Nhờ được trồng trong điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu đặc thù cùng kinh nghiệm canh tác lâu năm của người dân địa phương quả vải nơi đây mang những đặc trưng vượt trồi về chất lượng và hương vị. Quả vải có màu đỏ hồng quanh cuống, phần chóp quả màu vàng xanh, với vị ngọt chua vừa; hàm lượng đường tổng số đạt từ 11,6% đến 15,6% và hàm lượng vitamin C từ 12,7 mg/100g đến 24,1 mg/100g. Đặc biệt, thời điểm thu hoạch tập trung từ ngày 15/5 đến 15/6 dương lịch hàng năm – sớm hơn hai đến ba tuần so với vải chính vụ, tạo lợi thế cạnh tranh vượt trội trên thị trường.
Trên cơ sở những giá trị đặc thù đó, Cục Sở hữu trí tuệ đã chính thức ban hành Quyết định số 530/QĐ-SHTT ngày 18 tháng 9 năm 2026 về việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lí số 00157 cho sản phẩm vải chín sớm mang chỉ dẫn địa lí “Tân Yên”. Trong đó, Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Bắc Ninh là tổ chức quản lý chỉ dẫn địa lí, và khu vực địa lí được bảo hộ bao gồm các xã Phúc Hòa, Nhã Nam và Tân Yên.
Văn bằng bảo hộ này không chỉ là sự ghi nhận của Nhà nước đối với danh tiếng và tính chất đặc thù của trái vải chín sớm Tân Yên, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc vận hành một hệ thống công cụ quản lý đồng bộ. Để chỉ dẫn địa lí không chỉ dừng lại ở tấm văn bằng hình thức mà thực sự trở thành đòn bẩy kinh tế, nâng cao thu nhập cho người dân, tổ chức quản lý đã xây dựng bộ công cụ quản lý chỉ dẫn địa lí “Tân Yên” chặt chẽ, tạo hành lang kỹ thuật và pháp lý nhằm minh bạch cho toàn bộ chuỗi giá trị.
Người dân thi đua sản xuất trên những vườn vải địa phương
Hệ thống công cụ quản lý vận hành bao gồm: Quy chế quản lý chỉ dẫn địa lí; Quy định về thủ tục ghi nhận quyền sử dụng; Quy chế quản lý, sử dụng tem, nhãn, bao bì; Quy trình kỹ thuật canh tác, thu hoạch, bảo quản; và Quy chế kiểm soát nguồn gốc, chất lượng sản phẩm.
Điểm nổi bật trong bộ nhận diện thương hiệu và tem nhãn truy xuất nguồn gốc là logo chỉ dẫn địa lí đã được thiết kế độc quyền với hình tượng trái vải U Hồng chín mọng, cùng dòng chữ nhận diện rõ nét “VẢI CHÍN SỚM – TÂN YÊN – BẮC NINH”. Sản phẩm bán ra thị trường sẽ được dán tem, nhãn chỉ dẫn địa lí lên bao bì có tích hợp mã QR truy xuất nguồn gốc điện tử, liên kết trực tiếp đến từng mã số vùng trồng, cơ sở sản xuất và thời gian thu hoạch. Điều này giúp người tiêu dùng dễ dàng, phân biệt sản phẩm vải chín sớm Tân Yên chính hiệu với các sản phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ, kém chất lượng trên thị trường.
Để được cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lí “Tân Yên” và mã vùng trồng, các hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất phải có địa chỉ nằm trong vùng địa lí được bảo hộ; đồng thời cam kết tuân thủ quy trình canh tác sản phẩm mang chỉ dẫn địa lí. Hồ sơ đăng ký sẽ được nộp qua UBND cấp xã để thẩm định trước khi Sở Khoa học và Công nghệ thẩm định chuyên môn và chính thức cấp quyền sử dụng.
Giới thiệu đặc sản quả vải chín sớm Tân Yên đầu mùa tới du khách
Nhằm đảm bảo tính minh bạch, hệ thống kiểm soát chất lượng sản phẩm mang chỉ dẫn địa lí “Tân Yên” được vận hành theo các cấp độ chặt chẽ:
Hệ thống kiểm soát bên ngoài: Do các cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh (Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Công thương, Sở Nông nghiệp và Môi trường…) thông qua việc cấp quyền, quản lý tem nhãn, xây dựng chính sách hỗ trợ và tổ chức thanh kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất.
Hệ thống kiểm soát tại địa phương và nội bộ: UBND các xã trong vùng bảo hộ chỉ đạo các đơn vị chuyên môn (Phòng Kinh tế, Trung tâm cung ứng dịch vụ sự nghiệp công…) trực tiếp nhận hồ sơ, giám sát vùng trồng và bảo vệ thương hiệu trên địa bàn. Song song đó, các hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất đóng vai trò trong việc tự giám sát: lập danh sách thành viên, quản lý lượng tem nhãn cấp phát và đối chiếu sản lượng bán ra thực tế phù hợp với năng lực vùng trồng, tuân thủ ghi nhật ký sản xuất, thực hiện đúng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, cam kết không pha trộn vải ngoài vùng chỉ dẫn địa lí và chủ động phát hiện hành vi vi phạm nhãn hiệu.
Việc thiết lập văn bằng bảo hộ chỉ dẫn địa lý “Tân Yên” khẳng định về mặt pháp lý đối với giá trị đặc thù và danh tiếng của sản phẩm vải chín sớm giống U Hồng tại vùng trồng (thuộc địa bàn huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang trước đây), nay thuộc phạm vi quản lý của thành phố Bắc Ninh. Để văn bằng này thực sự trở thành đòn bẩy kinh tế và “tấm khiên” pháp lý bảo vệ người trồng vải trước nạn gian lận thương mại, các chủ thể tham gia cần duy trì nghiêm ngặt kỷ luật thị trường, kiểm soát chặt chẽ mã số vùng trồng và nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc. Bên cạnh đó, hành lang pháp lý này còn là bệ phóng mở đường cho nông sản hiện diện rộng rãi tại các chuỗi siêu thị lớn trong nước và chinh phục các thị trường xuất khẩu đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe như Nhật Bản, Hoa Kỳ, Úc hay EU. Để gia tăng giá trị bền vững, chiến lược phát triển sản phẩm cần được đặt trong mối quan hệ biện chứng với mô hình kinh tế nông thôn gắn liền với du lịch sinh thái và công nghiệp văn hóa. Sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất trong việc thực thi nghiêm túc bộ công cụ quản lý chính là nhân tố quyết định. Thông qua đó, thương hiệu vải chín sớm Tân Yên không chỉ tối ưu hóa giá trị thương mại mà còn định vị thành một chủ thể mang giá trị văn hóa biểu tượng, gìn giữ trọn vẹn hương sắc bền lâu và chất lượng vượt trội trên trường quốc tế.
