Từ trăn trở về giá trị hạt gạo quê nhà
Sinh ra và lớn lên tại Mường Vi, Bát Xát, tỉnh Lào Cai, chị Phạm Thị Hảo hiểu rõ giá trị của gạo Séng Cù – một trong những sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của vùng cao. Tuy nhiên, theo chị, chất lượng sản phẩm chỉ là điều kiện cần; để hạt gạo thực sự mang lại thu nhập tốt cho người sản xuất, bài toán tổ chức sản xuất, xây dựng thương hiệu và thị trường phải được giải quyết đồng bộ.
Trước đây, việc tiêu thụ lúa gạo của người dân còn phụ thuộc nhiều vào thương lái, sản xuất phân tán, giá trị gia tăng chưa cao. Đây cũng là điều khiến chị Hảo trăn trở. Từ mong muốn xây dựng thương hiệu cho sản phẩm quê hương, chị quyết định rời công việc Nhà nước, thành lập HTX Nông nghiệp Hảo Anh và lựa chọn hướng đi là tổ chức lại sản xuất, hình thành vùng nguyên liệu gắn với chế biến và tiêu thụ.
“Muốn xây dựng thương hiệu thì trước hết phải làm cho sản phẩm có chất lượng ổn định, sản xuất có tổ chức và người nông dân phải được hưởng lợi từ chính giá trị mình tạo ra”, chị Hảo chia sẻ.
Theo hướng này, HTX không chỉ dừng ở việc thu mua rồi đưa sản phẩm ra thị trường, mà trực tiếp hướng dẫn, tổ chức sản xuất theo quy trình thống nhất. Các hộ tham gia liên kết từng bước được định hướng sản xuất an toàn, giảm phụ thuộc vào vật tư đầu vào và hướng tới quy trình sản xuất hữu cơ.
Cùng với vùng nguyên liệu, HTX chú trọng các khâu sơ chế, chế biến, đóng gói và tiêu thụ. Việc nâng chất lượng sau thu hoạch được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để chuyển từ bán lúa, gạo thô sang khai thác tốt hơn giá trị của sản phẩm.
387 ha vùng nguyên liệu, tạo sinh kế cho nông dân
Sau quá trình xây dựng và mở rộng liên kết, HTX Nông nghiệp Hảo Anh đã hình thành vùng nguyên liệu Séng Cù Mường Vi khoảng 387 ha, sản lượng đạt khoảng 260 tấn/năm, hiệu quả kinh tế khoảng 8 tỷ đồng/năm.
Đằng sau những con số này là sự tham gia của các hộ nông dân trong vùng. HTX hiện tạo việc làm cho 100 hộ gia đình, trong đó đặc biệt chú trọng hỗ trợ phụ nữ địa phương. Khoảng hơn 80 phụ nữ đang được HTX hỗ trợ, tạo việc làm và thêm cơ hội tăng thu nhập. Với nhiều gia đình vùng cao, đây không chỉ là nguồn thu bổ sung mà còn góp phần giúp phụ nữ chủ động hơn trong phát triển kinh tế hộ.
Chị Hảo chia sẻ, liên kết sản xuất chỉ có thể duy trì lâu dài khi lợi ích của người nông dân được bảo đảm. Các thành viên tham gia sản xuất theo sự phân công, được hưởng thù lao tương xứng với công sức đóng góp; lợi nhuận được phân phối công khai, minh bạch.
Cách làm này giúp người dân nhìn rõ hơn mối liên hệ giữa chất lượng sản phẩm, hiệu quả sản xuất và thu nhập của chính mình. Khi quyền lợi được gắn với vùng nguyên liệu, người dân cũng có thêm động lực duy trì chất lượng và gắn bó lâu dài với HTX.
Ứng dụng kỹ thuật, nâng giá trị sau thu hoạch
Sản xuất nông nghiệp vùng cao đang đứng trước nhiều sức ép, từ chi phí vật tư tăng, thời tiết diễn biến khó lường đến những biến động của thị trường. Vì vậy, theo chị Hảo, nếu chỉ dựa vào phương thức canh tác truyền thống thì khó nâng cao giá trị sản phẩm.
HTX từng bước đưa khoa học kỹ thuật vào sản xuất, điều tiết thời vụ, rải vụ nhằm chủ động hơn về nguồn nguyên liệu và thị trường. Vùng sản xuất được định hướng theo quy trình an toàn, đồng thời các khâu sau thu hoạch được đầu tư nhằm kiểm soát tốt hơn chất lượng sản phẩm.
Đặc biệt, HTX chú trọng đầu tư dây chuyền sơ chế, chế biến và đóng gói. Đây được xem là bước quan trọng để hạn chế tình trạng sản phẩm phải tiêu thụ ngay sau thu hoạch, đồng thời nâng chất lượng và kéo dài thời gian bảo quản.
Song song với sản xuất, HTX đẩy mạnh quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số, mạng xã hội và thương mại điện tử; tăng cường liên kết với các HTX, đơn vị phân phối để mở rộng thị trường.
Đến nay, sản phẩm gạo Séng Cù Mường Vi và gạo lứt Séng Cù Mường Vi đều đạt chứng nhận OCOP 4 sao. Đây là bước tiến quan trọng trong quá trình chuẩn hóa sản phẩm, xây dựng thương hiệu và đưa đặc sản địa phương tiếp cận rộng hơn với thị trường.
Từ vùng nguyên liệu đến thương hiệu nông sản
Ngày 4/9/2026, chị Phạm Thị Hảo là một trong 3 nông dân của Lào Cai được trao tặng danh hiệu “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm Đổi mới” năm 2026 và là một trong 96 nông dân Lào Cai xuất sắc năm 2026. Danh hiệu là sự ghi nhận đối với những nỗ lực của cá nhân chị Hảo, đồng thời phản ánh hiệu quả của hướng phát triển kinh tế nông nghiệp dựa trên liên kết sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu và nâng cao giá trị nông sản.
Điều đáng chú ý trong câu chuyện của HTX Nông nghiệp Hảo Anh không chỉ nằm ở quy mô 387 ha vùng nguyên liệu. Quan trọng hơn là cách tổ chức sản xuất đang từng bước thay đổi: từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết vùng nguyên liệu; từ tiêu thụ sản phẩm thô sang sơ chế, chế biến; từ phụ thuộc vào thị trường truyền thống sang chủ động xây dựng thương hiệu và tìm kiếm đầu ra.
Với chị Hảo, hành trình phát triển gạo Séng Cù Mường Vi đạt chuẩn OCOP vẫn còn nhiều việc phải làm. Chất lượng sản phẩm, quy mô vùng nguyên liệu, thị trường tiêu thụ và khả năng nâng cao giá trị cho người sản xuất vẫn là những bài toán cần tiếp tục giải quyết.
Nhưng từ những thửa ruộng vùng cao hôm nay, một chuỗi giá trị đang từng bước được hình thành. Ở đó, hạt gạo không còn chỉ được tính bằng sản lượng, mà bằng giá trị tạo ra sau mỗi vụ mùa; người nông dân không chỉ là người sản xuất nguyên liệu mà trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị nông sản.
Với người Mường Vi, Séng Cù không đơn thuần là một giống lúa. Đó còn là sản phẩm gắn với đất đai, tập quán canh tác và sinh kế của người dân địa phương. Khi chất lượng được kiểm soát, thương hiệu được xây dựng và thị trường được mở rộng, giá trị của hạt gạo cũng có cơ hội trở lại nhiều hơn với người trồng lúa.
Từ vùng nguyên liệu 387 ha, câu chuyện của Séng Cù Mường Vi đang được viết tiếp theo hướng đó: không chỉ sản xuất nhiều hơn, mà phải tạo ra giá trị cao hơn và sinh kế bền vững hơn cho nông dân.
