Anh H., 35 tuổi, làm công việc văn phòng, mỗi ngày ngồi trước máy tính khoảng 8-10 tiếng. Gần đây, anh thường cảm thấy vùng bìu nặng vào cuối ngày, kèm đau âm ỉ vùng đáy chậu và mỏi lưng. Khi vợ chồng lên kế hoạch sinh con, anh lo ngại việc ngồi quá nhiều có thể làm giảm chất lượng tinh trùng và ảnh hưởng khả năng sinh sản.
Theo TS.BS.CKII Trà Anh Duy, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men's Health, ngồi lâu khiến cơ thể ít vận động, làm tăng áp lực lên vùng đáy chậu, từ đó ảnh hưởng đến tuần hoàn vùng chậu, bẹn và cơ quan sinh dục. Một số nam giới có thể xuất hiện cảm giác nặng bìu, đau tức tầng sinh môn hoặc làm nặng thêm hội chứng đau vùng chậu mạn tính.
Một yếu tố khác được quan tâm là nhiệt độ vùng bìu. Tinh hoàn cần môi trường có nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt để quá trình sinh tinh diễn ra tối ưu. Việc ngồi liên tục trong thời gian dài, mặc quần quá chật, lái xe nhiều giờ hoặc đặt máy tính xách tay lên đùi có thể làm tăng nhiệt độ vùng bìu.
Nghiên cứu của Sheynkin và cộng sự công bố trên Human Reproduction năm 2005 cho thấy việc sử dụng laptop trên đùi làm tăng đáng kể nhiệt độ bìu do nhiệt từ thiết bị kết hợp với tư thế khép đùi khi ngồi.
Tuy vậy, BS Duy nhấn mạnh nam giới không nên hiểu rằng chỉ cần ngồi nhiều trong một ngày là tinh trùng sẽ yếu ngay. Quá trình sản xuất tinh trùng kéo dài nhiều tuần, do đó những tác động từ lối sống thường tích lũy trong thời gian dài và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác.
Chất lượng tinh trùng chịu tác động từ nhiều yếu tố
Theo các chuyên gia, chất lượng tinh trùng không chỉ phụ thuộc vào thời gian ngồi mà còn liên quan đến tuổi tác, giấc ngủ, căng thẳng, cân nặng, chế độ dinh dưỡng, hút thuốc lá, rượu bia, nội tiết, bệnh lý nền, nhiễm trùng đường sinh dục cũng như các bệnh lý vùng bìu như giãn tĩnh mạch thừng tinh.
Tổng quan của Belladelli và cộng sự đăng trên World Journal of Men's Health năm 2023 cho thấy lối sống ít vận động có liên quan đến sức khỏe sinh sản nam giới, nhưng mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc cường độ vận động, tình trạng thừa cân và chế độ sinh hoạt.
Trong khi đó, tổng quan hệ thống của Sterpi và cộng sự công bố trên Andrology năm 2025 nhận định mối liên hệ giữa thời gian ngồi và chất lượng tinh dịch vẫn chưa hoàn toàn thống nhất. Một số nghiên cứu ghi nhận thời gian ngồi kéo dài có xu hướng liên quan đến giảm nhẹ mật độ tinh trùng, song bằng chứng hiện chưa đủ để khẳng định đây là nguyên nhân trực tiếp.
“Ngồi lâu không phải là bản án đối với khả năng sinh sản nam giới”, BS Duy nói. Theo ông, nếu việc ngồi nhiều đi kèm ít vận động, béo bụng, thiếu ngủ, căng thẳng, tăng nhiệt vùng bìu hoặc giãn tĩnh mạch thừng tinh thì nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản sẽ rõ rệt hơn. Vì vậy, cần đánh giá toàn diện lối sống thay vì chỉ quy trách nhiệm cho chiếc ghế văn phòng.
Khi nào cần đi khám nam khoa?
Các chuyên gia khuyến cáo nam giới nên khám chuyên khoa nếu xuất hiện các dấu hiệu như nặng bìu kéo dài, đau tinh hoàn, đau vùng chậu trên ba tháng, sờ thấy búi tĩnh mạch vùng bìu, tinh hoàn nhỏ, rối loạn cương dương, giảm ham muốn hoặc tinh dịch có bất thường.
Những cặp vợ chồng quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai nhưng sau 12 tháng vẫn chưa có con cũng nên được đánh giá khả năng sinh sản. Nếu người vợ từ 35 tuổi trở lên, thời điểm thăm khám nên rút ngắn còn sau 6 tháng.
BS Duy từng tiếp nhận một bệnh nhân 37 tuổi làm trong lĩnh vực công nghệ, phải ngồi 8-10 tiếng mỗi ngày, ít vận động và tăng vòng bụng. Người này thường xuyên cảm thấy nặng bìu vào cuối ngày, trong khi hai vợ chồng đã gần một năm chưa có con.
Kết quả kiểm tra cho thấy bệnh nhân thừa cân, vòng bụng 94 cm, tinh dịch đồ giảm nhẹ khả năng di động tiến tới của tinh trùng và siêu âm Doppler phát hiện giãn tĩnh mạch thừng tinh trái mức độ nhẹ đến vừa.
Theo bác sĩ, việc ngồi lâu không phải nguyên nhân duy nhất nhưng là yếu tố cần được điều chỉnh cùng với cân nặng, chế độ vận động, giấc ngủ, căng thẳng và điều trị các bệnh lý liên quan nếu có.
Để hạn chế tác động của công việc văn phòng, nam giới nên đứng dậy vận động từ 3-5 phút sau mỗi 45-60 phút làm việc, đi bộ ngắn, giãn cơ vùng hông và lưng, tránh đặt laptop lên đùi, không mặc quần quá bó, ngủ đủ giấc, hạn chế rượu bia và không hút thuốc lá.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo không tự ý sử dụng thuốc tăng chất lượng tinh trùng, testosterone hoặc thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc khi chưa được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.
Theo BS Duy, thay vì quá lo lắng vì đặc thù công việc phải ngồi nhiều, nam giới nên duy trì lối sống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên, kiểm soát cân nặng và chủ động khám nam khoa khi có triệu chứng bất thường hoặc chậm có con. Đây mới là những yếu tố có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe sinh sản lâu dài.
