Hội nghị với sự tham gia của đông đảo các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các cơ quan quản lý nhà nước: Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Văn phòng Điều phối các chương trình mục tiêu quốc gia Trung ương, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hà Nội, đại diện các hiệp hội ngành hàng và đại diện các Sở Nông nghiệp và Môi trường từ nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước cùng đông đảo nghệ nhân, thợ giỏi, doanh nhân và các chủ thể hợp tác xã đã trở thành một diễn đàn đa chiều và sâu sắc để tập trung thảo luận, đánh giá về tiềm năng, lợi thế cũng như những thách thức trong phát triển sản phẩm ngành nghề nông thôn.
Các ý kiến tại sự kiện khẳng định Việt Nam là quốc gia có lịch sử phát triển lâu đời với nền văn hóa đa dạng, giàu bản sắc, nơi các nghề thủ công truyền thống đã được hình thành, gìn giữ qua hàng trăm, hàng nghìn năm để trở thành một bộ phận quan trọng trong đời sống kinh tế, văn hóa và xã hội của cộng đồng dân cư nông thôn. Từ những sản phẩm gốm sứ, mây tre đan, thêu ren, dệt lụa, sơn mài đến các sản phẩm gỗ mỹ nghệ, chạm khắc và nhiều sản phẩm thủ công truyền thống khác, mỗi sản phẩm không chỉ mang giá trị sử dụng mà còn chứa đựng tri thức bản địa, kỹ năng nghề, óc sáng tạo và những câu chuyện văn hóa đặc sắc của từng vùng miền. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng trong giai đoạn hiện nay, xu hướng tiêu dùng xanh, bền vững, đề cao tính bản địa và giá trị văn hóa đang mở ra những cơ hội mới, đòi hỏi sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy phát triển để biến tiềm năng thành giá trị kinh tế, thương hiệu và sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Hội nghị nhấn mạnh rằng nước ta đang sở hữu hệ thống nghề phong phú với 263 nghề truyền thống, 1.308 làng nghề và 667 làng truyền thống cùng hàng nghìn làng có nghề đang phát triển, phân bố ở nhiều vùng miền. Lợi thế khác biệt lớn nhất chính là giá trị văn hóa truyền thống, kỹ năng nghề và tri thức của các thế hệ nghệ nhân, những "di sản sống" và người giữ lửa cho làng nghề.
Đồng thời, sự đa dạng về nhóm sản phẩm và nguyên liệu từ gốm sứ với kỹ thuật men gốm tinh xảo, thêu dệt mang hoa văn bản sắc dân tộc, mây tre đan thân thiện với môi trường thay thế nhựa, cho đến gỗ nội thất cao cấp giúp đáp ứng linh hoạt nhiều phân khúc thị trường. Cả nước hiện có 32 Nghệ nhân Nhân dân, 252 Nghệ nhân Ưu tú, 688 nghệ nhân cấp tỉnh và 1.569 thợ giỏi được thống kê, tôn vinh, tạo nền tảng vững chắc để kết hợp sản xuất thủ công mỹ nghệ với phát triển du lịch, dịch vụ và công nghiệp văn hóa, giúp người tiêu dùng không chỉ mua sản phẩm mà còn được trực tiếp trải nghiệm không gian và câu chuyện văn hóa.
Bà Hà Thị Vinh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, Chủ tịch Hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội.
Bên cạnh những kết quả nổi bật qua các kỳ hội chợ, không gian trưng bày, các chương trình kết nối cung cầu và 6 mùa Hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam nhằm phát hiện, tôn vinh những sản phẩm có giá trị nghệ thuật và tính sáng tạo cao, hội nghị cũng thẳng thắn chỉ ra những khó khăn, hạn chế và điểm nghẽn cần tháo gỡ. Cụ thể, quy mô sản xuất còn nhỏ, phân tán và tính liên kết giữa các hộ gia đình, hợp tác xã, doanh nghiệp, nhà thiết kế chưa thực sự chặt chẽ, dẫn đến khó khăn trong việc bảo đảm cung ứng ổn định, chất lượng đồng nhất và tiến độ khi tham gia vào các thị trường lớn. Khả năng thiết kế sáng tạo, phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu, ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, cùng với hạ tầng sản xuất, giao thông và điều kiện xử lý môi trường tại nhiều làng nghề còn nhiều bất cập. Từ đó, các ý kiến thảo luận thống nhất rằng tư duy phát triển cần chuyển mạnh từ hỗ trợ sản xuất đơn lẻ sang phát triển hệ sinh thái sản phẩm làng nghề, từ việc sản xuất những gì mình có sang phát triển những sản phẩm thị trường cần nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa truyền thống.
Đặc biệt, đón đầu cơ hội từ việc cơ quan quản lý đang trình Chính phủ dự thảo Nghị định về phát triển ngành nghề nông thôn và làng nghề bền vững (thay thế Nghị định số 52/2018/NĐ-CP) cùng các chủ trương lớn về phát triển văn hóa theo Nghị quyết số 80-NQ/TW, phát triển du lịch theo Nghị quyết số 26-NQ/TW, hội nghị đã thống nhất năm định hướng và giải pháp trọng tâm trong thời gian tới.
Thứ nhất, thu hút đầu tư phát triển sản phẩm thủ công mỹ nghệ có giá trị gia tăng cao thông qua việc hình thành các chuỗi liên kết giữa nghệ nhân, cơ sở sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp, nhà thiết kế và đơn vị phân phối, tập trung vào các dòng sản phẩm ứng dụng cao, trang trí nội thất và quà tặng thân thiện với môi trường.
Thứ hai, đầu tư phát triển hạ tầng và không gian làng nghề gắn với bảo tồn văn hóa, trở thành không gian trưng bày, trình diễn kỹ năng, tổ chức các hoạt động du lịch trải nghiệm hấp dẫn, hình thành các trung tâm sáng tạo và dịch vụ hỗ trợ.
Thứ ba, thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển thị trường, xây dựng hồ sơ số cho sản phẩm, nội dung quảng bá đa ngôn ngữ, ứng dụng thương mại điện tử, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và số hóa các tri thức, bí quyết nghề truyền thống.
Thứ tư, chú trọng đầu tư phát triển nguồn nhân lực, nâng cao năng lực quản trị, thiết kế, marketing, ngoại ngữ cho nghệ nhân, thợ giỏi và thế hệ trẻ, phát huy vai trò của nghệ nhân trong việc truyền nghề và bồi dưỡng đội ngũ kế cận.
Thứ năm, thúc đẩy liên kết đa dạng giữa làng nghề với du lịch, dịch vụ và công nghiệp văn hóa nhằm tạo thêm sinh kế, tăng thu nhập cho người dân, thu hút lao động trẻ và gìn giữ giá trị văn hóa.
Hội nghị cũng kỳ vọng từng bước hình thành mạng lưới kết nối đầu tư toàn diện giữa các nhà đầu tư, doanh nghiệp, nhà thiết kế, tổ chức xúc tiến thương mại và các nghệ nhân, cơ sở làng nghề trong và ngoài nước. Các đại biểu mong muốn hợp tác chặt chẽ trong việc phát triển các bộ sưu tập sản phẩm, đổi mới thiết kế, sử dụng nguyên liệu bền vững, mở rộng kênh phân phối quốc tế, phát triển các mô hình du lịch trải nghiệm và đào tạo nguồn nhân lực.
Về phía cơ quan quản lý nhà nước, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn cùng các bộ, ngành và địa phương sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo môi trường thuận lợi để các nguồn lực xã hội tham gia đầu tư, đổi mới và nâng cao giá trị sản phẩm. Với sự đồng hành của Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và tâm huyết của đội ngũ nghệ nhân, sản phẩm làng nghề Việt Nam sẽ ngày càng khẳng định chất lượng, thương hiệu và vị thế vững chắc trên trường quốc tế.
