Hà Nội: Giải pháp phát triển kinh tế trang trại gắn với liên kết chuỗi

Phát triển Kinh tế trang trại phát triển rõ rệt

Trong những năm qua trang trại trên địa bàn Thành phố Hà Nội ngày càng phát triển cả về số lượng, chất lượng và có sự chuyển dịch theo hướng giảm loại hình trồng trọt, tăng loại hình chăn nuôi và tổng hợp. Kinh tế trang trại đã góp phần tích tụ tập trung ruộng đất, khai thác tốt các tiềm năng và nguồn lực về đất đai, vốn và lao động tại các địa phương; nâng cao giá trị thu nhập trên một đơn vị diện tích đất canh tác, giúp nông dân làm giàu; góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp, phát triển kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới.

Theo số liệu thống kê đến hết năm 2024 trên địa bàn thành phố Hà Nội có 1.571 trang trại. Trong đó: Trang trại chăn nuôi: 1.273 trang trại; Trang trại trồng trọt: 39 trang trại; Trang trại nuôi trồng thủy sản: 138 trang trại; Trang trại tổng hợp: 120 trang trại; Trang trại lâm nghiệp: 01 trang trại. Trong số các trang trại nông nghiệp, trang trại chăn nuôi chiếm tỷ lệ lớn nhất (chiếm 81%), tiếp đến là nuôi trồng thủy sản (8,7%). Việc sản xuất kinh doanh của nhiều trang trại đã áp dụng các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, tạo ra quy mô sản xuất tập trung, tăng năng suất và chất lượng sản phẩm; một số trang trại đã đi vào sản xuất hàng hóa chuyên canh sử dụng công nghệ cao tạo ra giá trị sản lượng lớn; chủng loại sản phẩm ngày càng đa dạng; việc áp dụng cơ giới hóa vào sản xuất đã và đang được các trang trại tập trung đầu tư và mang lại kết quả tích cực; việc ứng dụng công nghệ thông tin trong sản xuất, quản lý và điều hành đã được các trang trại quan tâm áp dụng; phát triển mô hình trang trại canh tác nông nghiệp kết hợp du lịch sinh thái; nhiều trang trại đã liên kết với Doanh nghiệp để bao tiêu sản phẩm đầu ra. Đến nay, đã hình thành 58 trang trại sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, Hữu cơ, GlobalGAP;  289 trang trại có liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm; 21 trang trại có chứng nhận sản phẩm OCOP; 07 trang trại kết hợp dịch vụ du lịch sinh thái có hiệu quả kinh tế cao (trang trại hữu cơ Tuệ Viên, quận Long Biên; trang trại trải nghiệm Vạn An, huyện Thanh Trì;...).

Theo đại diện Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu, yêu cầu tổ chức lại sản xuất nông nghiệp gắn với liên kết chuỗi giá trị ngày càng trở nên cấp thiết. Thực tiễn phát triển cho thấy, mô hình sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, phân tán tuy có vai trò quan trọng về mặt sinh kế, nhưng đang bộc lộ rõ những hạn chế trong việc đáp ứng yêu cầu của thị trường hiện đại về quy mô sản xuất, chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và tính ổn định của nguồn cung.

Trong bối cảnh đó, kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất có nhiều lợi thế, đóng vai trò trung gian quan trọng giữa kinh tế hộ và doanh nghiệp nông nghiệp. Với khả năng tập trung đất đai, vốn, lao động và áp dụng tiến bộ kỹ thuật, kinh tế trang trại tạo nền tảng để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa, vùng nguyên liệu tập trung và các chuỗi liên kết sản xuất – chế biến – tiêu thụ nông sản theo hướng bền vững.

Đối với Hà Nội – đô thị đặc biệt, trung tâm tiêu thụ nông sản lớn của cả nước - phát triển kinh tế trang trại không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, mà còn gắn với các yêu cầu đặc thù về phát triển bền vững, phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp đô thị và xây dựng nông thôn hiện đại.

Đến hết năm 2024 cả nước có 27.587 trang trại đạt tiêu chí quy định của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong đó có 5.048 trang trại trồng trọt, 17.186 trang trại chăn nuôi, 159 trang trại lâm nghiệp, 2.586 trang trại nuôi thủy sản, 2.608 trang trại tổng hợp. Trong số các trang trại nông nghiệp, trang trại chăn nuôi chiếm tỷ lệ lớn nhất (chiếm 62,3%), tiếp đến là trồng trọt (18,3%). Cơ cấu này phản ánh sự chuyển dịch mạnh từ sản xuất nhỏ sang sản xuất hàng hóa tập trung, hướng đến những ngành hàng có giá trị gia tăng và khả năng xuất khẩu cao. Các vùng phát triển mạnh nhất gồm Đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên, Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung – nơi có lợi thế về đất đai, hạ tầng và thị trường tiêu thụ.

Nhiều trang trại đã chủ động ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP; sử dụng năng lượng tái tạo, cơ giới hóa khâu thu hoạch, sơ chế và chế biến. Đáng chú ý, đã xuất hiện mô hình trang trại kết hợp du lịch trải nghiệm, giáo dục môi trường, và năng lượng mặt trời, góp phần tăng thu nhập, tạo việc làm và quảng bá hình ảnh nông nghiệp xanh – bền vững.

Thúc đẩy Trang trại Nông nghiệp sinh thái gắn với Du lịch

Theo TS. Nguyễn Tiến Phong, Phó chủ tịch Liên minh HTX Thành phố Hà Nội cho biết, đến hết tháng 12 năm 2024, Thành phố Hà Nội có tổng số 1.571 trang trại, giảm 67 trang trại so với năm 2023. Nguyên nhân chủ yếu là do một số trang trại trên địa bàn các huyện bị sụt giảm doanh thu, không còn đáp ứng đầy đủ tiêu chí kinh tế trang trại theo quy định tại Thông tư số 02/2020/TT-BNNPTNT. Các trang trại có cơ cấu theo loại hình như sau: Trang trại chăn nuôi: 1.273 trang trại Trang trại nuôi trồng thủy sản: 138 trang trại. Trang trại tổng hợp: 120 trang trại trong đó có 07 trang trại tham gia hoạt động du lịch nông nghiệp. Trang trại trồng trọt: 39 trang trại. Trang trại lâm nghiệp: 01 trang trại. Kinh tế trang trại của Thành phố vẫn chủ yếu tập trung vào lĩnh vực chăn nuôi, trong khi các loại hình trang trại trồng trọt, tổng hợp và lâm nghiệp còn chiếm tỷ lệ thấp.

Hiện các trang trại đang chuyển dịch mạnh mẽ từ nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp đô thị, sinh thái và ứng dụng công nghệ cao. Mối quan hệ giữa Hợp tác xã (HTX) và kinh tế trang trại không chỉ là sự kết hợp về nguồn lực mà còn là đòn bẩy chiến lược để phát triển bền vững. Hợp tác xã tổ chức lại sản xuất cho các trang trại thành viên thông qua việc xây dựng kế hoạch sản xuất chung, thống nhất quy trình kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng; đồng thời đại diện pháp nhân đứng ra ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm với doanh nghiệp, hệ thống phân phối. Tại các huyện như Đan Phượng, Thạch Thất, HTX đóng vai trò kết nối các trang trại để tạo thành một vùng dịch vụ du lịch trải nghiệm.

Hợp tác xã Chăn nuôi và dịch vụ Đồng Tâm (xã Kiều Phú) đang chăn nuôi đàn lợn hơn 1.000 con theo quy trình sinh học. Nhờ xây dựng nhãn hiệu “Thịt lợn Quốc Oai” mà hợp tác xã duy trì tốt việc cung ứng ổn định cho thị trường Hà Nội, mang về doanh thu hơn 1,5 tỷ đồng/tháng. Giám đốc Hợp tác xã Nguyễn Đình Tường chia sẻ, áp dụng các tiêu chuẩn an toàn, sản phẩm không chỉ tạo niềm tin với người tiêu dùng, mà còn giúp nông dân yên tâm sản xuất, giảm thiểu rủi ro trong chăn nuôi.

Bên cạnh đó, Công ty TNHH Thực phẩm sạch Organic Green (xã Thường Tín) lại xây dựng chuỗi sản xuất khép kín từ thức ăn hữu cơ, liên kết hơn 300 trang trại, đến giết mổ, chế biến và phân phối qua hơn 100 cửa hàng bán lẻ. Tổng Giám đốc Công ty TNHH Thực phẩm sạch Organic Nguyễn Văn Chữ cho hay, tất cả sản phẩm từ thịt tươi, giò chả, xúc xích đều minh bạch nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng trong và ngoài nước. Chuỗi liên kết này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm, mà còn tạo đầu ra ổn định, giảm thiểu rủi ro thị trường và gia tăng lợi nhuận cho các hộ chăn nuôi liên kết.

Với sự tích cực vào cuộc của các cấp các ngành, doanh nghiệp hợp tác xã, đến nay trên địa bàn Thành phố có đã có 183 chuỗi đang hoạt động tốt (năm 2025 tăng 19 chuỗi, giảm 8 chuỗi; cả giai đoạn 2021-2025 tăng 42 chuỗi so với giai đoạn 2015-2020). Trong đó 65 chuỗi có nguồn gốc từ sản phẩm chăn nuôi (07 chuỗi thủy sản), 118 chuỗi có nguồn gốc từ sản phẩm trồng trọt (08 chuỗi cây dược liệu, 2 chuỗi chế biến).

Nhiều chuỗi liên kết điển hình trên địa bàn thành phố như: Chuỗi gạo chất lượng cao Bảo Minh; Chuỗi liên kết sản xuất tiêu thụ sản phẩm gạo chất lượng cao khu Cháy của Hợp tác xã Đoàn Kết; Chuỗi gạo hữu cơ và bưởi Diễn của Hợp tác xã nông nghiệp hữu cơ Nam Phương Tiến; Chuỗi Thủy sản của Hợp tác xã thủy sản công nghệ cao Đại Áng; Chuỗi thịt bò BBB của Công ty Giống gia súc Hà Nội; Chuỗi thịt lợn sạch của Công ty TNHH thực phẩm sạch Oganic Ggreen; Chuỗi rau của Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp sạch hữu cơ Thanh Xuân; Chuỗi rau sạch của Hợp tác xã rau, quả sạch Chúc Sơn; Chuỗi rau an toàn của Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Văn Đức Gia Lâm, Chuỗi liên kết thịt lợn A-Z của Hợp tác xã Hoàng Long. Các chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm của trang trại đang từng bước được hình thành và phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hiệu quả.

 Toàn thành phố hiện nay có 289 trang trại đã thực hiện liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Trong đó, số lượng trang trại chăn nuôi (lợn, gia cầm) chiếm tỷ trọng chủ yếu, nhiều trang trại đã thiết lập mối quan hệ ổn định với các doanh nghiệp lớn như Công ty cổ phần chăn nuôi C.P Việt Nam, Công ty Japfa, Công ty cổ phần thực phẩm Song Đạt… Các hình thức liên kết chủ yếu là liên kết cung ứng giống, thức ăn chăn nuôi, kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm đầu ra, góp phần ổn định sản xuất, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

Để tìm giải pháp phát triển kinh tế trang trại gắn với liên kết chuỗi Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm: Cơ chế, chính sách về đất đai và quy hoạch, Thúc đẩy vai trò "Đầu tàu" của doanh nghiệp và HTX, Đẩy mạnh nông nghiệp thông minh và chế biến sâu, Phát triển mô hình trang trại đa giá trị.

Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội