Thông tin này được các nhà khoa học, doanh nghiệp lữ hành và đại diện cộng đồng chia sẻ tại hội thảo khoa học về phát triển du lịch cộng đồng làng Chăm tỉnh Khánh Hòa, tổ chức cuối tháng 12. Theo UBND xã Xuân Hải, phát triển du lịch cộng đồng gắn với văn hóa Chăm và nghề thuốc Nam được xác định là một trong ba đột phá chiến lược của địa phương giai đoạn 2025–2030, sau khi hoàn tất sáp nhập đơn vị hành chính.
“Mỏ vàng” tri thức bản địa chưa được khai thác
Hiện hơn 70% hộ dân người Chăm tại An Nhơn và Phước Nhơn vẫn duy trì nghề thuốc Nam. Kho tri thức bản địa nơi đây bao gồm hơn 300 loài dược liệu, cùng hàng trăm bài thuốc được truyền nối qua nhiều thế hệ, gắn liền với sinh hoạt, tín ngưỡng và đời sống văn hóa của cộng đồng.
Theo PGS.TS Quảng Đại Tuyên (Trường Đại học Nguyễn Tất Thành), đây là nguồn tài nguyên quý hiếm nhưng lâu nay chủ yếu được khai thác ở quy mô hộ gia đình, nhỏ lẻ và thiếu sự kết nối. “Trong bối cảnh du lịch chăm sóc sức khỏe, du lịch ‘chữa lành’ đang phát triển mạnh trên thế giới, việc chưa có mô hình tổ chức bài bản khiến giá trị của nghề thuốc Nam người Chăm chưa được phát huy tương xứng”, ông Tuyên nhận định.
Tại hội thảo, đại diện các doanh nghiệp lữ hành cho rằng An Nhơn – Phước Nhơn có lợi thế khác biệt khi tri thức thuốc Nam vẫn được thực hành trong đời sống hằng ngày. Du khách không chỉ tham quan mà còn có thể trực tiếp trải nghiệm các hoạt động như nhận diện cây thuốc, sơ chế, bào chế, bắt mạch, bốc thuốc dưới sự hướng dẫn của các lương y địa phương.
Nhiều ý kiến đề xuất xây dựng các sản phẩm du lịch chuyên sâu, gồm tour tham quan vườn dược liệu, trải nghiệm xông hơi – ngâm chân thảo dược, kết hợp ẩm thực dược thiện và không gian văn hóa Chăm. Việc ứng dụng công nghệ, số hóa dữ liệu cây thuốc, xây dựng bản đồ dược liệu số và quảng bá dịch vụ trên nền tảng trực tuyến được xem là giải pháp giúp tăng khả năng tiếp cận của du khách.
“Du lịch cộng đồng cần đặt người dân làm trung tâm. Chúng tôi mong được hỗ trợ về vốn và đào tạo kỹ năng để vừa giữ nghề tổ truyền, vừa có thu nhập ổn định”, đại diện cộng đồng người Chăm An Nhơn chia sẻ.
Hướng đi bền vững cho “kho báu” thuốc Nam
Bên cạnh tiềm năng, các doanh nghiệp và chuyên gia cũng chỉ ra nhiều rào cản. Hạ tầng giao thông vào làng còn hạn chế, thiếu bãi đỗ xe và điểm dừng chân cho đoàn khách lớn. Kỹ năng thuyết minh, giao tiếp du lịch của người dân hiện nay chủ yếu mang tính tự phát, chưa được đào tạo bài bản.
Đáng chú ý, nguy cơ đứt gãy tri thức truyền thống đang hiện hữu khi đội ngũ lương y có tay nghề phần lớn đã lớn tuổi, trong khi thế hệ trẻ chưa mặn mà nối nghiệp. Một số chuyên gia cũng cảnh báo việc thương mại hóa quá mức có thể làm mai một giá trị tinh thần và tính thiêng liêng của các bài thuốc gia truyền.
Trước thực tế đó, địa phương định hướng xây dựng An Nhơn và Phước Nhơn trở thành vùng dược liệu đặc trưng, đồng thời ưu tiên thành lập mô hình hợp tác xã du lịch – dược liệu nhằm chuẩn hóa sản phẩm, đào tạo kỹ năng làm du lịch và đảm bảo chia sẻ lợi ích công bằng cho khoảng 1.200 hộ dân.
Với sự đồng hành của các nhà khoa học, doanh nghiệp và các quỹ nghiên cứu, “kho báu” thuốc Nam của người Chăm được kỳ vọng sẽ từng bước được đánh thức, không chỉ góp phần bảo tồn tri thức bản địa mà còn trở thành động lực phát triển kinh tế – văn hóa bền vững cho cộng đồng trong giai đoạn tới.
