Định vị văn hóa là "Hệ điều tiết" và "Trụ cột vững chắc" của phát triển
Nội dung cốt lõi và cũng là điểm mới mang tính đột phá nhất của Nghị quyết 80 chính là việc nâng tầm nhận thức về vị trí của văn hóa. Không còn dừng lại ở khái niệm "nền tảng tinh thần" mang tính chất tĩnh, văn hóa nay được xác định là nền tảng vững chắc và là "hệ điều tiết" cho sự phát triển. Với tư cách là hệ điều tiết, văn hóa tham gia vào quá trình tự hoàn thiện nhân cách con người, giúp mỗi cá nhân tự điều chỉnh hành vi và các mối quan hệ xã hội theo hướng nhân văn, tiến bộ.
Sự khác biệt rõ nét nằm ở việc Nghị quyết đặt văn hóa ở vị thế "ngang tầm" thay vì chỉ "ngang hàng" với chính trị, kinh tế. Điều này khẳng định một tư duy mới: Một quốc gia hùng cường không chỉ đo bằng con số tăng trưởng GDP mà phải được đo bằng chiều sâu giá trị văn hóa và bản lĩnh con người. Khi văn hóa thấm sâu vào mọi dự án kinh tế, mọi quyết sách chính trị, nó sẽ tạo ra sự phát triển hài hòa, bền vững, ngăn chặn từ xa những biểu hiện lệch lạc hay suy thoái đạo đức.
Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79 - NQ/TW về phát triển kinh tế Nhà nước và Nghị quyết số 80 - NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam của Bộ Chính trị - Ảnh: TTXVN
Xung lực từ chuyển đổi số và xây dựng "Thế trận an ninh văn hóa"
Nghị quyết 80 nhận diện sắc bén vai trò của khoa học công nghệ và chuyển đổi số khi xác định đây là một trong ba lĩnh vực đột phá. Trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV, việc xây dựng "hệ sinh thái văn hóa số" không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc để tạo ra không gian phát triển mới. Sự chuyển dịch từ quản lý hành chính sang "quản trị văn hóa hiện đại" chính là chìa khóa để giải phóng sức sáng tạo, đưa các giá trị truyền thống lan tỏa mạnh mẽ trên môi trường mạng
Gắn liền với đó là thông điệp về "thế trận an ninh văn hóa". Đây là một cách tiếp cận chủ động, xây dựng "lá chắn" vững chắc cho chủ quyền quốc gia trên không gian số. Thế trận này không chỉ để chống lại các luồng văn hóa độc hại mà quan trọng hơn là để "xây": xây dựng con người có bản lĩnh, có sức đề kháng văn hóa, biến mỗi công dân trở thành một đại sứ văn hóa Việt Nam trên toàn cầu.
Sự khác biệt mang tính thực tiễn của Nghị quyết 80 so với các văn kiện trước đây là sự cụ thể hóa về nguồn lực. Đảng ta đã đưa ra con số đột phá: Ngân sách nhà nước chi cho văn hóa đạt tối thiểu 2% hằng năm và tăng dần. Đi kèm với đó là mục tiêu ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và đạt 9% GDP vào năm 2045. Những con số này minh chứng cho quyết tâm "làm đến cùng", biến văn hóa từ một lĩnh vực tiêu tốn ngân sách trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp trực tiếp vào sức mạnh tổng hợp quốc gia.
Bài học và Định hướng đưa Nghị quyết vào cuộc sống
Để Nghị quyết 80 thực sự bắt nhịp với thực tiễn đời sống và tạo ra chuyển biến thực chất, chúng ta cần tập trung vào 5 nội dung kết luận và bài học kinh nghiệm sau:
Thứ nhất là bài học về sự thống nhất giữa tư duy và hành động. Phải nhận thức rằng đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho sự trường tồn của dân tộc. Cần xóa bỏ tư duy coi văn hóa là "phụ trợ", từ đó đưa các tiêu chí văn hóa vào sâu trong mọi quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương và bộ, ngành.
Thứ hai là bài học về sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Định hướng lớn của Nghị quyết là vươn tới hiện đại từ gốc rễ truyền thống. Chúng ta không chỉ bảo vệ những gì đã có mà phải biết cách "số hóa" di sản, biến vốn cổ thành nguồn lực phát triển cho công nghiệp văn hóa, để văn hóa truyền thống sống động trong lòng đời sống đương đại.
Thứ ba là bài học về việc lấy con người làm trung tâm và chủ thể. Mọi chính sách văn hóa đều phải hướng tới việc xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới. Việc triển khai đồng bộ các hệ giá trị (quốc gia, văn hóa, gia đình và con người) chính là cái gốc để ổn định xã hội và tạo động lực cho sự phát triển.
Thứ tư là bài học về đột phá thể chế và quản trị. Cần chuyển mạnh sang cơ chế kiến tạo, tháo gỡ mọi "điểm nghẽn" về chính sách để thu hút nguồn lực xã hội hóa cho văn hóa. Phải xây dựng được những chính sách đặc thù, vượt trội để thu hút nhân tài, chuyên gia và nghệ sĩ, tạo môi trường tự do sáng tạo nhưng vẫn đảm bảo định hướng chính trị của Đảng.
Thứ năm là bài học về tính quyết liệt trong tổ chức thực hiện. Nghị quyết 80 yêu cầu phải tổ chức thực hiện một cách chặt chẽ, có giám sát, kiểm tra và "làm đến cùng" để tạo ra kết quả cao nhất. Không được để Nghị quyết nằm trên giấy, mà phải biến thành những thiết chế văn hóa ngang tầm khu vực, những tác phẩm văn học nghệ thuật có sức lan tỏa quốc tế và những thay đổi tích cực trong nếp sống của mỗi người dân.
Nghị quyết 80-NQ/TW là một quyết sách lịch sử, một lời hiệu triệu để toàn Đảng, toàn dân ta cùng chung tay xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong kỷ nguyên mới. Thách thức hiện nay chính là sự đồng lòng và nỗ lực hành động của từng cá nhân, tổ chức để văn hóa thực sự tỏa sáng, trở thành hệ điều tiết thông minh và động lực mạnh mẽ nhất đưa đất nước bước vào đài vinh quang của văn minh nhân loại. Khát vọng vươn tầm thế giới của văn hóa Việt Nam chỉ có thể đạt được khi chúng ta biến những quan điểm sâu sắc của Nghị quyết thành hơi thở và nhịp sống hằng ngày của mỗi con người Việt Nam.
