy Hà Nội đang đi đúng hướng trong hành trình xây dựng một đô thị văn minh, hiện đại và đáng sống. Một Hà Nội với những tuyến phố sạch đẹp, vỉa hè thông thoáng, giao thông trật tự và cảnh quan hài hòa không chỉ nâng cao chất lượng sống cho người dân mà còn góp phần nâng tầm hình ảnh Thủ đô trong mắt bạn bè quốc tế.
Khi mỗi người dân cùng chung tay giữ gìn trật tự đô thị, Hà Nội sẽ không chỉ đẹp trong một thời điểm hay một chiến dịch, mà đẹp một cách bền vững – xứng đáng là Thủ đô ngàn năm văn hiến, hiện đại và thân thiện.
