Lây nhiễm âm thầm, dễ bị bỏ qua
Theo bác sĩ Duy, điều đáng ngại không chỉ nằm ở số ca nhiễm mà còn ở đặc điểm lây nhiễm âm thầm. Nhiều người trẻ cho rằng không có triệu chứng nghĩa là an toàn. Tuy nhiên, HIV có thể tồn tại trong cơ thể một thời gian dài mà không biểu hiện rõ ràng. Người nhiễm vẫn sinh hoạt, làm việc, giao tiếp bình thường và chỉ tình cờ phát hiện khi đi khám vì lý do khác.
Ở góc độ dịch tễ, WHO cho biết nhóm MSM có nguy cơ nhiễm HIV cao hơn nhiều lần so với dân số chung. Dữ liệu giám sát tại TP.HCM cũng ghi nhận phần lớn ca nhiễm mới tập trung ở nhóm này, đặc biệt là người trẻ. Theo bác sĩ Duy, thực tế cho thấy việc kết nối bạn tình ngày càng dễ dàng, nhưng kiến thức và thói quen bảo vệ bản thân lại chưa theo kịp.
Trong thực hành lâm sàng, nhiều bệnh nhân không đến khám vì nghi ngờ HIV mà vì các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác hoặc những triệu chứng rất phổ biến.
Một trường hợp điển hình là hai nam nhân viên văn phòng đi khám sau một lần tiếp xúc nguy cơ. Một người có biểu hiện viêm niệu đạo, người còn lại gần như không có triệu chứng đáng chú ý. Tuy nhiên, khi thực hiện xét nghiệm đầy đủ, một người được xác định dương tính với HIV, nhiều khả năng đã nhiễm từ trước đó. Phản ứng thường gặp trong các trường hợp này là sốc và khó chấp nhận kết quả.
Một trường hợp khác là bệnh nhân nam 19 tuổi đến khám vì sốt nhẹ và nổi hạch bẹn. Kết quả cho thấy bệnh nhân nhiễm HIV, đồng thời mắc viêm gan B. Theo bác sĩ Duy, điều đáng lo không chỉ là độ tuổi mà còn là trạng thái tâm lý: người bệnh giấu kín xu hướng tính dục, thiếu hỗ trợ tinh thần và rơi vào khủng hoảng khi nhận chẩn đoán. Điều này cho thấy HIV không chỉ là vấn đề y học mà còn liên quan đến yếu tố xã hội và tâm lý.
Vì sao người trẻ đối mặt nguy cơ cao?
Theo bác sĩ Duy, có nhiều nguyên nhân dẫn đến nguy cơ gia tăng ở người trẻ trong cộng đồng MSM. Trước hết là việc bắt đầu quan hệ tình dục sớm khi kỹ năng tự bảo vệ còn hạn chế. Bên cạnh đó, các ứng dụng hẹn hò giúp việc tìm bạn tình trở nên nhanh chóng, riêng tư hơn nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ do thiếu thông tin và kiểm soát.
Ngoài ra, nhiều người trẻ vẫn ngại sử dụng bao cao su, ngại xét nghiệm hoặc chưa tiếp cận các biện pháp dự phòng như PrEP (dự phòng trước phơi nhiễm). Không ít trường hợp đánh giá nguy cơ dựa trên cảm tính, chẳng hạn “nhìn có vẻ an toàn”.
Yếu tố kỳ thị cũng góp phần khiến người trẻ trì hoãn việc tiếp cận dịch vụ y tế. Khi phải che giấu bản thân và lo sợ bị đánh giá, họ có xu hướng né tránh xét nghiệm hoặc điều trị, làm tăng nguy cơ phát hiện muộn. Thực tế tại TP.HCM đã ghi nhận các trường hợp rất trẻ trong nhóm MSM, thậm chí từ 15-16 tuổi.
Phòng ngừa thế nào cho hiệu quả?
Theo khuyến cáo của chuyên gia, phòng ngừa HIV cần được thực hiện bằng các biện pháp cụ thể và thực tế. Sử dụng bao cao su đúng cách khi quan hệ tình dục vẫn là biện pháp cơ bản và hiệu quả. Bên cạnh đó, xét nghiệm định kỳ đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm.
Đối với người có nguy cơ cao, PrEP (dự phòng trước phơi nhiễm) là giải pháp hiệu quả nếu sử dụng đúng cách. Trong trường hợp vừa xảy ra hành vi nguy cơ như quan hệ không bảo vệ hoặc rách bao cao su, cần tiếp cận PEP (dự phòng sau phơi nhiễm) càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng 72 giờ.
Bác sĩ Duy cũng nhấn mạnh, không nên chỉ xét nghiệm HIV khi đã có triệu chứng. Người có nguy cơ nên chủ động tầm soát định kỳ, đồng thời kiểm tra các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như giang mai, lậu, chlamydia, viêm gan B, viêm gan C. Thực tế cho thấy HIV thường đi kèm với các bệnh lý này và nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi thăm khám vì bệnh khác.
Theo các chuyên gia, việc nâng cao nhận thức, giảm kỳ thị và chủ động tiếp cận dịch vụ y tế là những yếu tố then chốt để kiểm soát HIV trong cộng đồng MSM hiện nay.
