Xương sống của hệ thống: Tổ chức thủy lợi cơ sở
Theo quy định mới, các công trình thủy lợi nhỏ và nội đồng sẽ được giao trực tiếp cho tổ chức thủy lợi cơ sở quản lý và khai thác. Đây là mô hình nhằm xã hội hóa công tác thủy lợi, gắn trách nhiệm của người hưởng lợi với việc bảo vệ hạ tầng nông nghiệp.
Đáng chú ý, Thông tư đề cao tính dân chủ khi quy định: Loại hình tổ chức và phương thức quản lý chỉ được quyết định khi có ít nhất 75% thành viên đồng thuận. Các tổ chức này hoạt động dưới hình thức Hợp tác xã hoặc tổ chức dân sự, với điều lệ được trên 50% thành viên thông qua và phải có xác nhận của UBND cấp xã. Toàn bộ những người sử dụng dịch vụ thủy lợi tại địa phương đều nghiễm nhiên là thành viên, tạo nên một cộng đồng cùng trách nhiệm.
Linh hoạt phương thức vận hành và khai thác
Thông tư 08/2026/TT-BNNMT mở ra cơ chế linh hoạt trong vận hành. Nếu không trực tiếp quản lý, tổ chức thủy lợi cơ sở có quyền lựa chọn các đơn vị, cá nhân khác thông qua hình thức giao quản lý hoặc đấu thầu.
Tuy nhiên, để tránh tình trạng buông lỏng hoặc độc quyền, quy định nêu rõ:
- Về năng lực: Tổ chức, cá nhân được thuê phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật về khai thác thủy lợi.
- Về thời hạn: Các hợp đồng thuê quản lý, khai thác không được kéo dài quá 5 năm, nhằm đảm bảo tính cạnh tranh và cơ hội điều chỉnh định kỳ.
Minh bạch hóa kế hoạch tưới tiêu và bảo trì
Một trong những điểm mới mang tính đột phá là yêu cầu sự tham gia của người dân vào quá trình lập kế hoạch. Mọi phương án cấp, tưới, tiêu hay thoát nước đều phải được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của người sử dụng và phù hợp với đặc thù mùa vụ của địa phương.
Tổ chức thủy lợi cơ sở có trách nhiệm:
- Thông báo công khai: Lịch trình điều tiết nước phải được gửi đến tận tay người dân.
- Đánh giá chất lượng: Sau mỗi vụ sản xuất, phải thực hiện theo dõi hiệu quả và đánh giá mức độ hài lòng về dịch vụ.
- Bảo vệ công trình: Xây dựng phương án bảo vệ nghiêm ngặt chỉ giới hành lang an toàn thủy lợi.
Hướng tới giá trị kinh tế cao và chuỗi liên kết
Không chỉ dừng lại ở việc dẫn nước, Thông tư mới khuyến khích các tổ chức thủy lợi cơ sở mở rộng hoạt động dịch vụ theo chuỗi. Đặc biệt đối với các vùng trồng cây ăn quả, cây công nghiệp có giá trị xuất khẩu cao, việc tích hợp quản lý thủy lợi với quy trình sản xuất khép kín được kỳ vọng sẽ giúp nông dân tiết kiệm chi phí và nâng cao năng suất.
Việc ban hành Thông tư 08/2026/TT-BNNMT được xem là bước đi chiến lược nhằm hoàn thiện thể chế Luật Thủy lợi, góp phần hiện đại hóa hạ tầng nông thôn và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu trong kỷ nguyên mới.
