Từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh thu hơn 122.300 tấn chè búp tươi, giá bán bình quân khoảng 6.500 đồng/kg, doanh thu ước đạt gần 795 tỷ đồng. Đáng chú ý, những sản phẩm như chè hữu cơ, chè cổ thụ có giá trị cao hơn nhiều lần so với chè nguyên liệu thông thường. Điều đó cho thấy dư địa để nâng thu nhập từ cây chè vẫn còn khá lớn.
Từ nương chè sạch đến vùng nguyên liệu chất lượng
Đằng sau những vùng chè hữu cơ hôm nay là một quá trình thay đổi không dễ dàng trong cách nghĩ, cách làm của người trồng chè. Cùng với ngành nông nghiệp, hệ thống khuyến nông đã kiên trì hướng dẫn người dân từ khâu chăm sóc, sử dụng vật tư phù hợp, quản lý sâu bệnh đến thu hái, sơ chế và bảo quản.
Điều quan trọng không chỉ là giảm phân bón hóa học hay thuốc bảo vệ thực vật. Sản xuất chè theo hướng hữu cơ, an toàn đòi hỏi người dân thay đổi cả quy trình canh tác, chú trọng đất, cây, thời điểm thu hái và chất lượng nguyên liệu ngay từ đầu.
Toàn tỉnh hiện có hơn 2.340 ha chè hữu cơ, tập trung tại một số vùng như Bản Liền, Phình Hồ, Sơn Lương, Văn Chấn... Những con số ấy phản ánh rõ hơn sự chuyển biến trong nhận thức và tập quán sản xuất của người dân.
Từ những nương chè được chăm sóc theo quy trình chặt chẽ, chất lượng nguyên liệu từng bước được nâng lên. Đây cũng là tiền đề để sản phẩm chè đi xa hơn, thay vì chỉ dừng lại ở khâu bán búp tươi.
Không chỉ bán búp chè tươi
Giá trị của cây chè không nằm riêng ở sản lượng thu hái. Trên địa bàn tỉnh, các cơ sở chế biến đã phát triển nhiều dòng sản phẩm như trà xanh, trà đen, ô long, bạch trà, hồng trà... Công nghệ chế biến được đầu tư, mẫu mã từng bước cải tiến, cùng với việc xây dựng thương hiệu và truy xuất nguồn gốc. Đó là bước chuyển từ bán nguyên liệu sang bán sản phẩm có giá trị gia tăng.
Trong quá trình này, khuyến nông không chỉ chuyển giao kỹ thuật trên nương chè mà còn hướng người dân, hợp tác xã đến cách tổ chức sản xuất phù hợp với yêu cầu của thị trường. Khi vùng nguyên liệu được quản lý tốt, chất lượng ổn định, việc liên kết với doanh nghiệp và mở rộng đầu ra cũng thuận lợi hơn.
Với người trồng chè, ý nghĩa của thay đổi ấy rất rõ: cùng một diện tích đất, nếu sản phẩm đạt chất lượng cao hơn và được chế biến tốt hơn, giá trị thu về cũng có thể tăng lên.
Thị trường rộng hơn, yêu cầu cũng cao hơn
Chè Lào Cai hiện đã được xuất khẩu sang một số thị trường như Trung Đông, châu Âu, Mỹ, Canada, Đài Loan và Trung Quốc. Thị trường càng rộng, yêu cầu đối với vùng nguyên liệu và sản phẩm càng chặt chẽ.
Một sản phẩm muốn đi xa không chỉ cần chất lượng tốt mà còn phải có nguồn nguyên liệu ổn định, quy trình sản xuất được kiểm soát và nguồn gốc rõ ràng. Vì vậy, câu chuyện của cây chè ngày nay không còn nằm riêng trên nương, mà kéo dài từ sản xuất, thu hái, chế biến đến tiêu thụ.
Đây cũng là phần việc mà ngành nông nghiệp và hệ thống khuyến nông tiếp tục đồng hành cùng người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Từ chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, xây dựng vùng nguyên liệu đến hướng dẫn sản xuất an toàn, kết nối các khâu trong chuỗi, mục tiêu cuối cùng là tạo ra sản phẩm phù hợp với thị trường và giúp người trồng chè hưởng lợi nhiều hơn từ giá trị sản phẩm.
Những nương chè hữu cơ vì thế không chỉ mang ý nghĩa về một phương thức canh tác sạch. Nếu được gắn với chế biến, thương hiệu và thị trường, đó có thể trở thành nền tảng để hình thành những sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Nâng giá trị thay vì chỉ tăng diện tích
Thời gian tới, Lào Cai tiếp tục phát triển cây chè theo hướng nâng chất lượng và giá trị, tập trung vào chè vùng cao, chè cổ thụ, các giống chè đặc sản; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất, chế biến, xây dựng thương hiệu và liên kết tiêu thụ.
Với cây chè, bài toán đặt ra không còn đơn thuần là trồng thêm bao nhiêu hecta hay thu được bao nhiêu tấn búp tươi. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để mỗi kg chè tạo ra nhiều giá trị hơn cho người trồng.
Gần 795 tỷ đồng doanh thu là kết quả đáng ghi nhận. Nhưng phía sau con số ấy là một hướng đi đang dần rõ nét: xây dựng vùng nguyên liệu chất lượng, nâng tiêu chuẩn sản phẩm, tăng khả năng chế biến và mở rộng liên kết với doanh nghiệp, thị trường.
Khi người trồng chè được đồng hành từ kỹ thuật sản xuất đến tổ chức liên kết và tiêu thụ, mỗi nương chè không chỉ tạo ra sản lượng mà còn tạo thêm giá trị. Từ những búp chè trên vùng đất Lào Cai, một chuỗi sản xuất theo hướng chất lượng, bền vững đang từng bước hình thành, góp phần nâng thu nhập và giữ sinh kế ổn định cho người dân ngay trên quê hương mình.
