Nâng cao vai trò giảng viên, nghệ sĩ Quân đội trong môi trường đào tạo và phục vụ công chúng

Công tác giáo dục, đào tạo của các học viện, nhà trường Quân đội trong những năm qua, đã có nhiều đổi mới tích cực, đồng bộ, toàn diện, thu được một số thành tựu quan trọng, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại. Nổi bật là: hệ thống nhà trường Quân đội từng bước được quy hoạch, nâng cấp về mọi mặt; một số học viện, nhà trường được đầu tư xây dựng theo mô hình nhà trường thông minh, tiếp cận cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư bước đầu đạt kết quả thiết thực. Đẩy mạnh áp dụng phương pháp dạy học tích cực, phát huy tính chủ động, tự giác, sáng tạo của người học, coi trọng rèn luyện kỹ năng thực hành, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, kỹ thuật mô phỏng vào dạy học. Nội dung, chương trình, quy trình đào tạo bảo đảm liên thông, từng bước phù hợp với đặc điểm hoạt động của Quân đội và hệ thống giáo dục quốc dân. Công tác nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận được đẩy mạnh...

 

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác giáo dục, đào tạo trong các nhà trường Quân đội còn một số hạn chế nhất định. Việc đổi mới chương trình, nội dung đào tạo chậm, chưa theo kịp sự phát triển của khoa học công nghệ, vũ khí trang bị và yêu cầu, nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu. Công tác nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục so với mục tiêu đề ra chưa đáp ứng yêu cầu, nhất là ngoại ngữ, công nghệ thông tin. Cơ sở vật chất dạy học mặc dù đã đầu tư, bổ sung, song vẫn còn bất cập, thiếu đồng bộ, v.v...Để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, đến năm 2025 cơ bản xây dựng Quân đội tinh, gọn, mạnh, tạo tiền đề vững chắc phấn đấu năm 2030 xây dựng Quân đội hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, đòi hỏi công tác nhà trường Quân đội và nhiệm vụ giáo dục, đào tạo trong Quân đội tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, toàn diện, “chủ động, quyết liệt và sáng tạo”, tạo sự chuyển biến cơ bản, vững chắc, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, các cơ quan, đơn vị, nhà trường Quân đội.

 

 

Trong sự chuyển biến chung của chất lượng giáo dục và đào tạo tại các trường học trong Quân đội, Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội là môi trường giáo dục có nhiều đặc thù, khi phần lớn giảng viên vừa là chiến sĩ, vừa là nghệ sĩ. Trải qua 68 năm xây dựng, cống hiến và trưởng thành, gắn liền với sự phát triển của Quân đội nhân dân và nền văn hóa nghệ thuật (VHNT) cách mạng, Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội đã có những đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng Quân đội vững mạnh và trở thành cái nôi nuôi dưỡng, đào tạo “Chiến sĩ – Nghệ sĩ” cho toàn Quân. Hiện nay, Nhà trường đã có hơn 40 chuyên ngành đào tạo Văn hóa, Nghệ thuật, Báo chí từ trung cấp, cao đẳng, đại học, đến thạc sĩ đáp ứng tốt yêu cầu đào tạo lực lượng cán bộ, diễn viên, nhân viên cho các đơn vị trong quân đội, đất nước, Quân đội Nhân dân Lào và Quân đội Hoàng gia Campuchia. Từ mái trường Nghệ thuật Quân đội, nhiều thế hệ học viên, sinh viên đã trưởng thành và trở thành các nhạc sĩ, nghệ sĩ, nhà giáo, nhà khoa học có uy tín về văn hóa nghệ thuật, hàng trăm nghệ sĩ được Đảng, Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước, được phong tặng danh hiệu cao quý Nghệ sĩ Nhân dân, Nhà giáo Ưu tú, Nghệ sĩ Ưu tú…

 

Trong những năm tháng ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Nhà trường đã có nhiều đóng góp quan trọng vào công tác đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của các chiến trường, đặc biệt là phong trào "Tiếng hát át tiếng bom" của quân và dân ta trên các mặt trận, cả ở hậu phương và tiền tuyến. Hàng nghìn cán bộ, giảng viên, học viên đã có mặt ở các chiến trường phục vụ bộ đội và nhân dân, có những đồng chí đã anh dũng hy sinh trong khi làm nhiệm vụ. Trong công tác thực hành biểu diễn nghệ thuật giữ vững được định hướng tư tưởng chính trị, có tác dụng tuyên truyền sâu rộng, được đông đảo bộ đội và nhân dân yêu thích, hưởng ứng. Xây dựng và biểu diễn nhiều chương trình nghệ thuật phục vụ các sự kiện chính trị của Đảng, Nhà nước, Quân đội và nhân dân.

 

Trong thời gian tới, để nâng cao vai trò hơn nữa của giảng viên, nghệ sĩ Quân đội nói chung, Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội nói riêng trong môi trường đào tạo và phục vụ công chúng, theo tôi cần tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:

 

Một là, nâng cao đạo đức nghề nghiệp: Đội ngũ giảng viên, nghệ sĩ Quân đội là những “chiến sĩ - nghệ sĩ” hoạt động trên lĩnh vực đào tạo, văn hóa - nghệ thuật của Đảng trong Quân đội, lực lượng quan trọng tiến hành công tác tư tưởng cho bộ đội. Họ là người sáng tạo, lưu giữ, phát triển và đưa đến cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân những tác phẩm văn hóa nghệ thuật cách mạng, giàu bản sắc dân tộc, có tính tư tưởng, tính nhân văn, nhân đạo sâu sắc, góp phần xây dựng đời sống văn hóa, tinh thần của bộ đội ngày càng phong phú, cao đẹp, xây dựng con người mới trong lực lượng vũ trang. Hoạt động của người chiến sĩ - nghệ sĩ là lao động trên lĩnh vực văn hóa, tinh thần; những tác phẩm của họ phản ánh trung thực, sáng tạo hiện thực đời sống xã hội, huấn luyện, chiến đấu của bộ đội bằng ngôn ngữ nghệ thuật - ngôn ngữ của cái đẹp, góp phần bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước, định hướng tư tưởng, thẩm mỹ đúng đắn, vun đắp tình cảm cách mạng cao đẹp, ý chí chiến đấu kiên cường, bền bỉ cho cán bộ, chiến sĩ. Đồng thời, làm lan tỏa lý tưởng sống cao đẹp, vì nhân dân, vì quê hương đất nước, cũng như những sắc màu của cuộc sống huấn luyện, chiến đấu đầy gian khổ, hy sinh nhưng rất đỗi tự hào của người chiến sĩ để nhân dân cùng bạn bè quốc tế hiểu hơn về phẩm chất cao quý “Bộ đội Cụ Hồ” và bản chất, truyền thống vẻ vang của Quân đội ta.

 

Là những chiến sĩ tiên phong trên mặt trận văn hóa - tư tưởng của Đảng trong Quân đội, để hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ, đòi hỏi người chiến sĩ - nghệ sĩ không chỉ có chuyên môn giỏi, tinh thông nghiệp vụ, mà còn phải có đạo đức nghề nghiệp trong sáng, tương xứng với trách nhiệm mà Đảng, Nhà nước, Quân đội giao phó. Thực tế cho thấy, người chiến sĩ - nghệ sĩ càng trung thành, càng khiêm tốn, đam mê, gắn bó với nghề, tắm mình trong đời sống, huấn luyện, chiến đấu của bộ đội,… sẽ là cơ sở để họ không ngừng học hỏi, tích lũy kinh nghiệm, phát triển tài năng, nâng cao uy tín và hiệu quả công việc. Ngược lại, nếu đạo đức nghề nghiệp thiếu chuẩn mực, tự kiêu, tự mãn, xa rời đời sống, huấn luyện, chiến đấu của bộ đội thì không thể có những tác phẩm hay, những “bài ca đi cùng năm tháng”.

 

Để người chiến sĩ - nghệ sĩ hết lòng phục vụ bộ đội, phục vụ nhân dân, xứng đáng với lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”, tôi đồng tình với các nhà nghiên cứu khi cho rằng cần tăng cường giáo dục, bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ này theo những chuẩn mực: "Trung thành, trách nhiệm - Trung thực, sáng tạo - Khiêm tốn, đam mê - Kỷ luật, gắn bó". Đội ngũ giảng viên, nghệ sĩ "vừa hồng, vừa chuyên" không chỉ không vi phạm đạo đức nghề nghiệp, mà còn có phẩm chất chính trị vững vàng, luôn kiên quyết đấu tranh chống mọi biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, tích cực tu dưỡng, rèn luyện, học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách phong cách Hồ Chí Minh; gương mẫu đi đầu trong đấu tranh làm thất bại âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình” của thế lực thù địch trên lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ bộ đội và nhân dân, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

 

Hai là, hoàn thiện chuyên môn, nghiệp vụ: Giảng viên và nghệ sĩ Quân đội phải được đào tạo chuyên sâu và cập nhật kiến thức, kỹ năng và công nghệ mới nhất trong lĩnh vực của họ. Chương trình đào tạo chuyên sâu là một phần quan trọng của việc nâng cao vai trò của giảng viên và nghệ sĩ Quân đội trong môi trường đào tạo và công chúng. Nâng cao hơn nữa trình độ sư phạm, ngoại ngữ, tin học, năng lực ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số vào quá trình giáo dục - đào tạo; thực hiện chuẩn hóa đội ngũ cán bộ, giảng viên trên 2 hướng: tăng số lượng cán bộ, giảng viên có học hàm, học vị; phát huy tinh thần trách nhiệm, đổi mới, sáng tạo, trí tuệ, gương mẫu. Giảng viên và Nghệ sĩ Quân đội tiếp cận nhanh với Chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong quản lý và điều hành, tổ chức thực hiện nghiêm túc nội dung, chương trình kế hoạch, các quy chế, quy định trong giáo dục – đào tạo. Tổ chức hoạt động sáng tác, biểu diễn nghệ thuật, bảo đảm đúng định hướng chính trị, có giá trị tư tưởng nghệ thuật cao, bám sát đời sống văn hóa tinh thần của bộ đội, nhân dân và tình hình thực tiễn xã hội. Nghiên cứu, triển khai đồng bộ các giải pháp bảo đảm tính khoa học, sát thực tế, hiệu quả trong việc thực hiện công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ năng lực chuyên môn, ngoại ngữ, công nghệ, nghiệp vụ sư phạm, quản lý, kinh nghiệm thực tiễn,... cho đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đạt chuẩn theo quy định. Đồng thời, nghiên cứu, vận dụng sáng tạo cơ chế, chính sách để thu hút nhân tài; sử dụng nhân lực đúng khả năng, sở trường, phát huy tối đa năng lực, trình độ của đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý; phấn đấu đạt các tiêu chí đề ra, nhất là nâng cao tỷ lệ cán bộ, giảng viên có trình độ thạc sĩ, tiến sĩ, chức danh giáo sư, phó giáo sư, danh hiệu nhà giáo Nhân dân, nhà giáo Ưu tú và trình độ ngoại ngữ, tin học đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ về giáo dục, đào tạo tình hình mới.

 

Ba là, tăng cường hoạt động nghiên cứu khoa học: Tạo điều kiện để giảng viên và nghệ sĩ Quân đội có thể tham gia vào hoạt động nghiên cứu khoa học, đề xuất những sáng kiến trong hoạt động chuyển môn, tiếp cận các dự án nghiên cứu trong và ngoài quân đội để thúc đẩy sự sáng tạo trong môi trường đào tạo và các hoạt động biểu diễn phục vụ công chúng. Giảng viên và nghệ sĩ Quân đội có nhiều cơ hội truy cập vào các nguồn tài liệu và dữ liệu cần thiết để thực hiện nghiên cứu. Đổi mới quy trình nghiên cứu và sáng tạo tuân theo các quy định đạo đức và luật pháp. Hướng dẫn các quy định về bản quyền và vấn đề liên quan đến nghiên cứu độc lập và khách quan để giảng viên và nghệ sĩ Quân đội công bố và chia sẻ kết quả của nghiên cứu và sáng tạo thông qua bài báo, tạp chí, hội thảo, hoặc các nền tảng trực tuyến. Điều này giúp họ thúc đẩy sự tiến bộ trong lĩnh vực của mình và tạo ra giá trị cho cộng đồng nghiên cứu và công chúng.

 

Bốn là, đổi mới phương pháp dạy học và biểu diễn hiệu quả: Cùng với đổi mới nội dung, chương trình đào tạo, cần tiếp tục đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy chất lượng đào tạo đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội tiến lên hiện đại làm mục tiêu thực hiện. Theo đó, các đơn vị cần lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt việc ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin, kỹ thuật mô phỏng vào công tác giảng dạy; sáng tạo trong áp dụng phương pháp dạy học tích cực để phát huy tính chủ động, tự giác, sáng tạo của học viên; đồng thời, coi trọng việc hướng dẫn, rèn luyện kỹ năng thực hành cho người học, nhất là kỹ năng chỉ huy, làm chủ khí tài, trang bị mới, hiện đại và khả năng tự nghiên cứu, vận dụng linh hoạt, sáng tạo khi thực tiễn có sự thay đổi, phát triển. Đẩy mạnh hoạt động phương pháp, nâng cao chất lượng giảng dạy, kết hợp chặt chẽ giữa trang bị kiến thức mới với truyền thụ kinh nghiệm chiến đấu.

 

Khuyến khích giảng viên, nghệ sĩ Quân đội đổi mới các phương pháp dạy học và biểu diễn hiệu quả, tạo điều kiện học tập tích cực, và tương tác tốt với học sinh, sinh viên hoặc công chúng. Điều này bao gồm việc tạo ra các buổi học thú vị, sử dụng công nghệ giáo dục, và đảm bảo sự tương tác tích cực trong quá trình dạy học. Trước khi bắt đầu bất kỳ buổi giảng dạy nào, giảng viên và nghệ sĩ Quân đội cần xác định rõ mục tiêu học tập cụ thể mà họ muốn học sinh hoặc công chúng đạt được. Mục tiêu này nên được xác định một cách rõ ràng và đo lường được. Chọn phương pháp giảng dạy phù hợp với mục tiêu học tập và đối tượng học. Điều này có thể bao gồm việc sử dụng thảo luận, thực hành, bài giảng, trò chơi, hoặc các hoạt động khác để làm cho quá trình học tập thú vị và hiệu quả. Tạo một môi trường học tập thân thiện và tích cực để tăng cường sự tương tác, hợp tác và thảo luận giữa học sinh, sinh viên hoặc công chúng. Sử dụng một loạt các tài liệu giảng dạy và công cụ học tập để làm cho quá trình học tập phong phú như: sách giáo trình, slide PowerPoint, video, hình ảnh, và các tài nguyên trực tuyến.

 

Năm là, mở rộng hợp tác với cộng đồng: Tạo cơ hội để giảng viên và nghệ sĩ Quân đội hợp tác với cộng đồng địa phương, các tổ chức trong và ngoài quân đội. Điều này có thể thúc đẩy việc chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm, cũng như tạo ra cơ hội học tập và trải nghiệm mới cho học sinh, sinh viên và công chúng.Tổ chức các dự án học tập thực tế, như thực tập, thực địa, hoặc dự án nghiên cứu liên quan đến cộng đồng. Giảng viên và nghệ sĩ Quân đội có thể hướng dẫn học sinh hoặc công chúng tham gia vào các hoạt động này để họ có cơ hội áp dụng kiến thức trong tình huống thực tế. Họ có thể tổ chức các buổi thảo luận hoặc khóa học mở rộng cho cộng đồng để chia sẻ kiến thức và kỹ năng của họ trong các lĩnh vực như giáo dục, nghệ thuật, khoa học, hoặc quản lý. Giảng viên và nghệ sĩ Quân đội có thể làm việc với các tổ chức cộng đồng để thực hiện các dự án liên quan đến giáo dục, nghệ thuật, văn hóa, hoặc phát triển kinh tế; tham gia biểu diễn tại các sự kiện và hoạt động cộng đồng. Tham gia vào các hoạt động xã hội không chỉ là cách giúp giảng viên và nghệ sĩ Quân đội tạo mối quan hệ chặt chẽ với cộng đồng, trau dồi chuyên môn, mà còn đóng góp tích cực vào sự phát triển xã hội.

 

Sáu là, tăng cường kiểm tra đánh giá chất lượng đào tạo: Đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo thực chất là yêu cầu rất quan trọng, là biện pháp và đồng thời cũng là động lực để thúc đẩy các hoạt động giáo dục đạt chất lượng đúng theo quy định; bảo đảm khách quan, trung thực, đúng trình độ, năng lực của người dạy và người học, khắc phục tình trạng chạy theo thành tích. Để đạt hiệu quả, lãnh đạo, chỉ huy các nhà trường Quân đội cùng các cơ quan chức năng cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, phúc tra, kiểm định chất lượng quá trình đào tạo từ quy trình, chương trình, nội dung đến chất lượng dạy - học, tình hình khai thác, sử dụng thiết bị dạy học, v.v. Đẩy mạnh đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp thi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học viên, trọng tâm là nâng cao chất lượng đề thi, kiểm tra; thực hiện đa dạng các hình thức thi, kiểm tra đánh giá kết quả, phù hợp với từng môn học, đối tượng đào tạo. Thường xuyên tổ chức khảo sát, lấy ý kiến phản hồi của người học, các đơn vị trong toàn quân về chương trình, nội dung đào tạo, phương pháp giảng dạy, quản lý, điều hành huấn luyện,... kịp thời rút kinh nghiệm, điều chỉnh, bổ sung vào quy trình giáo dục, đào tạo.

 

Bảy là, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học: Đối với cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học cần trang bị tương xứng với nhiệm vụ giáo dục, đào tạo thời kỳ mới. Các cơ quan chức năng cần nghiên cứu kỹ mục tiêu, yêu cầu xây dựng Quân đội, đặc điểm cụ thể từng đơn vị, tiến hành khảo sát, đánh giá đúng thực trạng, tham mưu cho cấp trên về đầu tư cơ sở vật chất đảo đảm đúng hướng, khoa học. Tập trung hoàn thiện quy hoạch, xây dựng mô hình nhà trường thông minh gắn với chương trình chuyển đổi số quốc gia trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo và xây dựng Chính phủ điện tử trong Bộ Quốc phòng. Hệ thống giảng đường, phòng thí nghiệm, thư viện, thao trường, bãi tập,...cần tiếp tục được rà soát, quy hoạch, đầu tư, bảo đảm đồng bộ, thống nhất, chuẩn hóa, hiện đại hóa. Trong đó, công tác đầu tư xây dựng, mua sắm cơ sở vật chất, phương tiện dạy học phải tiếp cận công nghệ mới, có trọng tâm, trọng điểm, thiết thực, hiệu quả, bảo đảm tính kế thừa, chống đầu tư dàn trải, lãng phí, thất thoát, tiêu cực.